Ιούνιος : «Αρχές του θεριστή του δρεπανιού μας η γιορτή!»

Tης Ελένης Μπετεινάκη

Ένας αραβικός μύθος θέλει το στάρι να ήταν κάποτε το δέντρο της γνώσης και στον Παράδεισο να είναι  το πιο μεγάλο και το πιο όμορφο απ΄ όλα. Μα μετά από την «αμαρτία» του Αδάμ, μίκρυνε και ίσα ίσα που καταφέρε να ανέβει λίγο πιο πάνω από την επιφάνεια της γης. Έτσι το γνωρίσαμε εμείς και λένε πως ο Ιούνης είναι ο μήνας που το τιμά, που το σέβεται και δίνει την δυνατότητα στους ανθρώπους να μαζέψουν την πρώτη και βασική ύλη για την παρασκευή του πιο συνηθισμένου, απαραίτητου και αναντικατάστατου φαγητού , του ψωμιού.

Ιούνιος … ο έκτος εγγονός του χρόνου, ο πρώτος γιος του καλοκαιριού , ο μήνας  της προσδοκίας για το πρώτο ψωμί, ο Θεριστής της Ελλάδας, ο Κερασινός του Πόντου,ο Φανιστής της Χίου, ο Λαμπατάρης της Κέρκυρας, ο Λαμπροφόρος της Κύπρου,ο Λιοτροπιός της Κύθνου,ο Αλιτροπιός της Λέσβου, ο Αλυθτσάτσης της Καλύμνου, ο Ρινιαστής της Πάρου, ο Ορνιαστής της  Άνδρου, ο Κερασάρης των Γρεβενών , ο  Αϊγιαννίτης της Κρήτης και ο Απορνιαστής των γεωργών

Το όνομά του προέρχεται από την λατινική ονομασία της θεάς Ήρας (Juno) προστάτιδα του οίκου και του γάμου  που γιορταζόταν την πρώτη μέρα αυτού του μήνα και όλος ο μήνας ήταν αφιερωμένος σ΄αυτήν.

Αν ξεκινήσουμε με το καλαντάρι του Ιούνη με την πρωτομηνιά, τη γιορτή του  Αγίου Πνεύματος. Ημέρα επίσημα αφιερωμένη στους φωτογράφους και τους ηλεκτρολόγους και συνήθως γιορταζόταν  με μεγάλα πανηγύρια πάνω σε βουνοκορφές .Πίστευαν οι άνθρωποι τις παλαιότερες εποχές ,  πως  ήταν καλύτερα να μένει κάποιος ξάγρυπνος το  βράδυ  μιας και στο ταξίδι τους οι ψυχές στον κάτω κόσμο ίσως έπαιρναν μαζί τους μέσα στον ύπνο και το δικό τους πνεύμα να επισκεφτεί τον Άδη. Κανένας δεν πρέπει να ανέβει σε δέντρο τούτη την μέρα, ούτε λούζεται στη θάλασσα  γιατί η « κακή  ώρα » μπορεί να εμφανιστεί. Είναι η γιορτή που συμπληρώνει το μεγάλο τριήμερο που ξεκίνησε με το ΨυχοΣάββατο, και την Κυριακή της Πεντηκοστής που έχει σαν έθιμο παμπάλαιο με ρίζες στην αρχαία λατρεία των νεκρών να γονατίζουν στις εκκλησιές οι χριστιανοί και την ονομάζουν και Κυριακή της Γονοκλησάς.Οι ψυχές  έχουν ξεκινήσει από την προηγούμενη μέρα το κατευόδιο τους στον  Κάτω Κόσμο και ένα παλιό έθιμο στην Κρήτη  θέλει όλες οι χαροκαμένες γυναίκες, οι μάνες  ειδικά,  να αφήνουν στην πόρτα τους ένα ποτήρι νερό να μην διψά η ψυχή σαν περάσει από εκεί, στο μακρινό της ταξίδι στον Κάτω Κόσμο. Έθιμο που θυμίζει τα αρχαία  χρόνια, τα Ρουσάλια, την παλιά γιορτή της βυζαντινής περιόδου που θέλει τους τάφους όλους στολισμένους με λουλούδια και τις ψυχές να ακολουθούν τον ήλιο. Άλλα έθιμα της μέρας είναι ακόμη  τα κόλλυβα, τα κεριά που ανάβουν στην εκκλησία καρφωμένα πολλές φορές στο πάτωμα για να βρουν και πάλι οι ψυχές το δρόμο του γυρισμού , να μην σκοντάφτουν αλλά και τα κεράσματα και το γονάτισμα  πάνω σε λευκά μαντήλια ή φύλλα καρυδιάς που συμβόλιζαν τον μαύρο κόσμο του Άδη μιας και το χρώμα των χεριών αν τα ακουμπήσουν και τα τρίψουν γίνεται μαύρο και δύσκολα φεύγει…

Του Νικηφόρου στις 2 του Ιουνίου, που φέτος είναι και της Αναλήψεως και λένε πως τρώνε μόνο ψάρι και θαλασσινά τούτη τη μέρα…

 Η γιορτή της Υπατίας στις 3 του Ιούνη  και της Μάρθας στις 4. Να ξημερώσει η 5^η του μήνα που ΄ναι αφιερωμένη στο Περιβάλλον και στη σωτηρία του μαζί με τις γιορτές του Απόλλωνα, της Σελήνης, του Πλούταρχου και της Δωροθέας.

