Τα παραμύθια του Σαββάτου...

…γράφει η Ελένη Μπετεινάκη*

Ιστορίες, παραμύθια, περιπέτειες που συμβαίνουν και στ αλήθεια έχουν τα « παραμύθια του Σαββάτου» αυτήν την φορά. Λέξεις και έννοιες δύσκολες σαν αυτές του πρόσφυγα και μετανάστη που στις μέρες μας, περισσότερο από ποτέ,  κυριαρχούν. Ιστορίες για την διαφορετικότητα, την ανθρωπιά, τη δύναμη της αγάπης, της φιλίας, της αλληλεγγύης, της καλοσύνης. Ιστορίες που σε κάνουν να σκεφτείς, να προβληματιστείς και να αναθεωρήσεις κάπως τις απόψεις σου για ανθρώπους και καταστάσεις. Όμως και ιστορίες για εκείνη τη μαγεία των παραμυθιών που τόσο καλά γνωρίζουν από τα χρόνια τα παλιά οι παππούδες και ακόμα περισσότερο οι γιαγιάδες, ειδικά αν φορούν ένα καπέλο με φτερά ,ένα καπέλο μαγικό!

Η μαύρη πεταλούδα, ΄Ερη Ρίτσου, (εικ: Ναταλία Καπατσούλια), εκδ. Κέδρος

Τι είναι ο μετανάστης κυρία; Με ρώτησε χθες ένα κοριτσάκι. Εγώ με τη σειρά μου της έκανα την ερώτηση: Τι νομίζεις εσύ πως είναι; Η απάντηση αφοπλιστική… Μια πεταλούδα κυρία, μια μαύρη πεταλούδα που δεν την θέλει κανείς, σαν εκείνη που γράφει το βιβλίο της κυρίας Έρης…. Αφορμή ένα σωρό συζητήσεις που κάνουμε αυτές τις μέρες στο σχολείο μας και τούτο το βιβλίο είναι ότι καλύτερο για να μας δώσει όλες σχεδόν τις διαστάσεις ενός… μετανάστη. Μια πολύ τρυφερή ιστορία μιας πεταλούδας που η αρρώστια, η πείνα, η ξηρασία την διώχνουν από τον τόπο της, με παρότρυνση της ίδιας της μητέρας της. Και σαν ανοίγει τα φτερά της και φεύγει μακριά σε έναν πιο πολύχρωμο κόσμο τα πράγματα αν και φαίνονται όμορφα, δυστυχώς δεν είναι. Θα νοιώσει την απόρριψη, την μοναξιά, την καχυποψία των άλλων. Θα εξοριστεί σχεδόν με μόνη της παρέα μια άλλη μικρή κίτρινη πεταλούδα που πιστεύει στη φιλία  και στο πως τα ζωντανά δεν τα κρίνεις από το χρώμα του δέρματος τους. Η μαύρη πεταλούδα όμως, έχει κάτασπρη καρδιά και θα βοηθήσει όλες τις άλλες να ξεπεράσουν κρίσιμες και οδυνηρές καταστάσεις . Και σαν περάσουν οι δύσκολες ώρες, όλοι θα καταλάβουν πως ήταν άδικοι, παράλογοι κι εγωιστές!

Μια υπέροχη ιστορία της ‘Ερης Ρίτσου. Μια σύγχρονη οδύσσεια μιας μικρής πεταλούδας που τολμά να αλλάξει τη ζωή της, να προχωρήσει και να διατηρήσει τις αξίες, τα θέλω και όσα της έμαθε η οικογένεια και ο τόπος της. Μια ιστορία που εύκολα κατανοούν τα μικρά παιδιά με την δύσκολη έννοια της μετανάστευσης και ίσως και της …προσφυγιάς! Το παραμύθι της κ. Ρίτσου έχει εικονογραφήσει η Ναταλία Καπατσούλια. Εικόνος έντονες, τρυφερές και πολύχρωμες, ακόμα κι αν δείχνουν τη σύμφορα και το μαύρο της πρωταγωνίστριας πεταλούδας. Ένα παραμύθι γεμάτο ευαισθησίες που  αν και μιλάει για ένα λυπηρό και σκληρό θέμα αλλά και για απώλειες αγαπημένων προσώπων και πραγμάτων , έχει την κάθαρση στο τέλος που δίνει για μια ακόμα φορά την αγάπη νικητή των πάντων, την φιλία και την καλοσύνη!

Για παιδιά από 4 χρονών!

Χάρης και Φάρις, Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου ( εικ: Κατερίνα Χαδουλού), εκδ. Βιβλιόφωνο

Ο Χάρης είναι ένα παιδί σαν όλα τα άλλα… Του αρέσουν οι περιπέτειες, έχει πολύ φαντασία και πάντα η διαδρομή του από το σπίτι  στο σχολείο είναι  συναρπαστική. Μέρες καθώς περνά τη γέφυρα για το σχολείο του βλέπει από κάτω της κοντά σε πέτρες ένα γκρι κουβάρι… Ένα κουβάρι που … έχει μάτια, μύτη , χέρια , πόδια  και …είναι ένα μικρό φοβισμένο και μοναχικό παιδί. Κι αρχίζει να μεγαλώνει η περιέργειά του και πλάθει με το μυαλό του χίλιες ιστορίες. Κι ένα πρωί θα του αφήσει λίγο από το πρωινό του κι ύστερα μια κουβέρτα κι ένα μήλο …Και η ζωή του Χάρη θα αλλάξει για πάντα… μα και του Φάρι, του μικρού προσφυγόπουλου που χωρίς γονείς, αδέλφια και τίποτα δικό του αποκτά έναν φίλο μοναδικό. Γιατί τα δύο παιδιά μπορεί να μην μιλούν την ίδια γλώσσα, μπορεί να έχουν διαφορετικό χρώμα στο δέρμα τους, μπορεί να πιστεύουν σε άλλες θρησκείες και ιδανικά αλλά δεν παύει να είναι παιδιά που στη ζωή τους όλα αυτά τα « παραπανήσια πράγματα» δεν  μετράνε… Μπορούν να είναι φίλοι και να μοιράζονται πολλά, να παίζουν , να νοιώθουν, να βοηθούν και να χαμογελούν… Θα βοηθήσει κι ο δάσκαλος, ο κύριος Αριστείδης που μιλάει τη γλώσσα του Φάρι. Και  ο μικρός θα πάει στο σχολείο του Χάρη κι εκεί θα συναντήσει κι άλλα παιδιά που έχουν έρθει από άλλες χώρες  και  όλοι έχουν κάτι να πουν, κάτι να διδάξουν και κάτι να μάθουν από τους άλλους …Και όσο τραγική  ή όχι κι αν είναι η ιστορία τους πάντα θα υπάρχει ένα μικρό χεράκι που με τη βοήθεια των μεγάλων θα τα κάνει να νοιώθουν …άνθρωποι. Και μην ξεχνάτε η καλημέρα υπάρχει σ όλες τις γλώσσες του κόσμου και τα παιδιά μπορούν πάντα να βοηθήσουν για να παραμείνει για  πάντα …καλή . Υπάρχει επίσης το παιχνίδι, η αγκαλιά, το χαμόγελο και η αγάπη που μεταδίδονται χωρίς να χρειάζονται μεταφραστές ή σύνορα!

Μια εκπληκτική ιστορία της Γιώτας Αλεξάνδρου για την φιλία , για τα παιδιά του κόσμου, για συναισθήματα , για ανθρωπιά. Για να καλλιεργήσουμε στα παιδιά μας τις  στάσεις και τις αντιλήψεις της ζωής  και για να τα βοηθήσουμε να βλέπουν τον κόσμο μόνο με τα δικά τους μάτια που ποτέ δεν κάνουν λάθος …Για εκείνα τα προσφυγόπουλα που δεν έχουν τίποτα στην νέα τους πατρίδα, τα λεγόμενα ασυνόδευτα παιδιά. Για την αλληλεγγύη, για την αγάπη, για το μοίρασμα! Η Κατερίνα Χαδουλού είναι μια εικονογράφος με απίστευτο ταλέντο και οι χαρακτήρες που ζωντάνεψε με τα πινέλα της μένουν ανεξίτηλοι στη μνήμη μικρών και μεγάλων. 

Για παιδιά από 6 χρονών

Το μαγικό καπέλο της Γιαγιάς μου, Κατερίνα Τζαβάρα, (εικ: Αιμιλία Κονταίου), εκδ. Διάπλους.

Όσοι είχαμε την τύχη στη ζωή μας να γνωρίσουμε γιαγιάδες που έλεγαν παραμύθια μαγικά, καταλαβαίνουμε απόλυτα την Ηρώ και την συνονόματη γιαγιά της. Μια γιαγιά διαφορετική, μια γιαγιά πολύχρωμη, γελαστή, παιχνιδιάρα και παραμυθού. Μια γιαγιά που μεταμορφώνει όλα τα πλάσματα και τα αντικείμενα αρκεί να φορέσει εκείνο  το καπέλο το μαγικό. Όλα τότε ζωντανεύουν, όλα γίνονται διαφορετικά κι ακόμα πιο πολύ όταν η Ηρώ χώνεται στην μοσχομυριστή αγκαλιά αυτής της τόσο σπουδαίας  γιαγιάς.

