Ζαχαρίας Παπαντωνίου… Λογοτέχνης, ποιητής, δημοσιογράφος, κριτικός τέχνης, ακαδημαϊκός!

Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Μπετεινάκη 

Ήταν  1 Φεβρουαρίου 1940 και ο μεγάλος λογοτέχνης θα φύγει από τη ζωή!  Την επόμενη μέρα θα είχε γενέθλια και θα συμπλήρωνε τα 63 του χρόνια!

Γεννήθηκε στη Γρανίτσα Ευρυτανίας  την 2η Φεβρουαρίου του 1877 και πέθανε μια μέρα πριν κλείσει τα 63 του χρόνια στην Αθήνα το απόγευμα της 1ης Φεβρουαρίου 1940 από συγκοπή καρδιάς μέσα σε τραμ, πηγαίνοντας σε συνεδρίαση της Ακαδημίας Αθηνών.

«…Στη χώρα φάνηκε έπειτα από χρόνια ένας δάσκαλος που άφησε όνομα. Έπαιρνε τα παιδιά και τα δίδασκε κάτω από τα δέντρα. Όταν δεν είχαν βαρυχειμωνιά, είχαν για σχολείο πότε ένα πεύκο, πότε έναν πλάτανο. Έπαιρναν το βιβλίο τους και διάβαζαν μαζί του απάνω στους λόφους, στον ήλιο και στον αέρα. Από κει τους έδειχνε τους γύρω τόπους, τη γη, τον ουρανό, τα πλάσματα όλα…Τους μάθαινε τη ζωή των δέντρων, των πουλιών, των εντόμων. Όταν ήταν καθαρή αστροφεγγιά, τους έδειχνε από ένα ύψωμα και τους ονόμαζε τ’ άστρα. Τους μάθαινε να γράφουν όσα έβλεπαν στον κόσμο κι όσα είχαν στο νου και στην ψυχή τους…» (Από τα Ψηλά βουνά, Ζαχαρίας Παπαντωνίου)

Γονείς του ήταν ο δημοδιδάσκαλος Λάμπρος Παπαντωνίου και η Ελένη κόρη του συμβολαιογράφου Καρπενησίου Ζαχαρία Ηλιόκαυτου, των οποίων ήταν το δεύτερο παιδί. Γεννήθηκε στο σπίτι των Γιώργου και Βασίλη Φαρμακίδη ή στο σπίτι του Βασίλη Μπλατσή, κατά το Μιχάλη Σταφυλά  και είχε τρία αδέλφια, το Χαρίλαο, τον Αθανάσιο και τη Σοφία.

Στο Καρπενήσι τελείωσε τις τρεις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, συνέχισε στην Άμφισσα και τελείωσε το Γυμνάσιο στην Αθήνα, καθώς το 1890 εγκαταστάθηκαν οικογενειακώς στην Αθήνα, λόγω των μεταθέσεων του πατέρα του. Γράφηκε, όμως παρακολούθησε ελάχιστα μαθήματα στην Ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, την οποία εγκατέλειψε όταν λιποθύμησε στο πρώτο μάθημα της ανατομίας. Σπούδαζε επίσης ζωγραφική και άφησε πρόχειρα σκίτσα, μερικές προσωπογραφίες σχεδιασμένες με το μολύβι και γελοιογραφίες. Τελικά τον κέρδισε η λογοτεχνία και η δημοσιογραφία .

Ως δημοσιογράφος δημοσίευσε με τα λογοτεχνικά ψευδώνυμα «Αβδηρίτης», «Χάρης Ημερινός», «Ο Άλλος» και «Ο Φωνογράφος» και συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, με το «Σκριπτ», στο οποίο εργάστηκε και ως αρχισυντάκτης γράφοντας πολιτικά άρθρα και χρονογραφήματα, «Το Άστυ», ενώ στο «Ελεύθερο Βήμα» δημοσίευσε κριτικές εικαστικών τεχνών.

 Την 6η Απριλίου του 1897, η «Πρωία» και το «Σκριπτ» είχαν την είδηση της ημέρας. Η πρώτη λόγω των σχέσεων της με τον τότε πρωθυπουργό Δηλιγιάννη είχε ειδήσεις από «πρώτο χέρι» και ήταν η εφημερίδα που θα δημοσίευε σε αποκλειστικότητα τη διακοπή των σχέσεων Ελλάδας–Τουρκίας και την κήρυξη του πολέμου. Το «Σκριπτ» τυπώνονταν στο ίδιο τυπογραφείο και νυχτερινός συντάκτης εκείνο το βράδυ ήταν ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, ο οποίος μαζί με τον αρχιεργάτη της «έκλεψαν» την είδηση με τον τρόπο που περιέγραψε ο Παπαντωνίου «...Εκεί εις το βάθος, εις δεκαπέντε βημάτων απόστασιν, ενώ ο αρχιεργάτης της Πρωίας, εστοιχειοθέτει μετά φόβου Θεού το πολύτιμον χειρόγραφον, ο αρχιεργάτης του Σκριπτ παρηκολούθει από μακράν τας κινήσεις των χεριών του και από τα κινήσεις αυτάς ...κατόρθωσε ...να «διαβάσει» την είδησιν, που είχε ως εξής: «Αργά, καθ’ ην στιγμήν τίθεται το φύλλον υπό το πιεστήριον, ήλθεν η είδησις ότι η Πύλη, έδωκεν τα σχετικά διαβατήρια εις τον εν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτήν μας κ. Μαυροκορδάτον και τω εκοινοποίησεν την διακοπήν των σχέσεων"».