Κι είναι στις 6 του  μήνα η γιορτή της Νεφέλης και του Οσίου Ιλαρίωνα …

Συνεχίζοντας μια μικρή στάση  στις 8 Ιουνίου με τη γιορτή του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη που γιορτάζεται με μεγαλοπρέπεια στην Δυτική Κρήτη και στις 12 του μήνα , άλλη μια γιορτή διαδεδομένη στην Κρήτη από τα παλαιότερα χρόνια  της ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας ακόμη, του Αγίου Ονούφριου. Άγιος των ασκητών με λατρεία και ναό που σώζεται ακόμα και σήμερα στην κεντρική αγορά του Ηρακλείου. Στην ύπαιθρο ωστόσο όπου γιορτάζονταν, πρόσφεραν γάλα και τυρί σε όλους τους προσκυνητές για χάρη του Αγίου.

Στις 21 Ιουνίου μπαίνει επίσημα το καλοκαίρι. Είναι το  θερινό λιοτρόπι  που συμβαίνει να έχει τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου, μέρα που πίστευαν πως επίσης ανοίγουν τα ουράνια. Οι «Πύλες » του Ομήρου, τα «Στόμια» του Πλάτωνα είναι τα ανοίγματα που ανεβοκατεβαίνουν στον άλλο κόσμο οι ψυχές κι όσες δεν έφυγαν την ημέρα της Πεντηκοστής προλαβαίνουν τούτη την ήμερα να κάνουν το μεγάλο τους ταξίδι. Η  21^η  Ιουνίου είναι αρχή του θερινού ηλιοστάσιου και η 21η Δεκεμβρίου αρχή του χειμερινού. Η μεγαλύτερη μέρα και η μεγαλύτερη νύχτα, αντίστοιχα. Οι δύο μέρες που « κρίνεται» το φως του Ήλιου και γιορτάζεται με Φωτιά, με « φωτάκια » μικρά την μέρα του Δεκέμβρη , εκείνα των Χριστουγέννων που φωτίζουν τη νύχτα και το δρόμο του Ήλιου και με αποκορύφωμα τις  πελώριες φωτιές ή λαμπαδηδρομίες την ημέρα των Φώτων  και αντίστοιχα το καλοκαίρι με τις φωτιές του Κλήδονα , του Αι Γιαννιού . Τις μέρες επίσης των ηλιοστασίων κυριαρχούν τα μαντέματα και η τύχη. Την Πρωτοχρονιά με το φλουρί της βασιλόπιτας ή την χαρτοπαιξία  τότε που η μέρα αρχίζει να μεγαλώνει, ενώ τον Ιούνιο που αρχίζει να μικραίνει, στο χάσιμο της, τα κορίτσια αναζητούν την τύχη στα μαντέματα του κλήδονα και στα σημάδια της στάχτης της φωτιάς του Αι Γιάννη.

Στα πιο παλιά χρόνια ,στις 20 του Ιούνη  διανυχτέρευαν  όλη την νύχτα οι άνθρωποι, σε ομάδες τρώγοντας, πίνοντας και χορεύοντας και μόλις χάραζε σε πολλά μέρη της Ελλάδας  έβαζαν μια  μαγείρισσα μέσα στο καζάνι , περνούσαν ξύλα από τα χέρια του καζανιού και το σήκωναν τέσσερις  άνδρες. Κατέβαιναν όλοι μαζί με αυτήν την σύνθεση στην εξοχή . Εκεί περίμεναν να βγει ό ήλιος να δουν πως γυρνά εκείνη την μέρα , σαν τον τροχό της τύχης ή αλλιώτικα, και πάλι με χορό γύριζαν πίσω και πήγαιναν στην εκκλησιά .

Την ημέρα αυτήν δεν άρχιζαν καμία δουλειά, δεν έκοβαν ρούχα, δεν φύτευαν, δεν άρχιζαν σπορά δεν έκαναν γάμο.  Το ίδιο γινόταν την ημέρα του Αϊ Γιαννιού στις 24 Ιούνη, με αποκορύφωμα τις φωτιές που άναβαν στους δρόμους  ή μπροστά από κάθε σπίτι με καλαμιές ή παλιά κοφίνια ή τρεις φωτιές τις οποίες πηδούσαν τρεις φορές και έκαιγαν  το στεφάνι της Πρωτομαγιάς που η στάχτη της μεταχειριζόταν σε αποτρεπτικούς και μαντευτικούς σκοπούς. Μέρα του αμίλητου νερού, της τύχης και των μαντεμάτων.

Και ενώ η « γιορτή » του θερισμού έχει αρχίσει και συνεχίζεται ένα μικρό διάλλειμα γίνεται στο τέλος του μήνα, στις 29, με την γιορτή των δυο αποστόλων Πέτρου και Παύλου, γιορτή πολύ διαδεδομένη στα νότια βουνά και  παράλια της Κρήτης και άρρηκτα δεμένη με τον ασκητισμό.