Τούτο το καπέλο χάνει τις ιδιότητες του σαν το φορέσει οποιοσδήποτε άλλος. Κι αυτό γιατί μόνο οι γιαγιάδες ίσως να έχουν το προνόμιο αυτό. Οι μαμάδες συχνά το ξεχνούν και μοιάζει σα να πρέπει κι άλλο να μεγαλώσουν , να μην ξεχνούν και  να δουν κι αυτές κάτω απ αυτό το καπέλο. Ακόμα κι όσες φορές η μικρή Ηρώ το φόρεσε, τίποτα θαυμαστό και αξιοπερίεργο δεν συνέβη. Γι αυτό υπάρχουν οι γιαγιάδες λοιπόν… Γιατί μόνο αυτές γνωρίζουν το μεγάλο μυστικό…

Μια ιστορία που δεν μιλάει για μάγισσες, αλλά έχει μια μαγεία που όλοι μπορούν να την νοιώσουν σαν αρχίσει μια γιαγιά να  λέει παραμύθια. Η Κατερίνα Τζαβάρα είναι ίσως από εκείνα τα τυχερά παιδιά που μεγάλωσαν κι αυτά με τέτοιες γιαγιάδες. Και αν δεν είχε η ίδια, σίγουρα η ηρωίδα της ,της είπε πιο ήταν  το μεγάλο μυστικό κι εκείνη  δημιούργησε τούτη την ιστορία, για όλους  όσους αγαπούν την φαντασία, το γέλιο, τη χαρά, τη μαγεία της στιγμής και τα παραμύθια. Η εικονογράφηση της Αιμιλίας Κοντάιου είναι πάρα πολύ ζωντανή και παιχνιδιάρικη σαν την γιαγιά Ηρώ. Πολύ έντονα και χαρούμενα χρώματα που πραγματικά δένουν απόλυτα με την μαγεία του μοναδικού αυτού …καπέλου και παραμυθιού!

Ένα παραμύθι για τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας που πρέπει να έχουν ξεχωριστή θέση μέσα στην καρδιά μας γιατί  η γνώση, η σοφία και η ζωή τους είναι μια περιπέτεια που ξαναζεί και ξανανιώνει μέσα από τα εγγόνια και τα μικρά παιδιά. Αφιερωμένο στα πιο αγαπητά πρόσωπα μιας οικογένειας που έχουν  πάντα χρόνο, υπομονή και μια καλή κουβέντα , όλες τις στιγμές  και κάτω από όλες τις συνθήκες.

Για παιδιά από 4 ετών!

Ρομπέν των δασών, Χάουαρντ Πάϊλ, ( απόδοση Φίλιππος Μανδηλαράς), εκδ. Μίνωας

Τούτος ο θρύλος του Ρομπέν των Δασών ξεκίνησε περίπου πριν μια χιλιετηρίδα και κάπου τον 15^ο αιώνα γράφτηκε το πιο παλιό κείμενο που έχει διασωθεί. Όλη σχεδόν την περίοδο του Μεσαίωνα μεσουρανούσε σε ιστορίες και άσματα που υπήρχαν εκείνη την εποχή. Ο Φίλιππος Μανδηλαράς, γνωστός κι αγαπημένος συγγραφέας που σέβεται την ιστορία, τις παραδόσεις και  τα έργα της κλασσικής  ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας , πήρε  αυτήν την ιστορία και τόλμησε να την διασκευάσει για μικρούς αναγνώστες. Ο Ρομπέν , αγαπημένος ήρωας ενός από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα ακόμα και των ημερών μας είναι πια προσιτός και σε πιο μικρές ηλικίες.

Η ιστορία του λίγο πολύ γνωστή. Εξαιρετικός τοξοβόλος, μάχεται για την αδικία , τους φτωχούς και ο ίδιος ζει παράνομα αφού έχει σκοτώσει με το βέλος του το ιερό ελάφι του βασιλιά Ιωάννη. Θα έπρεπε σύμφωνα με την νομοθεσία της εποχής , να μπει φυλακή, εκείνος όμως φεύγει , χάνεται στο δάσος , γνωρίζει ένα σωρό ανθρώπους,  που γίνονται σύμμαχοι και σύντροφοι του και πολεμάει  για κάθε άδικο. Φίλοι του γίνονταν δύο παράξενοι άνθρωποι, ο γίγαντας Μικρός Τζον και ο μοναχός  Τακ. Είναι η εποχή των αγώνων στην Αγγλία και στοιχημάτων. Πρωταγωνιστικό ρόλο στη ιστορία παίζει και ο σερίφης  ώσπου η βασίλισσα κάνει σχεδόν σύμμαχό της τον Ρομπέν κι εκείνος της διηγείται ιστορίες από τις περιπέτειές του. Νικάει στον αγώνα τοξοβολίας και μοιράζει το χρηματικό έπαθλο του σε όλους του τοξοβόλους. Ακολουθεί η γνωριμία του με τον βασιλιά Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο που μεταμφιεσμένος αυτός και οι ακόλουθοί του σε μοναχούς , έρχεται στο δάσος, παίρνουν μέρος σε ένα αγώνα τοξοβολίας, γνωρίζονται κάτω από παράξενες καταστάσεις και μαζί με τους συντρόφους του γίνονται μέλη της βασιλικής φρουράς με διοικητή τον Ρομπέν.

Μια ιστορία για την γενναιοδωρία, την υποστήριξη, την αλληλοβοήθεια και τα ήθη και έθιμα άλλων εποχών, τις συνήθειες και τις ταξικές διαφορές.

Για παιδιά από 6 ετών

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 15 Απριλίου 2015 :http://www.cretalive.gr/culture/view/ta-paramuthia-tou-sabbatou75/241591

Τα παραμύθια του Σαββάτου...

...γράφει η Ελένη Μπετεινάκη*

Είναι αλήθεια πως τούτη η εποχή …δεν είναι για πρίγκιπες. Κυριολεκτικά και φανταστικά. Έτσι και τα «Παραμύθια» αυτή τη φορά, μπαίνουν μέσα στα καθημερινά προβλήματα και ασχολούνται με τα θέματα των σύγχρονων κοινωνιών και ας έχουν ήρωες βασιλιάδες.  Ποια είναι η λύση στην οικονομική κρίση ακόμα κι αν είσαι πρίγκιπας; Η δουλειά και η αλλαγή οπτικής γωνίας αντιμετώπισης των πραγμάτων. Ωστόσο επειδή μιλάμε πάντα για παραμύθια δεν λείπει το χιούμορ, η περιπέτεια και η αγωνία. Κι αν ψάχνεις το ταίρι σου ακόμα και αν μεγάλωσες με λάθος προφορά ίσως να βρεις κάτι ακόμα πιο παράξενο από αυτό που σου συμβαίνει  και η ζωή και πάλι να σε οδηγήσει σε διαφορετικά μονοπάτια σκέψης και απόφασης . Κι αν οι Εφιάλτες έρχονται  πολλές φορές τα βράδια και χαλούν τον ύπνο και την ηρεμία της νυχτιάς, ο Ασηλάμπα Ντελασύ είναι ο μόνος που μπορεί να βοηθήσει , ή μήπως και κάποιος άλλος;

Είπαμε ψέματα κι αλήθεια …έτσι είναι τα παραμύθια!

Το νησί της Χαράς, Μαριβίτα Γραμματικάκη,(εικ: Κατερίνα Βερούτσου)εκδ. Καλέντης

Η Αστροχώρα είναι μια πολιτεία στην άκρη της γης. Εκεί ζει ένας γίγαντας πολύ διαφορετικός από τους άλλους, ο Ασηλάμπα Ντελασύ. Είναι ντελάλης και διαλαλεί τα νέα σ΄όλον τον κόσμο, αφού είναι γρήγορος σαν αστραπή. Μόνο που έχει ένα μικρό παράπονο, κανένας δεν του είπε ποτέ ευχαριστώ. Μια μέρα ή καλύτερα μια νύχτα, όλα τα παιδιά της Αστροχώρας μαζεύτηκαν στην καλύβα του  γιατί κάτι τρομερό είχε συμβεί κι ήταν ο μόνος που ίσως να μπορούσε να βοηθήσει . Το απέναντι νησί , το νησί της Χαράς, εκεί που φύλαγαν τα όνειρα και τα παιχνίδια τους …έφευγε. Χάνονταν σιγά σιγά. Ο Ασηλάμπα υποσχέθηκε να τα βοηθήσει και με τρία μεγάλα βήματα μέσα στη νύχτα έφτασε το μαγικό νησί και γνώρισε το τρομερό στοιχειό που ήταν εκεί , τον Εφιάλτη και τους ανέμους που φούντωναν και λυσσομανούσαν. Μόλις όμως ξημέρωνε όλα χάνονταν και ησύχαζε ο τόπος. Ένα μυστήριο, ήταν όλο αυτό κι ο γίγαντας προσπαθούσε να καταλάβει τι γινόταν. Η γοργόνα με τα χρυσά μαλλιά του είπε τι ακριβώς είχε συμβεί και πως θα έσωζε τούτο το νησί μια γα πάντα. Ο Ασηλάμπα ακολούθησε τις οδηγίες της και ύστερα από μια τρομερή συνάντηση και « μάχη» με τα κύματα κατάφερε να διώξει τον Εφιάλτη από το νησί. Μαζί του χάθηκε και η γοργόνα, η Χαρά όμως και το γέλιο στα χείλη των παιδιών επέστρεψε κι ο γίγαντας ήταν ο μόνος που μπορούσε να καταλάβει και να νοιώσει ποιος ήταν η αιτία για όλα αυτά!