Στη συνέχεια πήγε στο Παρίσι (το 1908 έως το1910) ως ανταποκριτής της εφημερίδας Εμπρός, στην οποία δημοσίευσε τα Παρισινά Γράμματα {Φιλολογικά Χρονογραφήματα}, όπως τα είπαν, που έκαναν τότε μεγάλη εντύπωση. Επιστρέφοντας στην Αθήνα συνέχισε τη δημοσίευση άρθρων, διηγημάτων, ποιημάτων, ταξιδιωτικών εντυπώσεων, όχι μόνο σε εφημερίδες, αλλά και εγκυρότερα περιοδικά της εποχής: Παναθήναια, Ο Νουμάς, Καλλιτέχνης, Νέα Εστία κ.λ.π. Το 1911 έλαβε μέρος σε έκθεση στο Ζάππειο με γελοιογραφίες και άλλα σχέδια.

 Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εγκατέλειψε τη δημοσιογραφία και ασχολήθηκε με τη Δημόσια Διοίκηση, όταν μέσω του Στέφανου Γρανίτσα βουλευτή Αιτωλοακαρνανίας, μέρος της οποίας αποτελούσε και η Ευρυτανία, γνωρίστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Έκτοτε και μέχρι το 1917 διορίστηκε Νομάρχης Ζακύνθου, αργότερα Κυκλάδων στη Σύρα, όπου οργάνωσε εργατικό σωματείο, Καλαμάτας και Λακωνίας. Ως νομάρχης Λακωνίας διώχθηκε ποινικά για παράβαση καθήκοντος, διότι αρνήθηκε να υπογράψει τον αφορισμό του Βενιζέλου από τους ιερωμένους και τέθηκε εκτός υπηρεσίας, συμβάν για το οποίο έγραψε: «Ετιμήθηκα με τον Αργυρούν Σταυρόν Ιπποτών του Βασιλικού Τάγματος του Σωτήρος και με την καταδίωξη του Εφετείου Ναυπλίου».

Το 1918 διορίστηκε Διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης, και αργότερα πρόεδρος του μόνιμου πενταμελούς καλλιτεχνικού συμβουλίου της, θέση που διατήρησε μέχρι τον θάνατό του. Ταξινόμησε και εμπλούτισε τις συλλογές της με έργα των Μαλέα, Παρθένη, Γαλάνη και του πρώτου της διευθυντή, του ζωγράφου Γιώργου Ιακωβίδη. Αγόρασε το μοναδικό ιδιόχειρο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Η Συναυλία των Αγγέλων» το 1931, με το ποσό των 5.000.000 δραχμών που απέσπασε από τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου. Ως Διευθυντής της Πινακοθήκης, είπε «…πώς είναι δυνατόν να ανακηρύξω επίσημα και με την υπογραφή μου όλους τους ζωγράφους και οπαδούς των εικαστικών τεχνών, μεγάλους άνδρες και δημιουργούς. Προτιμώ, οπωσδήποτε, να τους έχω εχθρούς μου». Το 1922 διορίστηκε καθηγητής της Αισθητικής και Ιστορίας της Τέχνης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου, θέση την οποία διατήρησε έως το 1938, που εκλέχθηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Πρότεινε τη σύσταση «Συμβουλίου Δημόσιας Καλαισθησίας» και αγωνίστηκε ως σχολιογράφος αλλά στη συνέχεια και ως Ακαδημαϊκός, να διασώσει τις συνοικίες από την τσιμεντοποίηση και τα βουνά της Αττικής από τη λατόμηση. Οραματίστηκε τον ενιαίο αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολεως και πρότεινε να υπάρχει όριο στο ύψος των κατασκευών, κατάργηση της μεσοτοιχίας και ύπαρξη αυλής.

Ως πεζογράφος, θεωρείται μεταξύ των αρίστων, χαρακτηριστικά του υπήρξαν η πρωτοτυπία, η σαφήνεια, η πυκνότητα και η γραφικότητα. Γλώσσα του, με μικρές εξαιρέσεις, υπήρξε η απλή αστική καθομιλουμένη με στοιχεία καθαρεύουσας, στα χρονογραφήματά του. Ως διηγηματογράφος χρησιμοποιεί τη δημοτική. Το περιεχόμενο των διηγημάτων του είναι ποικίλο, οι τύποι του παρμένοι από την αστική επαρχιακή ζωή. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα, η φυσιολατρία.

Η ποίησή του ως προς τη στιχουργία χαρακτηρίζεται από ευχέρεια, επιμέλεια και μετρική ποικιλία. Ως προς τη μορφή είναι γραφική, ως προς το περιεχόμενο απαισιόδοξη. Ως σχολικός ποιητής και συγγραφέας, είναι ενθουσιώδης οπαδός της συναισθηματικής αγωγής. Από ηθική άποψη οπαδός των ομαδικών ιδεωδών. Ενδεικτική είναι η γνώμη του Γρηγορίου Ξενοπούλου, ο οποίος το 1928, κρίνοντας το έργο του τα «Διηγήματα» έγραψε «Όλοι σχεδόν οι ήρωές του ανέρχονται εις περιωπήν συμβόλων. Τα διηγήματα αυτά έχουν χρώμα, άλλ’ έχουν και ορίζοντα, ατμόσφαιραν, βάθος, ψυχήν, πνοήν. Είναι μία τέχνη ανωτέρα».