Ο Θερισμός…

Ο Θερισμός ήταν μια μεγάλη και ξεχωριστή «γιορτή». Γεμάτη  έθιμα, παιχνίδια και γελάσματα που γίνονταν γιατί τούτη η δουλειά ήταν η πιο σκληρή κι έπρεπε ο εργάτης μα κι ο « αφέντης» να νοιώθουν τούτες τις μέρες δυνατοί και γεμάτοι ενέργεια. Έθιμα που δεν υπάρχουν πια και αξίζει ίσως να θυμηθούμε, σαν  εκείνο  το περίφημο « παιχνίδι  του λαγού » για μεγαλύτερη διάθεση για την σκληρή αυτή δουλειά , που παιζόταν από επαγγελματίες θεριστές , μεγαλοσώμους άνδρες που χωρίζονταν σε «βαρείς» με γρηγοράδα στις κινήσεις και αποδοτικότητα και σε « ελαφρείς » άνδρες μετρίου αναστήματος και ευκίνητους. Δύο  θεριστές  εξυπηρετούνται από τέσσερις γυναίκες που δεματιάζουν. Στο ρόλο του λαγού , ο ελαφρύς θεριστής χρησιμοποιούσε το δρεπάνι του για δόντια και ο βαρύς στο ρόλο του κυνηγού , το δρεπάνι του για ντουφέκι. Και οι δύο έπρεπε να πατούν στον όργο τους. Ο λαγός με πολύ γρήγορες κινήσεις άνοιγε με το δρεπάνι του ένα ελικοειδή δρόμο , ενώ το σώμα του το έκρυβαν τα αθέριστα στάχυα που άφηνε κατά διαστήματα με τέχνη περισσή. Έτσι αλλού πλάταινε τον δρόμο του και αλλού απότομα τον στένευε, αλλάζοντας κατεύθυνση , προσπαθώντας να κάνει τον κυνηγό να χάσει τα ίχνη του… Ο κυνηγός με μεγάλες δρασκελιές  και ανάλογες δρεπανιές  και προσπαθώντας να μην κάνει θόρυβο , προχωρούσε , πάντοτε όμως κοιτάζοντας κλεφτά προς το μέρος του λαγού. Ο λαγός έβοσκε κόβοντας με τα γρήγορα δόντια του το σιτάρι, φτιάχνοντας μεγάλη πλατεία. Ο κυνηγός , αφού ευθυγράμμιζε τον δρόμο του, άρχιζε να προχωρεί  προς  την πλατεία του λαγού κι όταν έφθανε σε απόσταση βολής , ύψωνε το όπλο του, το έβλεπε  ο λαγός, έκανε τρομαγμένος να πηδήσει… και τα βόλια ( στάχυα ) χτυπούσαν τον λαγό , που έπεφτε κάτω. Ο κυνηγός πλησίαζε και βεβαιωνόταν. Το παιχνίδι τελείωνε , και μαζί κυνηγός και « αναστημένος » λαγός θέριζαν όσο σιτάρι είχαν ανακατέψει με τις  κινήσεις τους.

Ο Ιούνιος παραμένει στην μνήμη μας ο μήνας του θερισμού, του σταριού , του αμίλητου νερού, των μεγάλων φωτιών του Αι Γιάννη. Είναι ο μήνας  που κλείνουν τα σχολεία και αρχίζουν οι καλοκαιρινές διακοπές. Ο μήνας που ωριμάζουν τα φρούτα και οι νύχτες γεμίζουν καθαρό ουρανό γεμάτο  αστέρια και  που έχουν χίλιες δυο ιστορίες να διηγηθούν και φεγγάρια που καθρεφτίζονται σε ήρεμες θάλασσες  κι ακρογιαλιές.

ΠΗΓΕΣ: 

Σύμμεικτα αγροτικά έθιμα, Μόδεστου Σαμαρά, 1953

Η Οδύσσεια των ημερολογίων, Στράτος Θεοδοσίου – Μάνος Δανέζης, εκδ. Δίαυλος, 1995

Ελληνικαί  εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας , Γ.Α. Μέγα, Αθήνα 1963

Μουσείο Μπενάκη, Παραδοσιακές καλλιέργειες, Αθήνα 1978

*Λόγια του αέρα, Ελένη Μπετεινάκη, Συλλογή διηγημάτων

Τα καλοκαιρινά, Δημ. Σ, Λουκάτος,εκδ. Φιλιππότη

Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη, Νίκος Ψιλάκης, εκδ. Καρμάνωρ

Ο Καθρέφτης*…στα παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

 «Ο Καθρέφτης» είναι ένα συμβολικό παραμύθι της Anna Höglund που πραγματεύεται πολύ σπουδαία ζητήματα χωρίς διδακτισμό. Η μοναξιά, ο φόβος, η αυτογνωσία, η ενηλικίωση, η τόλμη, η κατάργηση στερεοτύπων, η ευφυΐα, η ανάγκη για επιβίωση  και η δύναμη της εσωτερικής ωρίμανσης παρουσιάζονται στη ροή της αφήγησης μέχρι το τελικό της στάδιο.

Η ιστορία παρουσιάζει ένα κορίτσι που ζει απομονωμένο με τον πατέρα του, έναν ιππότη. Όταν εκείνος φεύγει για να αντιμετωπίσει έναν γίγαντα που πετρώνει τους ανθρώπους, το παιδί μένει μόνο. Η αναμονή, η απουσία και η αβεβαιότητα το αναγκάζουν να εγκαταλείψει την παθητική στάση και να αναλάβει δράση. Ξεκινά έτσι ένα ταξίδι αναζήτησης και προσωπικής δοκιμασίας.

