Στην Άλκη Ζέη …

Της Ελένη Μπετεινάκη

Έξι χρόνια ...

Φεύγει από την ζωή σαν σήμερα, 27 Φεβρουαρίου 2020!

Στη μνήμη της Άλκης Ζέη αφιερωμένη η στήλη των Παραμυθιών του Σαββάτου σήμερα. Με μια μικρή αναφορά στη ζωή της, στο έργο της και στο βιβλίο που την πρωτογνωρίσαμε: Το καπλάνι της Βιτρίνας!

Δυο τρεις φορές την είχα συναντήσει… 

Πολύ παλιά στο βιβλιοπωλείο μας, στην οδό Τζουλάκη, τότε. 

Μια Κυρία με Κ κεφαλαίο. 

Τα χρόνια περάσανε και βρεθήκαμε ξανά σε μια εκδήλωση προς τιμήν της στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Πάντα την θαύμαζα και την διάβαζα πολύ. Όλα της τα βιβλία τα έχω διαβάσει. Όλα εκείνα τα μικρά αριστουργήματα που με συντροφέψαν στα καλοκαίρια της εφηβείας μου. Κι ήταν σαν να ζούσα κι εγώ όλες εκείνες τις ζωές των ηρώων της.  Μα το πιο μεγάλο απ’ όλα είναι πόσες φορές αναρωτήθηκα από χθες πως τούτη η γυναίκα έζησε έναν ολόκληρο αιώνα γεμάτο με πολέμους, εξορίες, δικτατορίες, δημοκρατίες, εμφυλίους, νέου κύματος, μεγάλων ανακαλύψεων. Ευτύχησε να δει από κοντά άλλους σπουδαίους συγγραφείς και ποιητές. Έζησε ίσαμε την τελευταία της στιγμή με αναγνώστες της, με βιβλία της, με αγάπα μπόλικη απ’ όλους.

Και γέμισαν οι διαδικτυακοί κοινωνικοί τοίχοι με το σύνθημα εκείνο την ημέρα του θανάτου της, που όσοι  είχαμε διαβάσει το Καπλάνι της, μας είχε σημαδέψει ΕΥ ΠΟ και ΛΥ ΠΟ. Όλοι ΛΥ ΠΟ τούτη τη φορά και ας ήταν πλήρης ημέρων και εμπειριών η μεγάλη Κυρία των παιδικών και νεανικών αναγνωσμάτων μας. Μαζί της χάθηκε κι ένα κομμάτι της δικής μας νιότης. Θυμάμαι πως αγωνιούσαμε για να προλάβουμε οποιοδήποτε βιβλίο της στην Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη να μην το πάρει κάποιος άλλος. Όταν το  έκρυβα κάτω από τι μαξιλάρι μου γιατί έπρεπε να κοιμάμαι νωρίς αλλά εγώ είχα ένα μικρό φακό και διάβαζα τις ιστορίες της σαν έκλεινα τα φωτά του σπιτιού κι ησύχαζε ο κόσμος…

Διάλεξα το Καπλάνι της Βιτρίνας να σας παρουσιάσω σήμερα, να την μνημονεύσω κι εγώ μέσα από ένα βιβλίο που πρέπει να έχω διαβάσει πάνω από δέκα φορές. 

Ένα βιβλίο που γράφτηκε το 1963, ενώ η Άλκη Ζέη βρισκόταν εξόριστη, ως πολιτικός πρόσφυγας, στη Μόσχα μαζί με τα δυο της παιδιά και τον σύζυγό της Γιώργο Σεβαστίκογλου. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1964, σχεδόν δεν ξέρει πως το βιβλίο έχει εκδοθεί από τον Μίμη Δεσποτίδη των εκδόσεων Θεμέλιο και το αντικρύζει στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου. Ένας τίτλος βιβλίου που λίγοι γνώριζαν ακριβώς τι σήμαινε τότε.  Το 1968 κυκλοφόρησε στα αγγλικά σε μετάφραση του Αμερικανού φιλέλληνα Edward Fenton και δύο χρόνια μετά παίρνει το βραβείο Mildred L. Batchelder του αμερικανικού οργανισμού Association for Library Service to Children (ALSC). Από το 1974 κυκλοφορεί και επανεκδίδεται συνεχώς. Μέχρι και το 2010 έχει κάνει ρεκόρ πωλήσεων φτάνοντάς τα 350.000  αντίτυπα.

Σήμερα σιγουρά ο αριθμός των αντιτύπων έχει αυξηθεί κατά πολύ περισσότερο. Αλώστε έχει πια μεταφραστεί σε 23 διαφορετικές ξένες γλώσσες και σε 37 διαφορετικές εκδόσεις. Το 1990 μεταφέρθηκε στην μικρή οθόνη σε σενάριο και σκηνοθεσία του Πέτρου Λύκα και προβλήθηκε από την ΕΤ1 σε έναν κύκλο 10 επεισοδίων.