Ένα υπέροχο παραμύθι της Μαριβίτα Γραμματικάκη, γεμάτο μουσική του Νίκου Ξανθούλη, και μοναδικές εικόνες από την Κατερίνα Βερούτσου. Μια ιστορία γραμμένη με λυρισμό  για εκείνα τα όνειρα που έρχονται συχνά τις νύχτες και φέρνουν τρόμο, ανησυχία, κλάμα και αϋπνία. Μια ιστορία  γεμάτη εικόνες που τόσο όμορφα έχει αποδώσει η Κατερίνα , μια πάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό με την πίστη, την  δύναμη  και την αγάπη να θριαμβεύει . Το κακό νικιέται και χάνεται .Μια ιστορία που διαβάζεται και ακούγεται πολλές πολλές  φόρες και από το cd που συνοδεύει το βιβλίο, με εκπληκτικές φωνές και μουσική για  να χαρούμε με τούτο το ένα και ανεπανάληπτο …Νησί της Χαράς !

Θα θελα πολύ να γράψω ένα ένα τα ονόματα όλων αυτών που συμμετείχαν σ΄ αυτήν την έκδοση, των μουσικών, των τραγουδιστών , των ηθοποιών και της χορωδίας αλλά είναι λίγο δύσκολο, γι αυτό ψάξτε το τούτο το παραμύθι γιατί πραγματικά αξίζει να το ακούσετε και να το διαβάσετε!

Για παιδιά από 4 ετών

Ο μικρόθ Πρίγκιπαθ, Haquet – Briere Alice,Jourdy Camille, Μεταφ.Μπαχτσεβάνης Θεόφιλος, εκδ. Νεφέλη

Τούτος ο Πρίγκιπας ή μάλλον ο Πρίγκιπαθ είναι καταπληκτικός. Είναι ο μοναχογιός του βασιλιά και της βασίλισσας εκείνης της μακρινής χώρας που σαν γεννήθηκε και μεγάλωσε λίγο, μόλις είπε την πρώτη του λέξη , όλα στην πολιτεία άλλαξαν. Ο Πρίγκιπαθ δεν μπορούσε να προφέρει το γράμμα …Σ! Έτσι με μια διαταγή όλοι έπρεπε να μιλούν και να γράφουν όπως αυτός αντικαθιστώντας από παντού το γράμμα Σ  με το Θ. Αυτό κράτησε πολλά χρόνια κι ας διαμαρτύρονταν κάποιες φορές οι κάτοικοι της πολιτείας του… Ο καιρός πέρασε και ήρθε η στιγμή που έπρεπε να παντρευτεί. Όλες οι πριγκίπισσες που ήρθαν στο παλάτι έδειξαν τα ταλέντα τους στο χορό , στη χάρη και στην… ομιλία τους. Καμιά δεν τον συγκίνησε τόσο, όσο μια κοπέλα που δεν ήταν τόσο τυπική και συνηθισμένη όπως οι υπόλοιπες… Σαν την προσκάλεσε για χορό εκείνη χαμογέλασε ή καλύτερα γέλασε με όλη της τη δύναμη και απάντησε με μια προφορά που ξάφνιασε όλους όσους βρίσκονταν στο παλάτι εκείνη τη στιγμή, μα και την πολιτεία ολάκερη. Η πριγκίπισσα ή μάλλον η κόρη του πρωθυπουργού μιλούσε χρησιμοποιώντας το… Σ, σε όλες τις λέξεις γιατί, απλά, δεν μπορούσε να πει το γράμμα …Θ.

 Μια ιστορία χαρούμενη, απλή και …ξεκαρδιστική. Γεμάτη με μικρά νοήματα για όλα εκείνα τα παιδιά που δεν μιλάνε καθαρά ή σωστά, αλλά θα το ήθελαν πολύ! Η ζωή όμως πάντα βρίσκει τρόπους , κι όχι μόνο στα παραμύθια, ώστε κανένας να μην μένει παραπονεμένος. Μια ιστορία που διδάσκει πως για καθέναν υπάρχει  ένα ταίρι μιας και η ζωή είναι γεμάτη εκπλήξεις αρκεί  να βρεθεί κάποιος την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο μέρος.

Για παιδιά από 3 ετών

Ο άνεργος Πρίγκιπας, Ιωάννα Μπουλντούμη, ( εικ: Νικόλας Ανδρικόπουλος), εκδ. Μεταίχμιο

Σε μια εποχή που η οικονομική κρίση έχει απλώσει τα πλοκάμια της παντού, ήταν αδύνατον να μην πλήξει και τα πιο παραδοσιακά επαγγέλματα. Ένα από αυτά είναι και αυτό του Πρίγκιπα που το βασίλειο του σε λίγο καιρό θα έχει σαν περιουσιακό στοιχείο μόνο δυο χρυσά μανικετόκουμπα. Ο πρίγκιπας της ιστορίας, μόλις πληροφορήθηκε τα νέα άρχισε να ψάχνει δουλειά σε όλα τα βασίλεια που γνώριζε αλλά οι δυσκολίες ήταν τεράστιες. Μια αγγελία που θα δει στις εφημερίδες μπορεί να  μην είναι  ακριβώς αυτό που θέλει αλλά είναι μια δουλειά και για αυτό  αποφασίζει να δοκιμάσει την τύχη του. Δεν τα καταφέρνει γιατί η θέση δίνεται σε ένα μακρινό συγγενή του πεθερού του μπατζανάκη του κουρέα του βασιλιά. Συνεχίζει να ψάχνει , αναζητώντας οποιαδήποτε δουλειά θα του έδινε την αξιοπρέπεια που πρέπει να  έχει κάθε άνθρωπος, αλλά μάταια. Ως τη στιγμή που βρίσκεται μπροστά σε μια ταβέρνα με το όνομα : Το βασίλειο της Γεύσης. Αναλαμβάνει όλη την επιχείρηση αρχίζοντας από το τίποτα και καταφέρνει μέσα σε λίγα χρόνια να την κάνει γνωστή στα πέρατα του κόσμου. Κανείς δεν έμαθε ποτέ ποιος ήταν αυτός ο νέος πού έκανε όλο αυτό το θαύμα κι ας τον αποκαλούσαν « πρίγκιπα » του Βασιλείου… της Ταβέρνας.

Μια ακόμα μικρή καληνύχτα , τούτη τη φορά της Ιωάννας Μπουλντούμη, έξυπνη, επίκαιρη, και πολύ ευφάνταστη. Μια ιστορία γεμάτη μηνύματα για όλα τα μικρά παιδιά. Ένα σύγχρονο παραμύθι που έχει για ήρωα ένα πρίγκιπα – βασιλιά, όχι και τόσο συνηθισμένο στην εποχή μας.  Η δουλειά δεν είναι ντροπή , η οποιαδήποτε δουλειά, αρκεί να μην επαναπαύεται κάποιος σε μεγαλεία , δόξα και δάφνες που κάποτε μπορεί να κοσμούσαν τον κόσμο του. Η ζωή βοηθά τους τολμηρούς , τους θαρραλέους , τους έξυπνους και τους  ανθρώπους που έχουν θέληση , πείσμα, όνειρα και επιμονή.

Η εικονογράφηση του  Νικόλα Ανδρικόπουλου κοσμεί ιδιαίτερα την ιστορία της Ιωάννας , που με το δικό του ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό τρόπο και ύφος της χαρίζει την διακριτικότητα που χρειάζεται.

Μια μικρή καληνύχτα , να σκεφτείς  και να ονειρευτείς πως η ζωή πάντα έχει κάτι να σου προσφέρει , είναι γεμάτη δώρα και εκπλήξεις  αρκεί να μην αφήσεις τίποτα να σε προσπεράσει.

Για παιδιά από 4 ετών 

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

16 Απριλίου 1895…Τα εγκαίνια του Άγιου Μηνά, του πολιούχου της πόλης του Ηρακλείου!