Ένα παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς, πλούσιο σε εικόνες (η εικονογράφηση είναι της ίδιας της συγγραφέα)  και περιγραφές που δημιουργούν ατμόσφαιρα μυστηρίου και έντονης εσωτερικής αναζήτησης. Η διαφορά του από τα κλασσικά παραδοσιακά παραμύθια είναι πως ο ήρωας δεν σώζεται από ένα δυνατό άνδρα αλλά από ένα παιδί που δεν χρησιμοποιεί όπλα, αλλά μονάχα έναν καθρέφτη και καταφέρνει  με την εξυπνάδα του να νικήσει ένα «γίγαντα».

Δυνατή η σκηνή που ο γίγαντας βλέποντας τον εαυτό του στο καθρέφτη δεν μπορεί  να αντέξει την εικόνα του και γίνεται ο ίδιος πέτρα ενώ μέχρι εκείνη την στιγμή το δικό του βλέμμα έκανε πέτρα όποιον κοιτούσε.

Το βιβλίο απευθύνεται τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, καθώς επιτρέπει πολλαπλές αναγνώσεις. Για τα παιδιά είναι μια ιστορία περιπέτειας και θάρρους· για τους ενήλικες αποτελεί αλληγορία για την προσωπική εξέλιξη και την ανάγκη συμφιλίωσης με τον εαυτό μας.

Άλλο δυνατό σημείο του παραμυθιού ο πατέρας-ιππότης που φεύγει να λύσει το πρόβλημα αλλά  αποτυγχάνει, παρότι διαθέτει όπλα, εμπειρία και δύναμη. Το κορίτσι, που δεν είναι τυχαίο πως δεν ξέρουμε το όνομά του, όπως άλλωστε και όλων των ηρώων που αποκαλούνται με βάση την ιδιότητα ή την ηλικία τους,  πετυχαίνει την νίκη  επειδή χρησιμοποιεί σκέψη, ευρηματικότητα και συναισθηματική ωριμότητα. Η αλλαγή αυτή συμβολίζει την προσωπική ανάπτυξη και την ενηλικίωση. Το μικρό κορίτσι μαθαίνει να αντιμετωπίζει τον φόβο, αν και νιώθει μόνο του. Δεν σταματάει, συνεχίζει το ταξίδι του,  παίρνει αποφάσεις και στηρίζεται στο μυαλό και στις δικές του δυνάμεις.. Η αγάπη του για τον πατέρα του το  ωθεί να αναλάβει δράση. Μέσα από αυτή τη διαδρομή κατακτά την ανεξαρτησία και την προσωπική του δύναμη.

Τι συμβολίζει ο γίγαντας; Τον φόβο, την καταπίεση, την μοναξιά, την ψυχική ακαμψία αλλά συχνά και τις σκοτεινές πλευρές που έχουν οι άνθρωποι.

Ο Καθρέφτης πάλι μπορεί να συμβολίζει την αλήθεια μας, την αναμέτρηση με τον εαυτό μας, την αυτογνωσία μας. Το κορίτσι κοιτάζεται συχνά στον καθρέφτη όταν μένει μόνο του. Έτσι προσπαθεί να διατηρήσει επαφή με τον εαυτό του και να απομακρύνει τον φόβο.  Τελικά ο καθρέφτης θα δώσει ιδέα και δύναμη  ώστε να  γίνει  το μέσο για να νικηθεί ο γίγαντας.

Η πέτρα σαν σκληρό και άκαμπτο υλικό ίσως να συμβολίζει στην ιστορία μας την συναισθηματική παγίδευση, τον φόβο που σταματάει κάθε κίνηση και την απώλεια της ελευθερίας. Πόσες φορές έχουμε ακούσει την φράση : Η ψυχή του είναι σκληρή σαν πέτρα!

Κι η  θάλασσα λειτουργεί σαν σύμβολο στο παραμύθι μας. Συμβολίζει το άγνωστο, την μετάβαση σε μια νέα κατάσταση και τις δοκιμασίες που περνάμε μέχρι να γαληνέψουμε. Στην ιστορία μας το κορίτσι αφήνει την ασφάλεια του σπιτιού και του νησιού της νησί και περνά μέσα από το σκοτάδι σε μια  νέα πραγματικότητα, δηλαδή στην ενηλικίωση.

Ακόμα και το μικρό κερί αποτελεί ένα ακόμη σύμβολο, εκείνο της ελπίδας, της αναμονής , της σύνδεσης με τον πατέρα αλλά και της επιθυμίας της επιστροφής. Όταν το κερί σβήνει, τελειώνει η παθητική αναμονή. Το κορίτσι αποφασίζει να δράσει. Η γριούλα, επίσης χωρίς όνομα, είναι ο βοηθός στο παραμύθι… Συμβολίζει την γνώση, την εμπειρία, την μητρική στοργή και αγάπη και την συμβουλή για αν μπορέσει να ανταπεξέλθει το κορίτσι στην πιο δύσκολη δοκιμασία.

Ο πατέρας  μπορεί να έχει το κλασσικό πρότυπο ηρωισμού στα μάτια του κοριτσιού, που τον ονομάζει από την αρχή Ιππότη, όμως στο παραμύθι αποτυγχάνει να νικήσει τον γίγαντα κι ο λόγος  είναι καθαρά η έλλειψη ευελιξίας και αυτογνωσίας.