Η Μέλια κι η Μυρτώ  οι δυο μικρές αδελφές που έγιναν σύνθημα όλων μας με το περίφημο ΕΥ-ΠΟ και ΛΥ-ΠΟ δεν υπάρχουν πια στη ζωή. Έμεινε όμως η ιστορία τους να μας συγκινεί, να μας γοητεύει και να μας θυμίζει ποσό δύναμη έχει η καλή λογοτεχνία στα παιδιά, στους νέους αλλά και σε μας του μεγαλύτερους που είμαστε ίσως περισσότερο εθισμένοι σε αυτήν.

Ένα βιβλίο γεμάτο αναμνήσεις, αυτοβιογραφία σχεδόν, ιστορία  και χιούμορ. Με σχεδόν παιδική αφέλεια και αθωότητά και χωρίς ίχνος διδακτισμού μέσα από τα μάτια μιας …τίγρης  μαθαίνουν τα δυο κορίτσια τον κόσμο. Μαθαίνουν για τα πολιτικά γεγονότα της εποχής, για την δικτατορία, την μυρωδιά του πολέμου που αναφαίνεται στον ορίζοντα, γεγονότα που σημάδεψαν τον κόσμο και την εποχή. Με γλώσσα άμεση και μεστή περιγράφεται μια ολόκληρη εποχή και η πρωτοτυπία του μυθιστορήματος είναι πως ακούμπησε πολύ δύσκολά και για πρώτη φορά θέματα κοινωνικά- ιστορικά που ποτέ πριν δεν είχαν γραφτεί για …νέους. Στο βιβλίο περιγράφεται μια τυπική ελληνική οικογένεια με τα ήθη και έθιμα της εποχής. Η διαφοροποίηση της έγκειται στον παππού και στο θείο Νίκο. Ο παππούς αυτός είναι διαφορετικός από τους άλλους παππούδες. Του αρέσει να λέει  στα παιδιά μύθους και θρύλους από την αρχαιότητα. Άλλη σημαντική του διαφορά είναι πως προσπαθεί να αναδείξει το πολίτικο κλίμα της εποχής. Ο θείος Νίκος πάλι  πρότυπο για τα δύο κορίτσια τα επηρεάζει τόσο πολύ που εκείνα θέλουν μεγαλώνοντας σαν του  μοιάσουν.

ΛΥ ΠΟ σήμερα για όλους μας… ΕΥ-ΠΟ που την γνωρίσαμε, που την διαβάσαμε και που θα υπάρχει μέσα μας για πολλά χρόνια ακόμα.

ΕΥ -ΠΟ που τα βιβλία της θα συνεχίσουν να διαβάζονται κι ας έχουν περάσει 58 χρόνια από εκείνο το μοναδικό Καπλάνι…

Το καπλάνι της βιτρίνας, Άλκη Ζέη, εκδ: Θεμέλιο, Κέδρος, Μεταίχμιο!

Ψάξετε το, χαρίστε το, διαβάστε το ακόμα και σε μικρά παιδιά. Η απόλαυση της ανάγνωσης και τα σπουδαία αναγνώσματα είναι για κάθε ηλικία!

Ημέρα μνήμης η 27η Φεβρουαρίου

Αγαπημένη των πολλών Άλκη Ζέη, να ξέρεις ακόμα πως εκτός από τα βιβλία σου χάρις στα οποία  σε αγαπήσαμε πολύ, μεγαλώσαμε και με τον Κλούβιο και την Σουβλίτσα σου!

(Ακούστε ένα επεισόδιο : https://youtu.be/zY8xW9_BxCM )

Και αν θέλετε να γεμίσετε την βιβλιοθήκη σας με κάποια από αυτά που κυκλοφορούν ακόμα, ψάξτε τα:

Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της, Μεταίχμιο (2011)

Η μωβ ομπρέλα, Μεταίχμιο (2011)

Αρβυλάκια και γόβες, Μεταίχμιο (2011)

Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, Μεταίχμιο (2011)

Κοντά στις ράγιες, Μεταίχμιο (2011)

Μια Κυριακή του Απρίλη, Μεταίχμιο (2011)

Ο θείος Πλάτων, Μεταίχμιο (2011)

Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Μεταίχμιο (2011)

Τα παπούτσια του Αννίβα, Μεταίχμιο (2011)

Το καπλάνι της βιτρίνας, Μεταίχμιο (2011)

Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, Μεταίχμιο (2013)

Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, Μεταίχμιο (2013)