Της Ελένης Μπετεινάκη*

Έχουν περάσει  120 χρόνια, σαν σήμερα,  από εκείνη την Κυριακή και τούτη η εκκλησία συνεχίζει να κοσμεί το Ηράκλειο. Συνεχίζει μεγαλόπρεπα να θυμίζει σε όλους την ιστορία της. Συνεχίζει να βρίσκεται στην καρδιά της πόλη μας  και μαζί της να κτυπά κάθε στιγμή η δική μας καρδιά, σαν το ρολόι της ρυθμικά, κάθε μισή ή μια ώρα. Συνεχίζει να λειτουργεί σαν στυλοβάτης καθημερινός, σε όλους μας  κι ίσως τούτες οι θύμησες να γίνονται γιατί πρέπει πάντα να θυμόμαστε πως, γιατί έγιναν όλα τότε και σήμερα εμείς τα απολαμβάνουμε!

Ας θυμηθούμε λοιπόν κάποια από τα γεγονότα που  όσες φορές και αν γραφούν πάντα θα είναι σαν πρώτη φορά να ξεφυλλίζουμε όλες εκείνες τις πολύτιμες σελίδες της ιστορίας του τόπου μας, κι όχι μόνο!

Τα εγκαίνια του ναού έγιναν με μεγαλοπρέπεια στις 16 Απριλίου 1895.Ήταν Κυριακή των Μυροφόρων και  επί μητροπολίτη Τιμόθεου Καστρινογιαννάκη. Αν και η Κρήτη βρίσκονταν ακόμα υπό τουρκική κατοχή, οι γιορτές για τα εγκαίνια του Αγίου Μηνά κράτησαν 3 μέρες και ολόκληρη η πόλη  είχε γίνει αγνώριστη από τους στολισμούς και τον λαμπρό φωτισμό. Στην  εφημερίδα « Ηράκλειο » περιγράφεται όλη η ατμόσφαιρα της μεγάλης αυτής ημέρας, κι ίσως τούτη η φράση να είανι η πιο λιτή αλλά και η πιο περιεκτική από το συναίσθημα όλων :« …Οι οφθαλμοί πάντων εκπληρούντο δακρύων χαράς…». Όλοι ήσαν παρόντες στην τελετή, Χριστιανοί και Τούρκοι, Άρχοντες, δημογέροντες, Πασάδες και ανώτατοι στρατιωτικοί.  Όλα είχαν ένα πανηγυρικό χαρακτήρα που περιγράφεται περίτρανα στις εφημερίδες.

"Σπίτια, σοκάκια και τσαρσά τώρα μορφίσαν όλα,

τώρα που ξετελεύτηκε Αη Μηνάς στη χώρα.

Σαββάτ' αργά και Κυριακή η νύχτα ήτο μέρα

απού τα φώτα που 'φτανε και ρίκταν στον αέρα.

Λάμπες, φανάρια και κεριά, χρωματιστά κανδήλια

όλη η χώρα ήφεγγε σαν να 'τον μέρα ίδια"

« …Αμφιβάλλομεν, αν άλλοτε ποτέ το Ηράκλειον είδε θρησκευτικήν πανήγυριν ούτω λαμπράν και επιβάλλουσαν, οία υπήρξεν η της παρελθούσης Κυριακής επί τοις εγκανίοις του νεοδμήτου καθεδρικού ναού του Αγ. Μηνά. Άπειρον ήτο το πλήθος το πανταχόθεν της νήσου συρρυθέν, όπως παραστή εις την μεγαλοπρεπή τελετήν, πρωτοφανής δε η γενομένη διακόσμησις της ημετέρας πόλεως και μοναδική η τηρηθείσα πανταχού καθ’ όλην την διάρκειαν της πανηγύρεως ευκοσμία. Ο ενθουσιασμός των πανηγυριστών ήτο απερίγραπτος. Περιεσκόπουν τον νεόδμητον ναόν μετά πολλής περιεργείας και η καρδία αυτών επληρούτο χαράς και δεν εκορέννυντο αποθαυμάζοντες το κάλλος και το μέγεθος αυτού. Οι οφθαλμοί πάντων επληρούντο δακρύων χαράς, θερμαί δ’ ευχαριστίαι ανεπέμποντο νοερώς προς τον Ύψιστον, τον καταξιώσαντα αυτούς να ίδωσι συντελεσθέντα και εγκαινιαζόμενον εν ταις ημέραις αυτών τον περικαλλή ευκτήριον οίκον, προς αποπεράτωσιν του οποίου επί όλον τρίτον αιώνος έκαστος συνεισέφερεν αγογγύστως τον οβολόν του. Και όντως έργον τοσούτον μέγα, έργον απαιτήσαν δαπάνην 30 περίπου χιλ. λιρών, μη συνυπολογιζομένης της προσωπικής εργασίας, συνετελέσθη κυρίως εκ της μικράς μεν εκάστοτε, αλλ’ ανεξαντλήτου πάντοτε συνδρομής των Χριστιανών, και συνετελέσθη ουδέν φέρον βάρος χρέους. Όταν αναλογισθή τις ότι τα μεταλλικά, τα οποία ερρίπτοντο καθ’ εκάστην Κυριακήν εις τον δίσκον ή το περιφερόμενον εν τη αγορά κυτίον του Αγίου Μηνά και οι καρποί τους οποίους προσέφερον καθ’ εκάστην συγκομιδήν οι γεωργοί μας εις τους περιερχομένους τα χωρία προς συλλογήν τοιούτων εράνων υπέρ του εγειρομένου ναού απετέλεσαν το ποσόν τοσούτων χιλιάδων λιρών, δεν δύναται να μη ενθυμηθή το του Ησιόδου:

Ει γαρ κενκαί σμικρόν επί σμικρώ καταθείο

Και θαμά τούτ’ έρδοις τάχα κεν μέγα και το γένοιτο.

Τί δύναται να κατορθώση η λαϊκή συνδρομή! Ηλίκα έργα δύναται η των πολλών σύμπραξις να επιτελέση, όταν τύχη καλής διευθύνσεως! Και έτυχε τοιαύτης εν τη παρούση περιστάσει, διότι πάντες ανεξαιρέτως οι πρόκριτοι της ημετ. πόλεως από της καταθέσεως του πρώτου θεμελίου λίθου μέχρι της επιθέσεως της κορωνίδος του έργου ειργάσθησαν μετ’ αξιεπαίνου ζήλου προεξαρχούσης και καθοδηγούσης της ανωτάτης ημών παρ’ ημίν εκκλησιαστικής αρχής, προς ην δικαίως εξεδήλωσαν τα αισθήματα της αγάπης και της ευγνωμοσύνης αυτών οι ημέτεροι συμπολίται κατά την εορτήν των εγκαινίων αναρτήσαντες πολλαχού επί των πηχθεισών μυρσινοστολίστων αψίδων περιεστεμμένας και μετά τιμητικών επιγραφών τας εικόνας των δύο σεπτών ιεραρχών, ήτοι του αιδίμου Διονυσίου του Ε΄ του εξ Αδριανουπόλεως, επί της αρχιερατείας του οποίου εθεμελιώθη ο ναός, και του νυν αρχιερατεύοντος Σεβ. Τιμοθέου Καστρινογιαννάκη, εφ’ ου εις πέρας αχθείς ενεκαινίσθη. Αλλά και προς τας πολιτικάς αρχάς και ιδία προς την Α.Α.Μ. τον Σεπτόν ημών Μονάρχην διετράνωσε κατά την εορτήν των εγκαινίων ο λαός την αφοσίωσιν και τα αισθήματα του σεβασμού, άπερ τρέφει προς τας αρχάς ταύτας. Δεν ελησμόνησεν ο λαός, ότι ο αοίδιμος αυτοκράτωρ Σουλτάν Αβδούλ Αζίζ προσήνεγκεν υπέρ του ναού τούτου γενναίαν συνδρομήν, 40.000 γρόσια. Αισθάνεται καλώς οίαν οφείλει ευγνωμοσύνην και προς τον Μονάρχην εκείνον και προς τον νυν ευκλεώς ανάσσοντα, υπό την κραταιάν αιγίδα και την πατρικήν προστασίαν των οποίων ηδυνήθη να περατώση αισίως τον περίλαμπρον τούτον ιερόν οίκον, το αγλάισμα της ημετέρας πόλεως. Δια τούτο και σεπταί εικόνες της Α.Α.Μ. του Σουλτάνου και παρ’ αυτάς αι των διαπρεπών αυτού λειτουργών, του τε Εξοχ. Γεν. Διοικητού Αλεξάνδρου Καραθεοδωρή πασά και του Εξοχ. Διοικητού Ηρακλείου υποστρατήγου Χασάν Ταξίν πασά ανεστηλώθησαν εν τοις μάλιστα περιόπτοις σημείοις, ευχαί δε διάπυροι ανεπέμφθησαν κατά την λιτανείαν υπέρ υγείας και ευκλείας της Α.Α.Μ. και των Εξ. Διοικητών, πιστών και προθύμων εκτελεστών των υψηλών Αυτής εφέσεων. Αι αυθόρμητοι αύται εκδηλώσεις των αισθημάτων του λαού προς τε την θρησκευτικήν και πολιτικήν αρχήν δεικνύουσιν, ότι ούτος γινώσκει να εκτιμά προσηκόντως τους των καλών εργάτας. Η υπό πάσαν έποψιν αξιέπαινος συμπεριφορά των κατοίκων του Ηρακλείου αρίστην ενεποίησε πάσιν εντύπωσιν.