Μαζί με τον Γεώργιο Βιζυηνό και τον  Αλέξανδρο Πάλλη πρόσφερε πάρα πολλά στη σχολική λογοτεχνία.

Ξεχώρισε ανάμεσα σε τόσα άλλα που είχε κάνει το  βιβλίο του «Τα ψηλά βουνά», το 1918.

«Με τα "Ψηλά Βουνά" εισέρχεται εις το δημοτικόν σχολείον η Ελλάς … με τον κόσμο των πλασμάτων της και με τον κόσμο των πνευμάτων της. Πόση ζωή, πόση ποίησις, πόση χάρη κατοικεί εκεί μέσα! Δεν ηξεύρω τι περισσότερον και τι ωραιότερον θα ημπορούσε να επιθυμούσε κανείς ως αναγνωστικόν βιβλίον.»Θα πει ο Παύλος Νιρβάνας.

Ο Στέλιος Σπεράντζας πάλι λέει  για «Τα ψηλά βουνά» πως «είναι από τα βιβλία που ξυπνούν τους λαούς και τους κάνουν μεγάλους». Σήμερα, μας υπενθυμίζουν, πέραν όλων των άλλων, πόσο σημαντικό είναι ο καθένας από μας ν' αναδέχεται τις ευθύνες του. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου απευθύνεται στα παιδιά όλων των εποχών. «Όταν βρίσκονται γενναία παιδιά σαν εσάς, ένα δάσος γίνεται αιώνιο. Κι οι άνθρωποι ζουν καλύτερα τη ζωή τους».

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου αφηγείται την ιστορία μιας ομάδας 26 παιδιών που όταν τελειώνουν την τελευταία τάξη του ελληνικού σχολείου αποφασίζουν (με την άδεια των γονιών τους) να κάνουν μόνα τους διακοπές για περίπου δύο μήνες στα βουνά της Ευρυτανίας. Εκεί, μέσα στις ομορφιές της φύσης, μαθαίνοντας τις ιστορίες των ανθρώπων που συναντούν, φτιάχνουν μια κοινότητα που εξυμνεί το ομαδικό πνεύμα, την αλληλεγγύη και τον αλληλοσεβασμό, μαθαίνουν να ξεπερνούν στις δυσκολίες της ζωής μέσω της συνεργασίας και της εκτίμησης απέναντι στον άλλο, πάντα με χιούμορ και χωρίς βαρύγδουπες διδαχές.

Το 1917 πέθανε ο πατέρας του συγγραφέα (πρόκειται για τον Λάμπρο Παπαντωνίου που στο βιβλίο είναι ουσιαστικά το ομώνυμο μικρό τσοπανόπουλο το οποίο μαθαίνει τα πρώτα του γράμματα απ' τα παιδιά) και το 1919 έχουμε την πρώτη έκδοση του βιβλίου από το Εθνικό Τυπογραφείο. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου έγραψε «Τα ψηλά βουνά» σε συνεργασία με τους Δημ. Ανδρεάδη, Αλεξ. Δελμούζο, Π. Νιρβάνα και Μ. Τριανταφυλλίδη με εικονογράφηση του Π. Ρούμπου. Το βιβλίο, που είχε και σχέδια του ίδιου του συγγραφέα, προορίστηκε για αναγνωστικό της τρίτης τάξης του δημοτικού σχολείου.

Η επαναστατική κυβέρνηση του Βενιζέλου εξέφρασε τότε στην πράξη τις νέες εκπαιδευτικές, αισθητικές και γλωσσικές αντιλήψεις της με την καθιέρωση της δημοτικής στις τέσσερις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Το βιβλίο επαινέθηκε απ' τον Παλαμά και τον Ξενόπουλο για την παιδαγωγική και λογοτεχνική του αξία, τη ζωντανή δημοτική γλώσσα και την τυπογραφική του καλαισθησία. «Τα ψηλά βουνά», παρά τον πρωτοποριακό τους χαρακτήρα προκάλεσαν λυσσαλέες αντιδράσεις και κάηκαν δημοσίως από τις κυβερνήσεις μετά το 1920.

Το βιβλίο, που αποτελεί κομβικό σταθμό στην ιστορία της νεοελληνικής σχολικής και παιδικής λογοτεχνίας, επέστρεψε στα σχολεία με τη νέα εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Βενιζέλου το 1929 και το 1933. Το 1974 «Τα ψηλά βουνά» ξανατυπώθηκαν για τα δημοτικά σχολεία της Μεταπολίτευσης για ένα σύντομο διάστημα έως ότου αντικαταστήθηκαν από το βιβλίο της Αγγελικής Βαρελλά.

Ήταν άγαμος και δίχως κληρονόμους, όπως και όλα τα αδέλφια του, καθώς αποδέχθηκε την αντίρρηση της μητέρας του να παντρευτεί μια κοπέλα από την Κωνσταντινούπολη.

Πέθανε πρωί την 1η του Φλεβάρη του 1940, μέσα στο τραμ, πηγαίνοντας σε συνεδρίαση της Ακαδημίας Αθηνών στης οποίας «...τας συνεδρίας της Ολομελείας και της Τάξεως σπανιότατα απουσίαζε, προσήρχετο δε σχεδόν κατά κανόνα ολίγον μετά την αρχή της συνεδρίας και ελάμβανε θέσιν εις τα πρώτα πλάγια καθίσματα...», σύμφωνα με τον επίσης ακαδημαϊκό Σωκράτη Κουγέα.