Τέλος η ομπρέλα συμβολίζει την προστασία, την σοφία, την καθοδήγηση και τα εφόδια που αποκτά κανείς στην πορεία της ζωής του. Δεν είναι όπλο επίθεσης αλλά μέσο άμυνας και επιβίωσης.

Εντυπωσιακή εικονογράφηση από την Anna Höglund( εικονογράφος και συγγραφέας)με τόνους γκρίζου και μαύρου με ιδιαίτερο στίγμα στο κόκκινο φόρεμα του κοριτσιού που επίσης μπορεί να  συμβολίζει την χαρά, το πάθος  αλλά και το πέρασμα από την παιδική ηλικία στην εφηβεία ( έμμηνος ρήση) και εντέλει στην ενηλικίωση.

Τελικά αυτό το βιβλίο είναι ένα μάθημα ζωής και επιβίωσης. Ένα πολυεπίπεδο παραμύθι και διηλικιακό για την  μοναξιά, την αναζήτηση ταυτότητας, την υπέρβαση του φόβου και τη σημασία του να μπορούμε να κοιτάζουμε τον εαυτό μας κατάματα.

Ψάξτε το  και μαγευτείτε με την απλότητα και τα βαθιά του νοήματα!

*Ο Καθρέφτης, Anna Hoglund, εκδόσεις Πουά

https://pouabooks.gr/proionta/biblia/paidika/o-kathreftis/

 

Υ.Γ. Η Anna Höglund εμπνεύστηκε το παραμύθι της, ο Καθρέφτης, από το κλασικό παραμύθι Tripp, Trapp, Trull och jätten Dum-dum της Elsa Beskow.

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στην στήλη Πολιτισμός :εδώ!

 

 

Μια βόλτα στο Μουσείο *… στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

 Η Λουίσα Βέρα (Luisa Vera) συγγραφέας και εικονογράφος δυο πολύ ιδιαίτερων βιβλίων που μόλις κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, είναι Ισπανίδα και ζει στην Βαρκελώνη. Είναι απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών της Βαλένθια αλλά και της Σχολής Εικαστικών Τεχνών της Νέας Υόρκης.

*Μια βόλτα στο Μουσείο! Το πρώτο της βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε μετάφραση της Μάρως Ταυρή, μάς γνωρίζει ένα μουσείο Μοντέρνας Τέχνης όπου ένας μπαμπάς με τον εξάχρονοι γιο του κάνουν μια φανταστική βόλτα σε διαδρόμους, και αίθουσες τέχνης  κάνοντας την περιήγηση διασκεδαστική και εκπαιδευτική.

Πρώτος σταθμός πίνακες από ιμπρεσιονιστές ζωγράφους  όπως ο Κλοντ Μονέ, ο Έντγκαρ Ντεγκά και η Μαίρη Κάσατ. Πίνακες που αναδεικνύουν την επίδραση του Φωτός πάνω στη Φύση. Ακολουθούμε άλλους διάδρομους του Μουσείου κι ανακαλύπτουμε μαζί με τους πρωταγωνιστές της βόλτας μας ζωγράφους και πίνακες του Πολ Σεζάν, του Ζορζ Σερά, του Βίνσεντ Βαν Γκογκ και του Πολ Γκογκέν. Έντονα χρώματα, ιδιαίτερα στυλ,  πολλά γεωμετρικά σχήματα, τελείες και πολλές γυναίκειες μορφές. Συναντάμε τον περίφημο πίνακα του Έντβαρντ Μουνκ, την Κραυγή αλλά και την μοναδική Τέχνη του Ανρί Ματίς. Αγαπημένος Πάμπλο Πικάσο στη συνέχεια,  από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν την τεχνική κολλάζ και καθιέρωσε τον κυβισμό  αλλά και την διάσημη Λιουμπόβ Ποπόβα οπαδός κι αυτή του Κυβισμού αλλά με διαφορετική οπτική γωνία. Η διαδρομή μας οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερα φανταστικά μονοπάτια και ανακαλύπτουμε ή θυμόμαστε τον Χουάν Μιρό, τον Πάουλ Κλεεέ  και τον Ρενέ Μαγκρίτ.

Στις αίθουσες της αφηρημένης Τέχνης θαυμάζουμε για μια ακόμη φορά τα πλέγματα  του Πιτ Μοντριάν και τα γεωμετρικά σχήματα του Βασίλι Καντίνσκι και κλείνουμε με καλλιτέχνες της ποπ άρτ ανακαλύπτοντας πως μια  βόλτα στα Μουσεία  δεν φτάνει ποτέ για να  γνωρίσεις την Τέχνη και τους δημιουργούς της. Πρέπει να πας και να ξαναπάς πολλές φορές και πάντα θα σε εκπλήσσει κάτι καινούργιο, κάτι που δεν είχες δει την προηγούμενη φορά.

Ένα ιδιαίτερα καλαίσθητο και ευφυές παιδικό βιβλίο, που αποδεικνύει πως η τέχνη μπορεί να γίνει παιχνίδι και ανακάλυψη.  Ένα βιβλίο με αναδιπλούμενες σελίδες που θα λατρέψουν μικροί και μεγάλοι και ιδιαίτερα εκπαιδευτικοί που θα το χρησιμοποιήσουν σαν αφορμή για συζήτηση γύρω από την τέχνη, τα συναισθήματα και τη δημιουργικότητα. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει με δύσκολες πληροφορίες, αλλά καλλιεργεί την περιέργεια και τη χαρά της παρατήρησης.