Ας προβώμεν νυν εις την περιγραφήν των καθ’ εκάστα της τελετής των εγκαινίων.

…Από των μέσων της παρελθούσης εβδομάδος ήρξαντο συρρέοντες οι φιλέορτοι εις την ημ. Πόλιν. Το Σάββατον η κίνησις εν τη αγορά και ένα ταις οδοίς της πόλεως ήτο λίαν ζωηρά. Επαρχιώται και χαρίεσσαι και ροδόχροι επαρχιώτισσαι, απερίττως μεν αλλά επιχαρίτως ημφιεσμέναι, περιήρχοντο τας οδούς βραδεί τω βήματι και απλήστως εθεώντο τας αψίδας, τας σημαίας, τας εικόνας, τας επιγραφάς και τον άλλον διάκοσμον, εξέφραζον δε συχνάκις τον θαυμασμόν και την ευχαρίστησιν αυτών επί τοις ορωμένοις δι’ αφελεστάτων επιφωνήσεων και απλάστου φαιδρότητος.Και ήτο το όντι λίαν μαγευτική η θέα της εορτάζουσας  πόλεως, ιδίως κατά την μεταξύ του Σαββάτου και της Κυριακής και την μεταξύ της Κυριακής και Δευτέρας νύχτα, καθώς ήσαν πλουσίως φωταγωγημέναι αι αψίδες και αι προσόψεις των οικιών και των καταστημάτων δια κανδηλίων και κηρίων και ενετικών φανών…Η εκ δαφνών και μυρτιών διακόσμησις και η ανάρτησις διαφόρων εικόνων εις τας κεντρικοτέρας οδούς, εις τα επισημότερα καταστήματα και εις τα περίοπτα μέρη, ένθα εκυμάτιζον σημαίαι και κοσμητικαί ταινίαι και ήσαν τοποθετημέναι επιγραφαί πλαισιούμεναι υπό χρωματιστών πλαισίων και ποικίλων διακόσμων, διήγειρον την περιέργειαν…Στη συνοικία «Δερμιτζίδικα», πάνω σε μια αψίδα, που είχε στηθεί εδώ, ήταν αναρτημένη επιγραφή μέσα στο πλαίσιο, που με χρυσά γράμματα έγραφε «Ζήτω  ο Κρήτης Τιμόθεος- Ζήτω οι κτήτορες του ναού του Αγίου Μηνά». Παρόμοια επιγραφή είχε αναρτηθεί επίσης σε μια από τις αψίδες που βρισκόταν στην αγορά « Μεϊντάνι», μπροστά από το κατάστημα του Γ. Κανετάκη…»    (Εφημερίδα Ηράκλειον)

Και οι περιγραφές την ημέρα της τελετής  συνεχίζονται  με αναφορά σε όλους όσοι παραβρέθηκαν στα εγκαίνια …

«…τη Κυριακή λίαν πρωί κατέπλευσεν εις την πόλιν μας το ατμόπλοιον “Ισμαήλ” φέρον την Α. Εξοχ. τον Γεν. Διοικητήν συνοδευόμενον υπό της Α. Εξ. του Διοικητού Ρεθύμνης Σουλεϊμάν Ασάφ-πασά και υπό του γυναικαδέλφου αυτού κ. Ιακ. Μουσούρου. Αμα τω κατάπλω του ατμοπλοίου η Α. Εξ. ο Διοικητής Ηρακλείου συνοδευόμενος υπό του χριστιανού αρχιγραμματέως της Διοικήσεως κ. Γεωρ. Οικονομίδου κατήλθεν εις τον λιμένα προς υποδοχήν της Α. Εξ. του Γεν. Διοικητού, συγχρόνως δε σχεδόν κατήλθον εκείσε προς τον αυτόν σκοπόν 6 μέλη της τελεταρχικής επιτροπείας, οι κ.κ. Ζ. Θιακάκης, Εμμ. Πολυχρονίδης, Χρόνης Ρασιδάκης, Γ. Στεργιάδης, Γ. Βουγιουκλάκης και Ιωάννης Δοκουμετζίδης, ως αντιπρόσωποι της κοινότητος και της Α.Σ. του Μητροπολίτου. Επί του ατμοπλοίου ανήλθεν η Α. Εξοχότης ο Διοικητής Ηρακλείου, μεθ’ ού μετ’ ού πολύ απέβη εις την ξηράν η Αυτού Εξοχότης, ο Γενικός Διοικητής μετά των συνοδευόντων αυτόν. Επί της προκυμαίας εδεξιώσαντο την Α. Εξ. τον Γενικόν Διοικητήν τα ανωτέρω μέλη της τελεταρχικής επιτροπείας, κατόπιν δ’ η Α. Εξοχότης συνοδευόμενη υπό της Α. Εξ. του Διοικητού Ηρακλείου και των μελών της τελεταρχικής επιτροπείας ανήλθεν εις το Διοικητήριον δια της αγοράς “Βεζίρ-Τσαρσί”, εν ή στρατός παρατεταγμένος εις δύο στίχους απένεμεν αυτή τας προσηκούσας τιμάς…

….Ολόκληρος ο ναός ήτο κατειλημμένος υπό πυκνού πλήθους ανδρών, ο δε γυναικωνίτης ήτο υπέρμεστος κυριών, ών αι κεφαλαί απετέλουν ωραίας ανθοδέσμας. Και ο νάρθηξ δε και αι εκατέρωθι του ναού ευρείαι στοαί και όλος ο περίβολος ήσαν πλήρεις λαού….

….Ούτω διατεταγμένων των πραγμάτων η από πρωίας αρξαμένη μεγαλοπρεπής τελετή εχώρει μετά πολλής ευταξίας ψαλλόντων τους κεκανονισμένους ύμνους δύο καλλιφωνοτάτων ψαλτών, του κ. Στ. Σαζόγλου και του κ. Πέτρου Παπαστεφανίδου, ιατρού επίτηδες ελθόντων του μεν εκ Πειραιώς, του δε εξ Ιεραπέτρου. Μετά το πέρας της ακολουθίας του όρθρου εγένετο η λιτανεία, ής μετέσχον υπέρ τους 70 εκ των 130 κληρικών των συναθροισθέντων εν Ηρακλείω χάριν της πανηγύρεως κατά την εξής τάξιν. Προηγούντο εις δύο στίχους οι πρεσβύτεροι, εν οίς και ο προϊστάμενος της εν Ηρακλείω εκκλησίας των Αρμενίων, είποντο κατόιπιν οι ιερομόναχοι και μετά τούτους οι αρχιμανδρίται και ηγούμενοι φέροντες αργυρόδετα ευαγγέλια. Κατόπιν ήρχοντο οι 8 της Κρήτης επίσκοποι ημφιεσμένοι λαμπράς χρυσοϋφάντους αρχιερατικάς στολάς και φέροντες επί κεφαλής εν δισκαρίοις άγια λείψανα, μετ’ αυτούς δ’ ήρχοντο οι διάκονοι και τελευταίος η Α.Σ. ο Μητροπολίτης συνοδευόμενος υπό της Α. Εξ. του Γεν. Διοικητού, της Α. Εξ. του Διοικητού Ηρακλείου, της Α. Εξ. του Διοικητού Ρεθύμνης, των αξιοτ. κυρίων προξένων, του αντιπροσωπεύοντος την Α. Υψ. τον ηγεμόνα της Σάμου και πολλών προκρίτων συμπολιτών. Πλήθος άπειρον ηκολούθει κατόπιν την σεμνοπρεπή και λίαν επιβάλλουσαν εκκλησιαστικήν πομπήν, ήτις εξελθούσα εκ της μεσημβρινής εισόδου του περιβόλου του ναού προυχώρησεν εν μέσω δυο στίχων χωροφυλάκων και στρατιωτών παιανιζούσης της στρατιωτικής μουσικής προς το “Πλατύ σοκάκι” λεγόμενον. Ενταύθα η Α.Σ. ο Μητροπολίτης στας παρά την θύραν της οικίας του κ. Α. Βορεάδου, όπου ήτο ανεστηλωμένη η εικών της Α. Υψηλ. του ηγεμόνος Σάμου Γ. Βέροβιτς-πασά εποιήσαντο αίτησιν υπέρ της Α. Εξ. του Γεν. Διοικητού Κρήτης και υπέρ της Α. Υψ. του ηγεμόνος Σάμου. Κατόπιν η πομπή διελθούσα τα “Δερμιτζίδικα”, τα “Γιατράδικα”, την πλατείαν “Μεϊντάνι” και τα “Γιαμαλίδικα” έστη προς το Α. άκρον της “Πλατειάς-Στράτας” παρά το “Σαντριβανάκι”, όπου ως και ανωτέρω είπομεν, εφ’ υψηλής και λαμπρώς κεκοσμημένης αψίδος ήτο ανεστηλωμένη μεγάλη εικών της Α.Α.Μ. του Σουλτάνου και εκατέρωθι αυτής ολίγον χαμηλότερα αι εικόνες της Α. Εξ. του Γεν. Διοικητού και της Α. Εξ. του Διοικητού Ηρακλείου. Ενταύθα η Α.Σ. ο Μητροπολίτης εποιήσαντο αίτησιν και ανέπεμψεν ευχάς προς τον Υψιστον υπέρ υγείας και ευκλείας της Α.Α.Μ. του Σουλτάνου, του Εξ. Γεν. Διοικητού και του Εξ. Διοικητού Ηρακλείου. Μετά ταύτα η πομπή διελθούσα την “Πλατειά Στράτα” επανήλθεν εις τον ναόν. Οι εξώσται και τα παράθυρα, τα εκατέρωθι των οδών, δι’ ων διήρχετο η πομπή, ήσαν πλήρη θεατών, αβραί δε χείρες έρραινον δι’ ανθέων και κομφέτων τους αποτελούντας αυτήν.