Τάφηκε στο Α΄Νεκροταφείο Αθηνών και τον επικήδειο λόγο εκφώνησε ο Γρηγόριος Ξενόπουλος.

ΠΗΓΕΣ :

Wikipedia.gr

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Εφημερίδα  Η Ελευθεροτυπία

Δημοσιέυτηκε στο Cretalive.gr στις 1 Φεβρουαρίου 2022: Ζαχαράις Παπαντωνίου

Ήταν 8 Νοεμβρίου 1866...

Ήταν 8 Νοεμβρίου του 1866…

Tο Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου…

Τα 159 χρόνια συμπληρώνουμε σήμερα!

Λένε πως έβρεχε πολύ εκείνο το βράδυ, άλλοι πάλι λένε πως προσπάθησε να ΄ρθει βοήθεια από τα γύρω χωριά αλλά η δύναμη σε στρατό των  Τούρκων ήταν τόσο μεγάλη που δεν μπόρεσαν καν να πλησιάσουν. Πως το μέρος και το σχέδιο προδόθηκε από τον επίσκοπο Λάμπη Παϊσιο που είχε σχέσεις μέσω αλληλογραφίας με τον Μουσταφά Πασά, όπως γινόταν και γίνεται πάντα. Πως την επομένη το βράδυ στις 9 του Νοέμβρη δεν ακούστηκε μόνο η φωνή του  Κωνσταντίνου Γιαμπουδάκη για την ανατίναξη της Μονής αλλά και του Ανωγειανού δάσκαλου Μανώλη Σκουλά ή του Δράκου Ντελή από τις Γωνιές του Μαλεβιζίου που τον ήξεραν στο Ηράκλειο ή Μεγάλο Κάστρο σαν έναν από τους ραφτάδες της εποχής. Κι άλλοι λένε πως η ανατίναξη ήταν ομόφωνη απόφαση κι όλοι μαζί ενωμένοι σαν μια γροθιά αποφάσισαν να πεθάνουν. Όποια και αν αποδειχτεί στο τέλος η αλήθεια, από τους ιστορικούς και ερευνητές του μέλλοντος ένα είναι σίγουρο. Η αυτοθυσία και η δύναμη εκείνων των ανθρώπων, κληρικών, γυναικόπαιδων, αγωνιστών τούτες τις δυο σημαδιακές μέρες του Νοέμβρη έγινε παγκόσμια γνωστή σαν το «Ολοκαύτωμά της Μονής Αρκαδίου» κατά την μεγάλη Επανάσταση του 1866-1869 που συγκλόνισε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, Ευρώπη και Αμερική. Ενεργοποιήθηκε όλος σχεδόν ο ευρωπαϊκός και αμερικανικός τύπος και πολλοί διάσημοι διανοούμενοι, όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, με αποτέλεσμα την αλλαγή στάσης των Κυβερνήσεων των ισχυρών της εποχής απέναντι στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την λευτεριά και τελικά για την Ένωση μετά από μερικές δεκαετίες.

Αρκάδι 8 και 9 Νοεμβρίου 1866. «Ο όρκος και το σύνθημά μας είναι η ένωση της Κρήτης μετά της Ελλάδος ή ο θάνατος και πλέον τούτου δεν θέλομεν να ακούσωμεν τίποτε άλλο».

Η Μονή Αρκαδίου βρίσκεται περίπου 20 χιλιόμετρα μακριά από την Πόλη του Ρεθύμνου. Μοναστήρι παλιό από τον 12 αιώνα χτισμένο πάνω σε ένα οροπέδιο δυτικά του Ψηλορείτη. Εκεί είχαν την έδρα τους οι επαναστάτες κατά των Τούρκων που πάνω από 250 χρόνια είχαν πια στην κατοχή τους το μαρτυρικό νησί και προσπαθούσαν να βρουν τρόπους να επαναστατήσουν εναντίον τους.

Όλα ξεκίνησαν τέλος του Σεπτέμβρη όταν έρχεται στην Κρήτη ο Πάνος Κορωναίος, συνταγματάρχης του Ελληνικού στρατού με μικρό σώμα εθελοντών από την ελεύθερη Ελλάδα. Πηγαίνει αμέσως στο Αρκάδι όπου ανακηρύσσεται Γενικός Αρχηγός Ρεθύμνου. Με την στρατιωτική του εμπειρία βλέπει αμέσως ότι το Αρκάδι δεν προσφέρεται για άμυνα. Συνέστησε να χαλάσουν τους στάβλους ώστε να μην αποτελέσουν προγεφύρωμα για τον εχθρό. Ακόμη, ν´ανοίξουν λαγούμια μπροστά στις τρείς πόρτες του μοναστηριού, να τα παγιδέψουν με πυρομαχικά και να είναι έτοιμοι να τ´ ανατινάξουν την κατάλληλη στιγμή. Οι πόρτες να φραχτούνε με χώμα. Να συγκεντρώσουν μελίσσια και να τα εξαπολύσουν κατά των πολιορκητών. Να ζητήσουν βοήθειες από τους οπλαρχηγούς διαφόρων επαρχιών. Τέλος, να διώξουν τα γυναικόπαιδα (που είχαν καταφύγει στο μοναστήρι από τα γύρω χωριά μεταφέροντας μάλιστα και την κινητή περιουσία τους για να την γλιτώσουν από τους Τούρκους) γιατί δυσκολεύουν την άμυνα για πολλούς λόγους. Ο ηγούμενος όμως με τους μοναχούς και τον οπλαρχηγό Δασκαλάκη είχαν αντίθετη γνώμη, όπως και οι γυναίκες των πολεμιστών. Φεύγει να συγκεντρώσει κι άλλους επαναστάτες και να χτυπήσουν όλοι μαζί τον Μουσταφά αλλά ίσως αυτό να ήταν το μοιραίο του λάθος.