Ένας πρώτος οδηγός για την γνωριμία με Μουσεία, πινακοθήκες ή Αίθουσες μοντέρνας Τέχνης εικονογραφημένα από την Λουίζα Βέρα με  σχέδια γεμάτα κίνηση, λεπτομέρειες και μικρές οπτικές εκπλήξεις που σε κάνουν να σταματάς συνεχώς για να παρατηρήσεις καλύτερα κάθε σελίδα. Η αισθητική της θυμίζει κάποιες φορές έναν συνδυασμό παιδικού σκίτσου και σύγχρονης εικαστικής αφίσας με  ελεύθερη έκφραση και χωρίς στημένα κλισέ. Μετατρέπει την εικονογράφηση σε εμπειρία εξερεύνησης. Και κάνει και κάτι ακόμα. Οι εικόνες δεν συνοδεύουν απλά το κείμενο, αλλά του δίνουν τον  ρυθμό και την κίνηση που χρειάζεται ειδικά το παιδί αναγνώστης για κατανοήσει τα διαφορετικά ρεύματα και τους καλλιτέχνες της Μοντέρνας Τέχνης.

Δείτε εδώ μερικές σελίδες  : https://www.metaixmio.gr/el/products/mia-bolta-sto-mouseio και αναζητείστε το στα β ιβλιοπωλεία!

Κάθε χρόνο η 18 Μάϊου είναι η Διεθνής Ημέρα Μουσείων και η  είσοδος είναι ελεύθερη στα Δημόσια Μουσεία και τους Αρχαιολογικούς Χώρους.

Την φετινή χρονιά το θέμα  και το σύνθημα για τον εορτασμό  αυτής της μέρας έχει τον τίτλο: «Τα Μουσεία ενώνουν τον κόσμο»

Μια βόλτα στο πιο κοντινό σας Μουσείο θα ήταν ότι καλύτερο για εκείνη την Ημέρα. Μπείτε στο διαδίκτυο και δείτε τις δεκάδες δράσεις που έχουν ήδη ανακοινωθεί και αναρτηθεί στις επίσημες σελίδες των Μουσείων της χώρας μας ( αλλά και του εξωτερικού) και διαλέξτε αυτή που θα σας κεντρίσει περισσότερο το ενδιαφέρον!

Στην επόμενη παρουσίαση μας θα μιλήσουμε για το δεύτερο βιβλίο της Λουίσα Βέρα: Ώρα να χτίσουμε!  για να γνωρίσουμε στιγμές στην Ιστορία της αρχιτεκτονικής με μια μηχανή του Χρόνου!

https://www.metaixmio.gr/el/products/ora-na-xtisoume--mia-paixnidiarikh-periplanhsh-sthn-pagosmia-arxitektonikh

 

 

Κυνηγοί καταιγίδων …στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Ακούγοντας την φράση «Κυνηγοί καταιγίδων» αυτόματα η σκέψη μας κατευθύνεται σε ακραία καιρικά ή άλλα φυσικά φαινόμενα που μπορούν να συμβούν στον πλανήτη. Συγχρόνως σκαφτόμαστε ανθρώπους ή μηχανές σούπερ ήρωες που έχουν τον τρόπο, την γνώση και τις ικανότητες να προλάβουν τα χειρότερα. Μια ισχυρή νεροποντή, μια χιονοθύελλα ή ένας ανεμοστρόβιλος μπορεί να αφήσουν πίσω τους σημάδια καταστροφής, αν δεν προλάβουν « οι κυνηγοί» ή αν δεν έχουν προβλέψει κάποια λύση. Αυτοί όμως οι «κυνηγοί» είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι;  Λειτουργούν κατόπιν σχεδίου ή αυτοσχεδιάζουν; Υπάρχει άραγε προηγούμενη εμπειρία; Έχουν τα κατάλληλα μέσα διάσωσης; Ή μήπως είναι προϊόντα φαντασίας;

Στο καινούργιο βιβλίο του Δικαίου Χατζηπλή θα τα ανακαλύψουμε όλα γιατί τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά και οι εικόνες της Μυρτώ Δεληβοριά μας εξηγούν …το μέγεθος!

Πάμε να δούμε γιατί να διαλέξουμε αυτό το βιβλίο;

Μα γιατί οι κυνηγοί καταιγίδων είναι εκατομμύρια και  είναι παντού, έτοιμοι πάντα να αντιμετωπίσουν οτιδήποτε αλλά  ενώ τους βλέπουμε και ζούμε μαζί τους, να είναι σαν αόρατοι.

Ξέρουν πάντα πως να αντιμετωπίσουν κάθε μεγάλη νεροποντή αφού σε ελάχιστα δευτερόλεπτα …την στεγνώνουν.  Τις χιονοθύελλες στη στιγμή τις μετατρέπουν σε ανοιξιάτική λιακάδα. Είναι πρωταθλητές στην αναρρίχηση και γρηγορότεροι από την λάβα του ηφαιστείου. Είναι τόσο γρήγοροι στο τρέξιμο που μπορούν να προλάβουν ακόμα κι ένα μετεωρίτη λίγο πριν καταστρέψει την Γη. Όσο δε σε περίπτωση κατολίσθησης μπορούν να προλάβουν και να μην πάθει κανένας απολύτως τίποτα. Για να μην σας αναφέρω τι μπορούν να κάνουν σε περίπτωση σεισμού, ανεμοστρόβιλου,  αμμοθύελλας ή χιονοστιβάδας. Τα αντανακλαστικά τους είναι μοναδικά!