Μετά την επάνοδον εις τον ναόν συνεπληρώθη η τελετή του εγκαινιασμού, μεθ’ ήν ήρξατο τελουμένη η ιερά μυσταγωγία, ής μετέσχον πάντες οι επίσκοποι προεξάρχοντος του Μητροπολίτου, ήτοι 9 εν όλω αρχιερείς, και προς τούτοις 30 άλλοι κατώτεροι κληρικοί, αρχιμανδρίται, ηγούμενοι και διάκονοι. Και ήτο λαμπρόν το θέαμα 9 αρχιερέων συλλειτουργούντων, ιδίως όταν εξελθόντες ομού πάντες εκ του αγίου βήματος εκάθισαν επί εξέδρας, ήτις είχε σταθή προ της ωραίας πύλης λεγομένης, έχοντες εν μέσω την Α. Σεβ. στάσα προ της ωραίας Πύλης απήγγειλεν εν προφανεί συγκινήσει τον ακόλουθον λόγον, όστις και δια το υψηλόν του ύφους και δια το απ’ αρχής μέχρι τέλους αυτού διήκον βαθύ αίσθημα φιλοπατρίας κρίνεται κατά πάντας αντάξιος της μεγάλης εορτής….».

«….Τα εγκαίνια του ναού επανηγύρισεν ο λαός επί τρεις ημέρας, μόλις δε μετά μεσημβρίαν της Τρίτης ήρχισε να διαλύη τας αψίδας. Οι πλείστοι των εκ των επαρχιών ελθόντων παρέμειναν εν τη πόλει μέχρι της ημέρας ταύτης. Επίσης παραμένουσιν εν τη πόλει ημών μέχρι σήμερον και πάντες οι επίσκοποι. Εν τω άρτι εγκαινισθέντι ναώ τελείται καθ’ εκάστην αρχιερατική λειτουργία υφ’ ενός επισκόπου, είς ην φοιτά πολύ πλήθος.Αι εισπράξεις του ναού κατά τας ημέρας της πανηγύρεως των εγκαινίων ανήλθον εις 500 περίπου εικοσόφραγκα, ποσόν υπερβαίνον τας ελπίδας πάντων….»

 

Εφημερίδα Ηράκλειον , 20 Απριλίου 1895

Η εφημερίδα « Ηράκλειον» συνεχίζει το αφιέρωμα της και λίγο πριν το τέλος αναφέρει  πως αφού τελείωσαν όλες οι διαδικασίες και οι επίσημοι επέστρεψαν στις έδρες τους , ο απλός λαός συνέχισε να πανηγυρίζει και να χορεύει σε πλατείες και δρόμους με τους ήχους της κρητικής λύρας…καταλήγοντας σε μία ακόμη συγκινητική παράγραφο :«…Ο αρχιτέκτων του ναού Α. Μούσης, αφ’ ού εξ αρχής μέχρι τέλους επεστάτησεν εις την ανέγερσιν αυτού και είδεν αυτόν περατωθέντα, απέθανε προ 9 μηνών και δεν επρόφθασε να ίδη τα εγκαίνια αυτού…».

Τούτος ο ναός θα υπάρχει και στο μέλλον, όταν κι εμείς θα έχουμε φύγει …θα συνεχίσει να συγκεντρώνει πιστούς, ερευνητές, ιστορικούς ,απλούς καθημερινούς ανθρώπους και θα είναι παντοτινά το πιο λαμπρό σύμβολο της πόλης μας!

Ποιος ξέρει ίσως και απόψε να κάμει την βόλτα του με τ΄αλογό του, ο Αη Μήνας, στα σοκάκια και στους σύγχρονους πια δρόμους της πόλης του, να δει αν όλα είναι εντάξει , αν παρά τα χρόνια οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν αρμονικά, στις πλατείες, στα σπίτια και σ΄όλες τις γειτονιές. Και αφού κάνει τη γύρα του, να επιστρέψει στην εικόνα, στο σπίτι  Του, άγρυπνος φρουρός μια πολιτείας που δεν κοιμάται ποτέ, δεν ησυχάζει ούτε για μια στιγμή! 

Άγιε Μηνά μου …όχι μόνο 120 χρόνια …1120 κι ακόμα πιο πολλά!

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός 

Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ

-Απ όσα θυμούμαι το Παλιό Κάστρο , Μανόλης Δερμιτζάκης,εκδ. Δοκιμάκης

-Γεώργιος Συλαμιανάκης, "Άγιος Μηνάς" ,1939

http://www.cretalive.gr/history/view/spitia-sokakia-kai-tsarsa-twra-morfisan-ola-twra-pou-jeteleuthke-ah-mhnas-s/204260

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 16 Απριλίου 2015 :Εδώ!

Γιατί φέρνει ένας λαγός… τα αυγά το Πάσχα;

Της Ελένης Μπετεινάκη*

Έθιμο που έχει τις ρίζες του στον Μεσαίωνα.Τότε η Μεγάλη Πέμπτη ήταν και η τελευταία μέρα του τρέχοντος οικονομικού έτους. Έτσι, οι ακτήμονες αγρότες έπρεπε την ημέρα αυτή να αποδώσουν στους γαιοκτήμονες έντοκα το ενοίκιο για τη γη που χρησιμοποιούσαν, πράγμα που τις περισσότερες φορές γινόταν σε είδος δηλαδή με τρόφιμα. Επειδή λόγω της νηστείας που είχε προηγηθεί είχαν μαζευτεί πολλά αυγά, οι αγρότες τα έβραζαν και πλήρωναν με αυτά τους τόκους. Μαζί με τα αυγά έδιναν πολλές φορές στους γαιοκτήμονες αφέντες τους και λαγούς, που είχαν σκοτώσει σαν κυνήγι στα χωράφια τους. Έτσι προέκυψε ο συνδυασμός «αυγά και λαγός», ο οποίος εδραιώθηκε με τον καιρό στη συνείδηση των ανθρώπων.

Τον 17ο αιώνα οι ενήλικες άρχισαν να διηγούνται στα παιδιά πως τα αυγά τα έφερνε …”ο πασχαλινός λαγός”. Ωστόσο για ένα μεγάλο διάστημα ο λαγός δεν ήταν ο μοναδικός προμηθευτής αυγών. Ανταγωνιστές του ήταν οι αλεπούδες, οι πελαργοί και οι γερανοί.
 Όλα αυτά τελείωσαν βέβαια οριστικά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ήρθε η σειρά των σοκολατοποιιών  ν’ ανακαλύψουν το ζωάκι με τα μεγάλα αυτιά και τα στρογγυλά μάτια. Παρήγαγαν λοιπόν την περίοδο του Πάσχα μόνο σοκολατένιους λαγούς, φροντίζοντας ώστε μέχρι σήμερα τα αυγά να τα φέρνει ποιός άλλος; Ο λαγός!
Ο λαγός συμβολίζει στον χριστιανισμό την σβελτάδα, την εγρήγορση, την τύχη, την γονιμότητα. Έτσι, την Κυριακή του γερμανικού Πάσχα είναι αυτός που φέρνει τα σοκολατένια αυγά, παλαιότερα ζωγραφισμένα ή απλώς βαμμένα με κόκκινη ή μπλε μπογιά. Σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας τα πασχαλινά αυγά και ασφαλώς και τα σοκολατένια τα φέρνει η αλεπού (Βεστφαλία), σε άλλες ο πελαργός (Θουριγγία) και σε άλλες ο πετεινός (Βοημία).

Σε πολλές αρχαίες θρησκείες ο λαγός εκτός από την εγρήγορση, την τύχη και τη γονιμότητα συμβόλιζε και την υπερβολική σεξουαλικότητα…
Την Κυριακή του Πάσχα λοιπόν  διαδραματίζονται περίεργες σκηνές: Σε διαμερίσματα, σπίτια και κήπους μικρά παιδιά τρέχουν ενθουσιασμένα πάνω-κάτω, σπρώχνουν έπιπλα, κοιτάνε κάτω από τα μαξιλάρια των καναπέδων ή ψάχνουν πίσω από δέντρα και μέσα σε θάμνους. Γιατί; Επειδή το Πάσχα ο κόσμος στη Γερμανία ψάχνει στις πιο απίθανες γωνιές και κρυψώνες για χρωματιστά αυγά, τα οποία έφερε και έκρυψε την προηγούμενη νύχτα ο «πασχαλινός λαγός».
  *H Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός


Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 12 Απριλίου 2015: εδώ!