Στις 7 του Νοέμβρη 1866 μέσα στο μοναστήρι υπήρχαν 964 ψυχές, 325 άνδρες από τους οποίους 259 με όπλα, περίπου 40 ήταν μοναχοί και τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα.

Ο στρατός του Μουσταφά Πασά, περίπου 15.000 άνδρες άτακτοι και τακτικοί Τούρκοι και Αιγύπτιοι με 30 ελαφριά κανόνια κι άλλοι υπολογίζουν πως ήταν πάνω από 22.000  εμφανίστηκε στο Αρκάδι ξημερώματα της 8 Νοεμβρίου 1866. Ο ίδιος ο Μουσταφάς είχε παραμείνει στο χωριό Μέση κι είχε διορίσει αρχηγό τον γαμπρό του Σουλεϊμάν Βέη. Οι υπερασπιστές και τα γυναικόπαιδα βρίσκονταν εκείνη την ώρα στη θεία λειτουργία, ήταν η εορτή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Ο Ηγούμενος γνωρίζοντας ότι τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα μίλησε στους πιστούς για το τι μπορεί να επακολουθούσε και τους προέτρεψε να είναι ενωμένοι μέχρι και τον θάνατο. Και η μάχη ξεκίνησε μιας και κάνεις δεν θέλησε να παραδοθεί. Όλοι πολεμούσαν με κάθε τρόπο, γυναίκες, άνδρες και παιδιά.

”… Είχαν ανοίξει ένα λαγούμι κοντά στην Καστρινή Πόρτα, μεσ´ την παλιά κρασαποθήκη που την είχανε καμωμένη μπαρουτχανέ κι ένα δεύτερο στο γουμενικό. Ο (ηγούμενος) Χατζή Γαβριήλ γύριζε τα μέρη όπου λουφάζανε τα γυναικόπαιδα και τα παρακινούσε να πάνε να καούνε όταν θα πατούσε ο άπιστος το μοναστήρι. Πολλές μανάδες με τα παιδιά τους τρέχανε εκεί θεληματικώς. Ένα μικρό κορίτσι, βαστώντας στο χέρι ένα φανάρι, έφερνε γύρο στα κελαρικά και τις αποθήκες και ρωτούσε: “Ποιός θέλει νάρθει στο λαγούμι;“.

“Παντελής Πρεβελάκης, Παντέρμη Κρήτη”

Οι Τούρκοι προσπαθούσαν να καταστρέψουν την πύλη αλλά οι πολιορκούμενοι με τα πυρά τους δεν τους άφηναν να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Η μάχη συνεχίστηκε όλη την ημέρα με αποτέλεσμα να γεμίσει ο τόπος σκοτωμένους γύρω από μονή.

«Στον ανεμόμυλο είχαν κλειστεί επτά Κρήτες γιγαντομάχοι, από τους οποίους οι δύο ήταν καλόγεροι, που είχαν προκαλέσει τεράστια φθορά στους επιτιθέμενους. Κατά τις απογευματινές ώρες Τουρκοκρητικοί άτακτοι κατόρθωσαν να πλησιάσουν και από το παράθυρο να βάλουν φωτιά σε δεμάτια λιναριού που ήταν αποθηκευμένο μέσα στον ανεμόμυλο. Οι ηρωικοί μαχητές αναγκάστηκαν να ανεβούν στη σκεπή και να πολεμούν ακάλυπτοι. Έτσι σκοτώθηκαν ή κάηκαν όλοι εκτός από έναν, που διέφυγε πηδώντας στο παρακείμενο φαράγγι με βροχή από σφαίρες πίσω του.

Στις περιοχές έξω και γύρω από το μοναστήρι, ο Κορωναίος, οι Μυλοποταμίτες και οι λιγοστοί Αμαριώτες επαναστάτες προσπάθησαν επί μερικές ώρες να κρατήσουν χαλαρή την πολιορκία χτυπώντας τα μετόπισθεν των Τούρκων. Για κακή όμως τύχη των πολιορκουμένων, η ραγδαία βροχή στις γύρω ορεινές περιοχές αχρήστεψε τα όπλα τους.

Στις 9 Νοεμβρίου είχε ξημερώσει πια και η τελική μάχη είχε αρχίσει. Μπροστά από τη Δυτική Πύλη οι Τούρκοι είχαν κατορθώσει να φέρουν δύο μεγάλα κανόνια από το κάστρο του Ρεθύμνου. Το πιο μεγάλο που το ονόμασαν «Κουτσαχείλα», δυόμιση μέτρα μακρύ, έπαιρνε μπάλα που ζύγιαζε σαράντα πέντε οκάδες. Οι πολιορκημένοι από δύο φορές σκότωσαν τους χειριστές του με εύστοχες βολές, ώσπου οι Τούρκοι το μετέφεραν μέσα στους στάβλους. Από τη στιγμή αυτή μπορούσαν να χτυπούν με ασφάλεια την σιδερόφρακτη πόρτα του μοναστηριού. Τραντάζεται συθέμελα το μοναστήρι από τις κανονιές. Οι κραυγές των γυναικόπαιδων, ο μεγάλος κρότος των κανονιών και οι άγριοι αλαλαγμοί των Τούρκων συγκλονίζουν την περιοχή. Λένε πως ο κρότος ήταν τόσο δυνατός που ακούστηκε από το Ηράκλειο.»*

Στη μπαρουταποθήκη της μονής γράφτηκε η τελευταία πράξη του δράματος και μία ακόμα ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Ο Κωστής Γιαμπουδάκης ή κατ' άλλους ο Εμμανουήλ Σκουλάς ή ο Δράκος Ντελής  την ανατίναξε, σκορπίζοντας το θάνατο, όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους εισβολείς.