Αυτοί λοιπόν οι μοναδικοί κυνηγοί καταιγίδων που τόσο απίστευτα, φανταστικά και αλληγορικά έγραψε  για αυτούς ο Δικαίος Χατζηπλής είναι οι μαμάδες και οι μπαμπάδες που μάλλον το είχατε καταλάβει  και που η Μυρτώ Δεληβοριά  τους  έντυσε σαν σούπερ ήρωες και με τα υπέροχα σκίτσα και χρώματα της μας έδειξε όσα το κείμενο «λάλησε», στην οικογενειακή τους διάσταση.

Οι γονείς είναι αυτοί που ζουν επικίνδυνα κάθε λεπτό της μέρας  και της νύχτας, προσπαθώντας να προλάβουν συγκρούσεις, μικροτραυματισμούς, ξεσπάσματα και υποχρεώσεις.

Ο Δικαίος  Χατζηπλής έφτιαξε μια αλληγορική ιστορία που βοηθά τα μικρά παιδιά να διαχειριστούν άγχος και φόβους τους. Ευφάνταστο, πρωτότυπο, χιουμοριστικό βιβλίο με δυνατή, ζωντανή και άκρως εκφραστική εικονογράφηση.

Σε μια σχολική τάξη το βιβλίο προσφέρεται για πολλές συζητήσεις και παιχνίδια:

·       Μαθαίνοντας τα φυσικά φαινόμενα, συνέπιες, προλήψεις, διάρκεια κ.α.

·       Δημιουργώντας ένα δικό μας σούπερ ήρωα

·       Κατανομή ρόλων και θεατρικό παιχνίδι με θέμα καταιγίδα, χιονοθύελλα κ.λ.π

·       Συζήτηση για τους φόβους μας. Ζωγραφίζω τον φόβο μου

·       Πειράματα με σκοπό να αναπαραστήσουμε φυσικά φαινόμενα( καταιγίδα, σεισμός, κατολίσθηση)

Ένα απολαυστικό εικονο-βιβλίο, μια άψογη υπερρεαλιστική και συγχρόνως  γήινη ατμόσφαιρα καθημερινών καταστάσεων σε μια οικογένεια με μικρά παιδιά. Με πολλή φαντασία και πολύ χρώμα και οι δυο συν δημιουργοί προσφέρουν ένα άρτιο αποτέλεσμα στον ρόλο των γονιών,  καταφέρνοντας μέσα από γνώριμες συνθήκες και καταστάσεις να κρατήσουν την ισορροπία και την ασφάλεια που τόσο έχουν ανάγκη τα παιδιά.

Αναζητείστε το, αν είστε γονιός μικρών παιδιών, οπωσδήποτε!

 

https://www.patakis.gr/books/9786180709704-kynigoi-kataigidon/

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 2 Μαϊου 2026 :εδώ!

O Jon Klassen, νικητής του Astrid Lindgren Memorial Award 2026 …στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Πριν λίγες μέρες στην 63^η Παγκόσμια Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια ( Bolonga Children’s Bookfare) μεταξύ των σπουδαίων γεγονότων που έλαβαν χώρα κατά την διάρκεια της ήταν και η  ανακοίνωση πως ο  Jon Klassen CM, ήταν ο νικητής του Astrid Lindgren Memorial Award 2026.

Ο Jon Klassen είναι Καναδός,  συγγραφέας, εικονογράφος παιδικών βιβλίων και εμψυχωτής. Στην φαρέτρα του έχει δεκάδες βιβλία με συγγραφή κι αλλά τόσα στην εικονογράφηση και στα ελληνικά τον γνωρίσαμε από το Θέλω πίσω το καπέλο μου, που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2012 από τις εκδόσεις Κόκκινο. Το βιβλίο αυτό σαν έκδοση είναι εξαντλημένο από τον εκδότη.

Ο Jon Klassen έχει επίσης κερδίσει το αμερικανικού βραβείο Caldecott  Medal όσο και το Βρετανικό αντίστοιχο Kate Greenaway Medal για την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων.

Κάνοντας μια μικρή έρευνα για το πόσα και ποια βιβλία του κυκλοφορούν στα Ελληνικά, βρήκα πως από τις εκδόσεις Κόκκινο κυκλοφορούν τα άλλα 2 βιβλία της τριλογίας του καπέλου: α) Αυτό δεν είναι το καπέλο μου και β) Βρήκαμε ένα καπέλο σε κείμενο και εικονογράφηση δικά του

Επίσης έχει εικονογραφήσει και κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη τα : Ο Σαμ και ο Ντέιβ σκάβουν μια τρύπα και Παξ, στο τόπο της καρδιάς μου, των Mac Barnett και Sara Pennypacker, αντίστοιχα.

Τέλος στο πολυαγαπημένο : Πως κατεβαίνει ο Άγιος Βασίλης από τις καμινάδες,  σε κείμενο Mac Barnett των εκδόσεων Μάρτης απολαμβάνουμε το τεράστιο ταλέντο του στην εικονογράφηση.