Κυριακή του Πάσχα …Χριστός Ανέστη !

Γιάννης Τσαρούχης, Πασχαλινό Αυγό, 1965

Επιμέλεια κειμένων :Ελένη Μπετεινάκη

«Πάσχα» στα Εβραϊκά σημαίνει: διάβαση, πέρασμα. Είναι εβραϊκή γιορτή εις ανάμνηση της Εξόδου των Εβραίων από την Αίγυπτο, της θαυματουργού διαβάσεως της Ερυθράς Θάλασσας υπό τον Μωυσή και της σωτηρίας τους από την δουλεία του Φαραώ. Ο Χριστός σταυρώθηκε την ημέρα του εβραϊκού Πάσχα.

H ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα, καθορίστηκε από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Βιθυνίας στη Νίκαια, το 325 μ. Χ. Αποφασίστηκε να γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας και μετά το Πάσχα των Ιουδαίων.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας την Κυριακή του Πάσχα ψήνουν το αρνί στη σούβλα, μαζί με το κοκορέτσι.

Το αρνί που τρώμε το Πάσχα συμβολίζει τον Χριστό που θυσιάστηκε σαν το αρνί για την σωτηρία όλης της ανθρωπότητας.

Το απόγευμα στην Εκκλησία γίνεται ο Εσπερινός της Αγάπης. Οι Χριστιανοί ανταλλάσσουν αδελφικό ασπασμό διαβάζοντας το Ευαγγέλιο σε διάφορες σε διάφορες γλώσσες. Από την Κυριακή του Πάσχα και για 40 ημέρες οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί χαιρετούν ο ένας τον άλλον λέγοντας "Χριστός Ανέστη" και απαντώντας "Αληθώς Ανέστη".

Την Κυριακή του Πάσχα εκτός απ' τα αυγά σε μερικά μέρη καθαγιάζεται και ο Αμνός του Πάσχα και διανέμεται στους εκκλησιαζόμενους από τον παπά. Αυτοί φέρνουν τη μερίδα τους στο σπίτι τους και όλα τα μέλη της οικογένειάς τους παίρνουν από το αγιασθέν κρέας. Αυτό είναι "το καταβόλι" των Κερκυραίων.

Μετά τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου και τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής του Πάσχα οι πιστοί κατά παλιά συνήθεια, μόλις επιστρέψουν από την Εκκλησία, παρακάθονται σε πρόγευμα και γεύονται κάποια πατροπαράδοτα φαγητά: μαγειρίτσα και σαλάτα με σαρδέλες ή ψητό της κατσαρόλας σε πολλά μέρη, τυρόπιτα και γαλατόπιτα στην Ήπειρο κ.α….

Σαν πρώτο όμως φαγητό τρώνε παντού κόκκινο αυγό, σύμφωνα με το τάμα που έκαναν το βράδυ της Αποκριάς: "με τ' αυγό να τα' ανοίξω!".Είναι κοινή συνήθεια να τσουγκρίζουν τα αυγά, δηλ. να κτυπά ο ένας τ' αυγό του άλλου, μύτη με μύτη κ.λπ. Τότε παίρνουν από το εικονοστάσι το κόκκινο αυγό του περασμένου χρόνου και τοποθετούν ένα καινούργιο.

Στη Σινώπη "άμα τελείωνε η Ανάσταση, πήγαιναν σπίτι, έπαιρναν από το εικονοστάσι το κόκκινο αυγό του περασμένου χρόνου, κάθονταν στο τραπέζι, πάστρευαν το παλιό αυγό κι έτρωγε ο καθένας λίγο για χάρη τον Χριστού. Κατόπιν έπαιρναν τα καινούργια, τα αυγά του Καλού Λόγου και έλεγαν το Χριστός Ανέστη και αφούτσουγκρίζανε  τα έτρωγαν. Ένα από τα καινούργια αυγά του Καλού Λόγου έβαζαν πάλι στο εικονοστάσι".

Πίνακας : Νικολάι Πιμονένκο

Σε μερικούς τόπους το τραπέζι δεν το σηκώνουν επί τρεις ημέρες, τα δε ψίχουλα τα ρίχνουν στ' αμπέλια, για να μεταοθεί σ' αυτά η αφθονία.

Αλλά το κύριο φαγητό του Πασχαλινού τραπεζιού είναι το αρνί, το οποίο ψήνουν στη σούβλα ή γεμιστό με ρύζι, κουκουνάρια και σταφίδες στο φούρνο.

Σε πολλά μέρη το πασχαλινό αρνί αγιάζει ο παπάς, ο οποίος περιέρχεται από σπίτι σε σπίτι. Π.χ. "Κάθε Ροδίτης, φτωχός ή πλούσιος, το θεωρεί καλό στο σπιτικό του να σφάξει τη Λαμπρή ένα ρίφι η αρνί, που το λένε πασκάτη ή λαμπριώτη. Το παραγεμίζουν με χοντρό σιτάρι αλεσμένο στο χερόμυλο) και βάλλοντάς το σε μια λεκάνη το ψήνουν στο φούρνο. Μετά την απόλυση, στην πρώτη Ανάσταση ο παπάς του χωριού γυρίζει όλους τους φούρνους ευλογώντας όλες τις λεκάνες με την σχετική ευχή του ευχολογίου, παίρνει τον κόπο του, (ένα κομμάτι ψημένο κρέας και λίγη γέμιση)".

Ο χορός του Πάσχα, ο οποίος γίνεται μετά την απόλυση στον αυλόγυρο της Εκκλησίας ενέχει πολλή ιεροπρέπεια με τον ιερέα προεξάρχοντα του χορού και τους ενορίτες ακολουθώντας κατά ηλικία και τραγουδώντας ειδικά με την περίσταση τραγούδια.

Στην Αργιθέα Αγράφων "Φυσικά το χορό θα σύρουν οι γεροντότεροι και συχνά γίνεται χωριστός αντρίκειος και χωριστός γυναικείος χορός...".

Στην Αμυγδαλιά Δωρίδας "Όταν βγαίνουν στο προαύλιο της Εκκλησίας... πιάνονται σε χορό οι άντρες μόνο και προπαντός οι πιο σεβάσμιοι. Το χορό παλιά ξεκινούσε πρώτα ο παπάς τραγουδώντας το τραγούδι "Σαράντα δυο Τουρκόπουλα..." και φέρνουν γύρω την εκκλησία τρεις φορές και μετά ξεκινούν χορεύοντας και κατεβαίνουν στην πλατεία".

Στην Αίγινα ο χορός ήταν κλειστός χωρίς χορηγό (πρωτοχορευτή), ο δε κύκλος του γινόταν τόσο μεγάλος, ώστε ο ναός, ο οποίος δεν είναι και πολύ μεγάλος, βρισκόταν στο κέντρο του κύκλου... Όταν δε επρόκειτο ν' αρχίσουν τον χορό, ο εκεί παραβρισκόμενος παπάς έβγαινε από την θύρα του ναού κι έψαλλε το "Χριστός Ανέστη". Μετά κάποιος τραγουδιστής άρχιζε να τραγουδάει ένα απ' τα τραγούδι της γιορτής, οι δε χορευτές χόρευαν σύμφωνα με το τραγούδι.

Στην Κέρκυρα, στο χωριό Επίσκεψη, απαντάται ο χορός των Παπάδων. Το χορό τους συνοδεύουν με φωνητικό τραγούδι, ενώ πιο παλιά συμμετείχε και τσαμπούνα.

Στον Έμπονα της Ρόδου, γίνεται χαρακτηριστικό πασχαλινό πανηγύρι όπου οι Εμπονιότισσες με τις βαριές πολύχρωμες δωδεκανησιακές φορεσιές τους, χορεύουν χαρακτηριστικούς παραδοσιακούς χορούς και χτυπάνε με τις μπότες τους τη γη σαν να δηλώνουν σταθερά την παρουσία τους.

Στην Κύθνο το Πάσχα γίνεται μεγάλο λαϊκό γλέντι και συνήθως γάμοι με παλαιά γραφικότητα. Ακολουθεί γεύμα οπού σερβίρονται τα "αληφόνια", άγρια πικροράδικα και τα περίφημα θερμιώτικα "τσιμπητά" μαζί με φρέσκια μυζήθρα.

"Τρεις νύφες θα χορέψουνε κι οι τρεις στο πανηγύρι χώρια θα πιάσει η κάθε μια και το χορό θα σύρει Αρχίνησε τραγουδιστή και το λαγούτο παίξε και χώρια τα παινέματα της κάθε νύφης πλέξε".