"Σφαγή μεγάλη αρχινά, περίσσια φωνοκλήσι

ετούτ' η ώρα θ'ακουστεί σ' Ανατολή και Δύση.

Και μέσα στον αναβρασμό , που ο Χάρος εβρουχάτο

βροντή, σεισμός εγίνηκε , κι ο κόσμος άνω - κάτω

φωθιά, καπνός και κτήρια , κορμιά κομματιασμένα

άντρες και γυναικόπαιδα στα νέφελα ανεβαίνουν.

Τρόχαλος έγινε η Μονή κι' εσείστη ο Ψηλορείτης

κι' αντιλαλούνε τα βουνά κι απ' άκρου ως άκρου η Κρήτη"

Οι Τούρκοι, που στο μεταξύ έχουν εξαγριωθεί, σφάζουν όποιο βρίσκουν μπροστά τους. Το μοναστήρι είναι γεμάτο από σκοτωμένους χριστιανούς και τούρκους.

Ο επίλογος αυτής της άνισης μάχης έχει πια γραφτεί.  Από τους Έλληνες που βρίσκονταν στη Μονή, μόνο 3 ή 4 κατόρθωσαν να διαφύγουν, ενώ περίπου 100 πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ο ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου Γαβριήλ Μαρινάκης είχε σκοτωθεί πριν από την ανατίναξη της μπαρουταποθήκης. Οι νεκροί και τραυματίες του Μουσταφά ανήλθαν σε 1.500 ή σε 3.000, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς.

Από όλες τις θυσίες που πρόσφερε η Κρήτη μεσουρανεί το Αρκάδι. Η μονή Αρκαδίου ύψωσε το αίτημα της κρητικής ελευθερίας και ξεσήκωσε τα φιλελληνικά αισθήματα της Ευρώπης, αλλάζοντας τη νοοτροπία και την τακτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στο Κρητικό ζήτημα.

Μετά την καταστροφή του, το 1866, το μοναστήρι ανοικοδομήθηκε πλήρως και αναστηλώθηκε στην πρότερή του μορφή. Μόνο ένα μισοκαμένο τέμπλο στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας και μια μπάλα κανονιού σφηνωμένη στο αιωνόβιο κυπαρίσσι στα δεξιά στης εκκλησίας μαρτυρούν το αίμα που χύθηκε πριν  από 159 χρόνια!

Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή που υπάρχει στην μπαρουταποθήκη ακόμα και σήμερα …

"Αυτή η φλόγα π' άναψε μέσα εδώ στη κρύπτη

κι απάκρου σ' άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη,

ήτανε φλόγα του Θεού μέσα εις την οποία

Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Ελευθερία "

 

Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Μπετεινάκη

ΠΗΓΕΣ :

Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ

*historyof-macedonia/olokautwma-tou-arkadiou

«Το Αρκάδι δια μέσου των αιώνων»,Mητροπολίτη Ρεθύμνης Βενέρη, 1938

Γεώργιος Ι. Παναγιωτάκης: " ΚΡΗΤΗ " Τόμος Β΄

Τι γυρεύει μια καληνύχτα κι ένα σύννεφο στα …Παραμύθια του Σαββάτου;

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Δυο απίστευτα βιβλία για να ξεκινήσει μια σχολική χρονιά γεμάτη φαντασία, γνώση, περιπέτεια, χιούμορ και ατελείωτες συζητήσεις, εκπλήξεις και αναγνωστική απόλαυση.

Μια καληνύχτα γεμάτη απίθανες ερωτήσεις, Ίζαμπελ Τόμας, εικ: Άαρον Κάσλεϊ, εκδ. Μεταίχμιο

Όσοι έχετε μικρά παιδιά σιγουρά για  ένα μεγάλο διάστημα με ερωτήσεις  αμέτρητες, θέλοντας να εξερευνήσουν τον κόσμο, να μάθουν τα πάντα για το τι συμβαίνει γύρω τους, και για όσα τους κινούν την περιέργεια. Φυσιολογικό απόλυτα μεν, κουραστικό όμως κάποιες φορές που οι απαντήσεις είναι και σε μας άγνωστες. Το βιβλίο της Ίζαμπελ Τόμας έρχεται να γεμίσει τις νύκτες πριν την …καληνύχτα με ερωτήσεις που στήνουν αληθινές περιπέτειες,  μαθαίνοντας, διασκεδάζοντας και απαντώντας σε πολλές απορίες.

Μερικές από αυτές τις ερωτήσεις κρύβουν μέσα τους μεγάλες συζητήσεις, πολλές αγκαλιές και ώρες που θα περάσετε μαζί με το παιδί που θα θυμάστε για πολλά χρόνια.

Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιες ερωτήσεις- κεφάλαια που θα βρείτε μέσα στο βιβλίο:

Πως γίνονται οι σαπουνόφουσκες και γιατί είναι πάντα στρογγυλές;

Θα μπορούσα να κολυμπήσω μέσα σε ένα παγωτό;

Γιατί τα ζώα δεν φοράνε ρούχα;

Γιατί κλαίμε; Γιατί είμαι εγώ και όχι κάποιος άλλος;

Πως ξέρουμε πως δεν υπήρξαν ποτέ δεινόσαυροι;

 Πως λειτουργεί η βαρύτητα;

Από που έρχονται οι νέες ιδέες;

Γιατί είναι πράσινα τα φυτά;

Γιατί ονειρεύομαι;

Πως ξέρουμε από τι είναι φτιαγμένα τα αστέρια;

Ένα βιβλίο γεμάτο γνώση, χιούμορ, απόλαυση και σημαντικές πληροφορίες και απαντήσεις. Ένα τεράστιο ταξίδι στον χώρο, το χρόνο, στη Γη, στο Διάστημα, στο ίδιο μας το σώμα, σε μεταφυσικές απορίες,  για να καλύψει την περιέργεια και τις χιλιάδες ερωτήσεις που δύσκολα μπορεί κάποιος να απαντήσει.

Εργαλείο και για εκπαιδευτικούς που μπορούν διαλέγοντας μια οποιαδήποτε «απορία» να ξεκινήσουν μια υπέροχη ώρα διδασκαλίας…

Από τα αγαπημένα μου κεφάλαια :

Αν είχα γεννηθεί διαφορετική χρονιά, θα ήμουν πάλι εγώ; Και …

Γιατί δεν μπορώ να θυμηθώ τότε που ήμουν μωρό;

Τα κείμενα είναι της  Ίζαμπελ Τόμας και η απίθανη εικονογράφηση είναι του Άαρον Κάσλεϊ.

Ψάξτε το και κρατήστε το στη λίστα με τα βιβλία για την δανειστική βιβλιοθήκη της τάξης, και όχι μόνο!

Δείτε εδώ τις πρώτες σελίδες  : https://flip.metaixmio.gr/apospasmata/MIA_KALHNYXTA_GEMATH_APITHANES_EROTHSEIS/10/index.html

Φαντάσου  να έπεφτε ένα σύννεφο στο κεφάλι σου! Σάκης Σερέφας, εικ: Τόμεκ Γιοβάνης, εκδ. Μεταίχμιο

Ένα απίστευτο βιβλίο που θες να διαβάσεις ξανά και ξανά. Δέκα ευφάνταστες ιστορίες για πράγματα που αν γινόταν κάποια στιγμή πραγματικότητα θα άλλαξαν όλα όσα ξέρουμε για τον κόσμο. Απολαυστικό, ευφάνταστο, ευφυές.  

Απίστευτο χιούμορ από τον Σάκη Σερέφα, σουρεαλισμός ανάμεικτος με μια πραγματικότητα. Καταιγισμός ιδεών, φαντασία στο ανώτατο επίπεδο, λόγος που ρέει εντελώς αβίαστα. Σε κάθε κείμενο με απίστευτη  πλοκή μαθαίνουμε, γελάμε και αναρωτιόμαστε τι θα γινόταν πραγματικά, αν….

Ιστορία, μυθολογία, Φυσική, Χημεία, λογοτεχνία στις πιο ξεκαρδιστικές στιγμές συνθέτουν τις δέκα αυτές ιστορίες που δεν θέλεις να τελειώσουν ποτέ.

Σε συνδυασμό τα κείμενα με τις απίστευτες εικόνες του Τομέκ Γιοβάνη, υψηλής αισθητικής, δίνουν ένα απολαυστικό και σπουδαίο αποτέλεσμα.

Φαντάσου, λοιπόν, γραφεί στο οπισθόφυλλο του βιβλίου τι θα γινόταν αν…

…τρυπούσες τη Γη και έβγαινες από την άλλη μεριά της.

…ήθελες να πλύνεις τις πατούσες μιας αράχνης.

…ήθελες να γαργαλήσεις τον εαυτό σου.

…αποφάσιζες να μετρήσεις όλα τα μυρμήγκια της Γης.

…κυκλοφορούσαν ελεύθερες όλες οι κότες της Γης.

…ήταν γεμάτα μέχρι επάνω τα σακουλάκια με τα τσιπς.

…σταματούσε να περιστρέφεται η Γη.

…τρέχαμε όλοι οι άνθρωποι της Γης προς την ίδια κατεύθυνση.

…ήθελες να μετρήσεις όλες τις νιφάδες χιονιού που πέφτουν στη Γη.

…έπεφτε ένα σύννεφο στο κεφάλι σου.

Στο τέλος των κεφαλαίων υπάρχουν ανέκδοτα, μεζεδάκια γνώσεις ή ερωτήσεις και στίχοι ποιημάτων ή αποφθεγμάτων γνωστών ποιητών (Ελύτης, Σουρής).

Και παρότρυνση αν κάποιος θέλει να γράψει κι αυτός/η μια ιστορία π.χ. Φαντάσου να…είχε δυο μάτια ο Κύκλωπας!

Ή να έτρωγε η κοκκινοσκουφίτσα τον λύκο…

Οπωσδήποτε να το πάρετε. Για παιδιά από δέκα χρόνων περίπου που αν μπορούν να καταλάβουν το χιούμορ και το αληθινό κομμάτι της κάθε ιστορίας.