Το καπλάνι της βιτρίνας, Μεταίχμιο (2013)

Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων, Μεταίχμιο (2014)

Ο ψεύτης παππούς, Μεταίχμιο (2017)

Πόσο θα ζήσεις ακόμα, γιαγιά; (2017)

Η βιβλιοθήκη της Άλκης Ζέη (2018)

Ένα παιδί από το πουθενά (2019)

Με βαρκα ένα παπούτσι (2023)

Ο Νυχτερινός περίπατος της γιαγιάς ( κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό της), 2020

«…Ο νυχτερινός περίπατος της γιαγιάς είναι το τελευταίο της βιβλίο. Δεν το είδε τυπωμένο αλλά μάλλον ήξερε πως ήταν ο επίλογος μιας ζωής πλήρης ημερών. Σαν επικήδειος από την ίδια σε μια πολυτάραχη διαδρομή που τα είχε όλα. Μια βόλτα λοιπόν στις Βρυξέλλες εκεί που κτυπά η καρδιά της Ευρώπης. Κάθε χειμώνα παρέα με τους ανθρώπους της. Με τη ζεστασιά της οικογένειας που αν και ενηλικιώθηκε παραμένει ενωμένη και πιστή σε συνήθειες που δεν άλλαξαν ποτέ. Παρατηρεί η γιαγιά (Άλκη) τα πάντα. Και μαζί της μοιραζόμαστε κι εμείς στιγμές και αντικείμενα…»

Δείτε εδώ όλο το κείμενο : https://zhtunteanagnostes.blogspot.com/2020/12/blog-post_20.html

Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Άλκη Ζέη (Graphic Novel),Διασκευή: Αγγελική Δαρλάση, εικ :Δημήτρης Μαστώρος, εκδόσεις Μεταίχμιο

Τον Δεκέμβριο του 2021 κυκλοφόρησε μια ακόμη έκδοση για το αγαπημένο καπλάνι της βιτρίνας σε διασκευή και εικόνες από τις Γεωργία Ζάχαρη και την Στέλλα Στεργίου (Graphic Novel), από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Δείτε το εδώ : https://www.metaixmio.gr

Τον Νοέμβριο του 2023 Κυκλοφόρησε το «Με βάρκα ένα παπούτσι» που είχε μείνει ανέκδοτο ως την ημέρα που το ανακάλυψε η κόρη της Ειρήνη Σεβαστίκογλου μέσα ένα παλιό τετράδιο του Αντουάν, του γιού της και εγγονιού της Άλκης Ζέη και αποφάσισε να το εκδώσει.

Δείτε το εδώ :https://www.metaixmio.gr

Τον Δεκέμβριο του 2023 κυκλοφόρησε και το νέο Graphic Novel, Κοντά στις Ράγες σε διασκευή και εικόνες από τις Γεωργία Ζάχαρη και την Στέλλα Στεργίου!

Δείτε το εδω: https://www.metaixmio.gr

Ο Νυχτερινός περίπατος της γιαγιάς στα Παραμύθια της Πέμπτης!

 

Της Ελένης Μπετεινάκη

Ένα βιβλίο καταστάλαγμα ζωής της Άλκης Ζέη…

Αν ζούσε σήμερα θα ήταν 95  χρονών.  Περίεργο το συναπάντημα….Η  Άλκη Ζέη γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου του 1925 και την ίδια μέρα του 2020 το πρωί έφθασε το τελευταίο της βιβλίο στα χέρια μου. Σαν μνημόσυνο σε μια γυναίκα που είχα την τύχη να γνωρίσω, να συναντήσω, να φιλοξενήσω με παρουσιάσεις των βιβλίων της στον τόπο μας και να πορευτώ μια ολόκληρη ζωή με τα έργα της.

Ο νυχτερινός περίπατος της γιαγιάς είναι το τελευταίο της βιβλίο. Δεν το είδε τυπωμένο αλλά μάλλον ήξερε πως ήταν ο επίλογος μιας ζωής πλήρης ημερών. Σαν επικήδειος από την ίδια σε μια πολυτάραχη διαδρομή που τα είχε όλα. Μια βόλτα λοιπόν στις Βρυξέλλες εκεί που κτυπά η καρδιά της Ευρώπης. Κάθε χειμώνα παρέα με τους ανθρώπους της. Με τη ζεστασιά της οικογένειας που αν και ενηλικιώθηκε παραμένει ενωμένη και πιστή σε συνήθειες που δεν άλλαξαν ποτέ. Παρατηρεί η γιαγιά (Άλκη) τα πάντα. Και μαζί της μοιραζόμαστε κι εμείς στιγμές και αντικείμενα.  