Πίνακας: Νικολάι Πιμονένκο

Στο Καστελλόριζο ο χορός των κοριτσιών που στήνεται στον αυλόγυρο του Μητροπολιτικού ναού το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, είναι από τα γραφικότερα λαμπριάτικα έθιμα. Για τις περιορισμένες κοπέλες του νησιού είναι ένα από τα κυριότερα γεγονότα της ζωής τους. Είναι η μόνη περίπτωση να δουν και να τις δουν τα παλικάρια του νησιού.

Την Κυριακή του Πάσχα, μία μέρα που τόσο φανερά εκδηλώνεται η χριστιανική αγάπη, συνήθιζαν άλλοτε να συνάπτουν και την σχέση της αδελφοποιϊας, η οποία ανυψώνει τη φιλία σε δεσμό αδελφικής αγάπης. Είναι δε αξιοσημείωτο, ότι η πράξη αυτή ελάμβανε την μορφή πραγματικής ιεροτελεστίας. Όπως αναφέρουν παλαιοί Αθηναιοδίφες, στην Αθήνα (άλλοτε) στον Εσπερινό της Λαμπρής γινόντουσαν οι αδερφοποιτοί.

Έπρεπε να έχουν κι ένα κορίτσι μαζί τους. Ο παπάς, αφού τους διάβαζε, τους όρκιζε στο Ευαγγέλιο, τους περίζωναν μ' ένα μακρύ κόκκινο ζωνάρι και τους τράβαγαν προς το ιερό. Ύστερα, φιλούσαν ο ένας τον άλλον, φιλούσαν και τον παπά στο χέρι και γίνονταν αδερφοποιτοί".

Το κορίτσι απ' τη στιγμήν αυτή το είχαν σαν αδελφή (σταυραδερφή). Αλλού οι αδερφοποιτοί σταύρωναν τα αίματά τους, δηλ. άνοιγαν τις φλέβες τους και αναμείγνυαν το αίμα τους.

Οι κούνιες, τις οποίες κρεμούν από τα δένδρα, αποτελούν αρχαίο έθιμο που γίνεται κάθε Κυριακή του Πάσχα και θυμίζουν την "αιώρα" των Αθηναίων παρθένων κατά τα Ανθεστήρια, μια από τις λαϊκότερες γιορτές, η οποία γιορταζόταν στις αρχές της άνοιξης.

Στη Βιζύη "η κούνια πρέπει να γίνει στο χλωρό, στο δένδρο που θα βλαστήσει κι όχι στο ξερό". Δεν πρόκειται λοιπόν για απλό παιχνίδι ή ψυχαγωγία των χωρικών, αλλά για συνήθεια όχι σπάνια στις αγροτικές γιορτές, η οποία αρχικά είχε πιθανώς μαγικό χαρακτήρα, που αποσκοπούσε στην επίτευξη. Κουνιούνται, ενώ τραγουδούν τραγούδια της κούνιας. Π.χ.: Κουνήσετε τις έμορφες, κουνήσετε τις άσπρες, κουνήσετε τις λεμονιές, πού 'ναι ανθούς γεμάτες".

Στη Σάμο το Πάσχα καίνε τον "τσιφούτη" (Ιούδα) και ακολουθεί λαϊκό τοπικό γλέντι. Οι νέοι φτιάχνουν κούνιες στα δέντρα και κουνούν τις κοπέλες, συνοδεία παλαιών τοπικών τραγουδιών.

Η Κυριακή του Πάσχα είναι μια μέρα όπου το ψητό αρνί αλλά και τα πολλά εδέσματα έχουν την τιμητική τους. Στη Λιβαδειά, η οποία φημίζεται για τις «λιχουδιές» της, διατηρεί εδώ και χρόνια ένα πολύ ωραίο έθιμο. Αυτό των «Λάκκων του κεφιού». Το Μεγάλο Σάββατο οι κάτοικοι της πόλης ανοίγουν «λάκκους» τους οποίους γεμίζουν με κλαδιά. Την επόμενη μέρα το μεγαλύτερο, σε ηλικία, μέλος της οικογένειας, βάζει φωτιά με τη λαμπάδα της Ανάστασης. Ενώ τα κλαδιά φλέγονται και η θράκα ετοιμάζεται, μπαίνουν τα αρνιά και το γλέντι ξεκινάει. Όλη η υπόλοιπη μέρα συνεχίζεται με πολύ κρασί και ατελείωτα δημοτικά τραγούδια.

Στο νησί των Κυκλάδων έχει καθιερωθεί ένα ξεχωριστό έθιμο. Την Κυριακή του Πάσχα, στην πλατεία της Χώρας του νησιού, αγόρια και κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές στολές κάνουν …κούνια. Το έθιμο είναι γνωστό ως «Οι κούνιες της Λαμπρής» και σύμφωνα με αυτό, όποιος αποφασίσει να κουνήσει κάποιον, αναλαμβάνει δέσμευση ενώπιον Θεού και ανθρώπου να τον παντρευτεί! Αντίστοιχο έθιμο έχουν και στη Λέσβο.

Το πατροπαράδοτο έθιμο «βυζάντι» έχουν στην Κάρπαθο. Αντί για σουβλιστό αρνί, την Κυριακή του Πάσχα έχουν γεμιστό αρνί με ρύζι, πλιγούρι και εντόσθια. Η προετοιμασία του γίνεται το Μ. Σάββατο και στη συνέχεια τοποθετείται σε παραδοσιακό φούρνο του νησιού. Αυτός σφραγίζεται με …λάσπη και πηλό(!) και ανοίγεται την Κυριακή του Πάσχα.

Το Πάσχα στην Κέρκυρα είναι, ούτως ή άλλως, μία μοναδική εμπειρία, αλλά ένα έθιμο που έχει καθιερωθεί το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου το κάνει ακόμα πιο ξεχωριστό. Όταν τελειώνει η ακολουθία στη Μητρόπολη, χτυπούνε οι καμπάνες των εκκλησιών και από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν χιλιάδες πήλινα δοχεία, -οι γνωστές μπότιδες στους δρόμους- προκαλώντας έναν... ευχάριστο θόρυβο.

Στην Καλαμάτα αναβιώνει ένα έθιμο, που προέρχεται από τους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821! Πρόκειται για το διαγωνισμό των «μπουλουκιών». Οι διαγωνιζόμενοι, με παραδοσιακές ενδυμασίες και οπλισμένοι με σαΐτες, δηλαδή με χαρτονένιους σωλήνες γεμάτους μπαρούτι, επιδίδονται σε σαϊτοπόλεμο. Πολλές φορές, βέβαια, δε λείπουν και τα ατυχήματα…

Την Κυριακή του Πάσχα, το απόγευμα, στην περιοχή του Οτζιά, πραγματοποιείται το κάψιμο ομοιώματος του Ιούδα, παραγεμισμένου με άχυρα. Νωρίτερα, το ομοίωμα περιφέρεται από τους κατοίκους του νησιού πάνω σε …αγροτικό αυτοκίνητο. Μονεμβασία, Σύμη και Αστυπάλαια έχουν το ίδιο έθιμο.

Πίνακας : Μακόφσκι

Στην Κρήτη πάλι και συγκεκριμένα στο Λασίθι όταν υπάρχει κάποιο ζώο που δεν γεννά πάνε με το φως από την εκκλησιά και του κάνουμε Χριστός Ανέστη και  εκείνο  αμέσως σχεδόν γαστρώνεται ή άμα δεν κάνει ένα δέντρο καρπό πάνε πάλι την Λαμπρή και του κάνουν το ίδιο. Του λένε τρεις φορές το Χριστός Ανέστη και κατόπιν το πετρώνουνε, του βάζουν δηλαδή μια πέτρα στη ρίζα και κάνει καρπό.

Τέλος μην ξεχνάμε τα μαντέματα από την ωμοπλάτη κι αλλά μέρη του ζώου  - αρνιού που την ημέρα της Λαμπρής.  Αν ο νοικοκύρης είναι  γνώστης θα εξετάσει  τα σημάδια και θα καταλάβει τι θα συμβεί στο σπίτι του, στη στάνη , αλλά και  στην πατρίδα του, αν θα γίνει πόλεμος ή λοιμός ή οτιδήποτε κακό. Για αν δείξει όμως η πλάτη πρέπει το αρνί του Πάσχα να κοιμηθεί τουλάχιστον δυο νύχτες στο σπίτι.

Έθιμα , συνήθειες και παραδόσεις που ακόμα και αν δεν γίνονται πια είναι πάντα όμορφο κανείς να τα γνωρίζει.

ΠΗΓΕΣ
Ελληνικές Γιορτές και έθιμα Λαϊκής Λατρείας, Γ. Α. Μέγας, εκδ. ΕΣΤΙΑ

Wikipedia.org

 Μουσείο Μπενάκη, εκπαιδευτικά προγράμματα

thebest.gr

sanshmera.gr

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 12 Απριλίου 2015: http://www.cretalive.gr/culture/view/pascha-twn-ellhnwn-kai-ochi-mono/238686