Δείτε εδώ ένα απόσπασμα : https://flip.metaixmio.gr/apospasmata/FANTASOY_NA_EPEFTE_ENA_SYNNEFO_STO_KEFALI_SOY/index.html

 

Η Αμαλία αιχμάλωτη των ληστών*... στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Την μικρή Αμαλία που ζούσε στην Αθήνα όταν ήταν βασιλιάς ο Όθων και βασίλισσα η Αμαλία, την γνωρίσαμε αρκετά καλά στο πρώτο βιβλίο της Λένας Διβάνη: Ραντεβού με την Βασίλισσα ( https://www.cretalive.gr/politismos/ranteboy-me-ti-basilissa-sta-paramythia-toy-sabbato )

Στο δεύτερο βιβλίο της σειράς, η Αμαλία αφού πια έχει τελειώσει το Αρσάκειο με την βοήθεια και την συμπαράσταση της βασίλισσας Αμαλίας, μέχρι να γίνει δεκατεσσάρων ετών ( δεν έχει κλείσει ακόμα τα 13) και να  μπορέσει να παρακολουθήσει μαθήματα στο Διδασκαλείο, για να βοηθήσει τον οικονομικά τον αδύναμο πάτερά της κάνει μαθήματα.  Κι όχι όπου κι όπου, αλλά στο αρχοντικό των Μαυρομιχαλαίων. Η μικρή και ατίθαση Φλωρεντία, ζιζάνιο σωστό, μόνο με την μικρή Αμαλία μπορεί να συνυπάρξει. Εκείνη έχει υπομονή και επιμονή και ξέρει πως να την χειριστεί. Κι όταν δυσκολεύουν τα πράγματα για να την πείσει να κατέβει από μια συκιά της υπόσχεται να της δείξει τι φοράνε οι ωραίες κυρίες στο Παρίσι εκείνης της εποχής. Κι έτσι από τύχη και ευρεσιτεχνία πείθει την Φλωρεντία, να κατέβει από το δέντρο και της σχεδιάζει ένα υπέροχο φόρεμα. Ενε φόρεμα που θα είναι κάτι σαν διαβατήριο για τον οίκο της μαντάμ Λιζιέ, διάσημης ράφτρας της Αθήνας. Φυσικά σe αυτό θα βοηθήσει και η βασίλισσα Αμαλία. Πώς; Μα η μικρή Αμαλία επισκέπτεται συχνά την “Μεγάλη Κυρία” και της φέρνει μέλι αλλά και για να της πει τα νέα της, αφού την βοηθάει να προχωρήσει με τη ζωή της.  Σε μια από τις επισκέψεις της, η βασίλισσα θα δει το σχέδιο που έφτιαξε και θα θελήσει να στείλει την Αμαλία στην μαντάμ Λιζιέ και μαζί της κι ένα φόρεμα… Κι όλα καλά μέχρι την στιγμή που φτάνει στο ατελιέ η μικρή Αμαλία. Και πριν καλά καλά προλάβει να συστηθεί με την Μαντάμ Λιζιέ και στην προσπάθεια της να φορέσει το φόρεμα της βασίλισσας, για αν δουν πως θα μεταμορφωθεί σύμφωνα με το σχέδιο,  ληστές μπουκάρουν στο ατελιέ και την απαγάγουν…

Γιατί την απήγαγαν; Που θα βρεθεί; Θα γλυτώσει από τους ληστές; Κι ο Πάμε το σκυλάκι της μικρής Αμαλίας θα καταφέρει να την προλάβει τρέχοντάς λαχανιασμένο πίσω τους; Κι ο κυρ Λάμπρος, ο μπαμπάς ς της Αμαλίας τι θα κάνει;

Θα το διαβάστε και θα μάθετε την εξέλιξη της υπέροχης αυτής ιστορίας της Λένας Διβάνη.

Άλλη μια περιπέτεια με ιστορικά στοιχεία που μας μεταφέρει στο κλίμα μια άλλης εποχής, μιας άλλης Ελλάδας με ήθη, έθιμα, νοοτροπίες, συνθήκες διαφορετικές. Η Ελλάδα τον 19^ο αιώνα.   Με αρπαγές, ληστείες, και ανομία τεράστια . Με βασιλιάδες, τσιφλικάδες, με δύσκολες συνθήκες επιβίωσης.  Μια εποχή που ελάχιστα κορίτσια πήγαιναν σχολείο, η θέση της γυναίκας ήταν εντελώς διαφορετική από σήμερα. Η μικρή Αμαλία της Λένας Διβάνη, σπάει κώδικές και στερεότυπα και προσπαθεί να κυνηγήσει το όνειρό της ( και της μητέρας της) κι ας αντιμετωπίζει αντίξοες καταστάσεις. Πείσμα, θέληση, επιμονή και τύχη είναι τα όπλα της κι εμείς την παρακολουθούμε στα βήματα της μέχρι  να καταφέρει να γίνει δασκάλα. Μεγαλώνουμε μαζί της, ζούμε ιστορικές, πολιτικές, πολιτισμικές και καθημερινές σκηνές και αγωνιούμε για την συνέχεια.

Άλλη μια περιπέτεια, με χιούμορ, δράση, πλοκή  και …Ιστορία.

Στο βιβλίο, το εξώφυλλο και τα τέσσερα σαλόνια του έχει εικονογραφήσει ο Φίλιππος Αβραμίδης.

Να το ψάξετε, οπωσδήποτε !

 

Δείτε εδώ https://www.patakis.gr/books/9786180709483-i-amalia-aichmaloti-ton-liston/

*Η Αμαλία αιχμάλωτη των ληστών, Λένα Διβάνη, εκδ. Πατάκης