Την αγαπημένη της πολυθρόνα με κοραλλί βελούδο. Φοράει το άσπρο της μάλλινο πουλόβερ που έχει πάνω του στη δεξιά πλευρά καρφιτσωμένη την καρφίτσα της, εκείνη που παριστάνει ένα πουλί με κόκκινες και μαύρες χάντρες και που θα μείνει πίσω από εκείνα τα πράγματα που ναι γεμάτα θύμησες….

Το αγαπημένο της βιβλίο εκεί… «Η μελαγχολία του σκαντζόχοιρου». Κι εκείνο το χτενάκι στα μαλλιά της, πόσο δικό της και πόσο σημαντικό για αυτούς που μένουν πίσω…

Όλα έχουν σημασία λίγο πριν το τέλος. Όλα αποκτούν μια άλλη αξία κι αποτυπώνονται πιο έντονα σε μυαλό και ψυχή. Κι η παραμικρή λεπτομέρεια αποκτά μεγαλύτερη αξία, όπως το να κοιτάς έξω από ένα παράθυρο ώρα πολύ δυο γάτες που παίζουν, παλεύουν, προχωρούν…. Κι όταν βγαίνει κι εκείνη να τα συναντήσει από κοντά τα μάτια τους την ακολουθούν μέχρι το τέλος. Εκεί  στο τελευταίο σκαλί που κάθισε κι εκείνη και τέλειωσαν όλα… Η καρφίτσα της γιαγιάς ταξιδεύει με τη μια από τις δύο γάτες σε ένα «ξέφωτο».

Ύπνος βαθύς, αξύπνητος ….

Η πολυθρόνα παραμένει στην ίδια γωνιά απέναντι από το παράθυρο.

Και το βιβλίο εκεί…

Κι ο σκαντζόχοιρος λυπημένος κοιτάει έξω …

Ο Μεγάλος περίπατος όχι του Πέτρου αυτή τη φορά αλλά της ίδιας της Άλκη Ζέης…

Ένα βιβλίο που όπως λέει και το οπισθόφυλλό του κλείνει τον κύκλο μιας γεμάτης ζωής. Χωρίς περιττά λόγια ,μα ς ταξιδεύει στη σιωπή σε μια μελαγχολική χειμωνιάτικη στιγμή που όλα σταματούν. Απλά, λιτά, όμορφα χωρίς καν να νιώσει ο αναγνώστης  την πίκρα ή τη λύπη. Σαν φυσικό επακόλουθο ο θάνατος, η απώλεια που αφήνει όμορφες στιγμές, που τελειώνει μια ζωή χωρίς βαρύγδουπες δηλώσεις, καταστάσεις …κλάματα.

Ένα βιβλίο που μένει σαν σφραγίδα ζωής μιας γυναίκας που όλοι έχουμε μέσα μας με το έργο της και που θα μας θυμίζει πάντα το μεγαλείο της πένας της Σαν να προέβλεπε η ίδια  και ήθελε, κάπως έτσι το δικό της τέλος.

Η εικονογράφηση του Νικόλα Χατζησταμούλου είναι απλώς μαγευτική. Σε ταξιδεύει, σε γεμίζει συναισθήματα χαράς, ονείρου κι ομορφιάς….

Το βιβλίο γράφτηκε λίγο πριν το τέλος για ένα τέλος που όμως δεν είναι συναισθηματικά φορτισμένο με θλίψη. Αντίθετα δείχνει πόσο εύκολο είναι το πέρασμα στην αιωνιότητα και πόσο απλό, καθημερινό, στιγμιαίο…

Ένα βιβλίο καταστάλαγμα ζωής….

Αν το ψάξετε να θυμάστε πως μέρος των εσόδων από τις πωλήσεις του βιβλίου θα διατεθούν στον ΟΔΥΣΣΕΑ για την υποστήριξη της δράσης του. Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε από τη Δάφνη Βλουμίδη και Γερμανούς φίλους του ξενοδοχείου «Βότσαλα» στη Μυτιλήνη. Από την ίδρυσή του το 2012 (στο Βερολίνο) ξεκίνησαν προγράμματα απασχόλησης, μάθησης και επικοινωνίας για νέους πρόσφυγες που βρίσκονται στο νησί της Λέσβου.

*Ο Νυχτερινός περίπατος της γιαγιάς, Άλκη Ζέη, εικ: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο

Δείτε εδώ και ξεφυλλίστε μερικές από τις σελίδες του βιβλίου: https://www.metaixmio.gr/el/products/%CE%BF-%CE%BD%CF%85%CF%87%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%82-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%80%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CF%82

 

Και μην ξεχνάτε ειδικά τώρα που τα βιβλιοπωλεία είναι ανοιχτά πως φέτος τα Χριστούγεννα τα δώρα μας θα είναι βιβλία!