Πάμε να δούμε τρία από αυτά τα βιβλία που έχω κι εγώ στην συλλογή μου και ανα καταλάβουμε, αν γίνεται, τις ιδιαιτερότητες και το μεγάλο ταλέντο του στην συγγραφή (μικροιστοριών) και την απλότητα των εικόνων του.

Αυτό δεν  είναι το καπέλο μου, κείμενο- εικονογράφηση Jon Klassen, εκδόσεις Κόκκινο

Ένα μικρό ψαράκι μονολογεί και περιγράφει ένα συμβάν. Φοράει ένα καπέλο που δεν είναι δικό του. Ομολογεί πως το έκλεψε. Τώρα προσπαθεί να κρυφτεί από τον κάτοχο του καπέλου, ένα πολύ μεγαλύτερο ψάρι. Σκέφτεται, ανησυχεί, αναρωτιέται και προχωράει . Θέλει να πιστεύει πως το μεγάλο ψάρι δεν θα καταλάβει τίποτα όταν ξυπνήσει. Κι ακόμα πως δεν θα το βρει ποτέ γιατί ξέρει να κρύβεται… Όμως τα πράγματα εξελίσσονται ραγδαία και ΜΑΛΛΟΝ όχι όπως εκείνο πίστευε.

Ένα λιτό, ευφυΐες κείμενο, με τεράστια νοήματα. Σ αυτό το μικρό αλλά ευρηματικό κείμενο διακρίνεται η ικανότητα του Jon Klassen στο να δημιουργήσει μια έντονη αντίθεση - συμπλήρωμα  ανάμεσα στο κείμενο και την εικόνα. Ενώ το μικρό ψαράκι μονολογεί με αφέλεια και σχετική αυτοπεποίθηση τις σκέψεις του,  οι εικόνες του μάς αφηγούνται μια διαφορετική πραγματικότητα, οδηγώντας τον αναγνώστη σε ένα παιχνίδι κατανόησης και πρόβλεψης.

Η εικονογράφηση είναι  σκοτεινή, μινιμαλιστική, με έμφαση στην ατμόσφαιρα και στις μικρές λεπτομέρειες που αλλάζουν την οπτική της ιστορίας. Τα μάτια των χαρακτήρων, οι σιωπές και οι παύσεις λειτουργούν σχεδόν σαν διάλογοι κάνοντας τον αναγνώστη συμμέτοχο.

Ένα βιβλίο χωρίς διδακτισμό αλλά με καίρια θέματα ηθικής και αξιοπρέπειας. Με έννοιες όπως η ενοχή, το αποτέλεσμα και οι συνέπιες των πράξεων μας, η λαθεμένη αντίληψη πως κανένας δεν θα μας δει αν κάνουμε κάτι άσχημο ή παράταιρο.

Ένα βιβλίο που μας αφήνει να μαντέψουμε το τέλος μόνο με τη δύναμη της εικόνας!

Βρείτε το εδώ : https://ekdoseis-kokkino.gr/vivlia/auto-den-einai-to-kapelo-mou/

Βρήκαμε ένα καπέλο, κείμενο- εικονογράφηση Jon Klassen, εκδόσεις Κόκκινο

Δύο χελώνες βρίσκουν ένα καπέλο. Ποια θα το φορέσει; Ποια θα γίνει κάτοχός του; Προβληματισμός, σκέψεις, αποφάσεις. Προχωρούν το δρόμο τους χωρίς το καπέλο. Η απόφαση πάρθηκε. Το απόγευμα τις βρίσκει σε ένα μικρό λοφάκι να κοιτούν μαζί το ηλιοβασίλεμα. Πάλι σκέψεις, πάλι αναζητήσεις. Καμιά δεν λέει τι σκέφτεται πραγματικά στην άλλη. Κοιμούνται, ονειρεύονται τι άλλο; Το καπέλο!

Όμως τα μάτια λένε άλλα από την απόφαση…

Μια ακόμα λιτή, ευφυέστατη και υπέροχη ιστορία. Αποτελεί το τρίτο βιβλίο της τριλογίας των καπέλων του Jon Klassen. Το μοτίβο είναι διαφορετικό από το προηγούμενο βιβλίο που η πλοκή του κινείται γύρω από την κλοπή και την τιμωρία. Σε αυτήν την ιστορία κυρίαρχο ρόλο παίζει το συναίσθημα, η φιλία και η εγκράτεια. Η  επιθυμία κρατάει τον πρώτο ρόλο. Ωστόσο ο αυτοέλεγχος και οι ισχυροί δεσμοί υπερισχύουν παρά τον πειρασμό που τους δημιουργεί δεύτερες σκέψεις. Η  αυτοσυγκράτηση και των δύο χελωνών, εντυπωσιακή.

Η εικονογράφηση και πάλι είναι ιδιαίτερα δυνατή. Συμπληρώνει εντελώς το κείμενο με σχήματα απλά, χρώματα σε συγκεκριμένη παλέτα με ως επί το πλείστων γήινες αποχρώσεις. Εντυπωσιακός και ο τρόπος που τονίζεται  η εκφραστικότητα των χαρακτήρων και των συναισθημάτων. Τα μάτια και των δύο χελωνών είναι εκείνα που μας οδηγούν στο κείμενο  και το τοπίο της ερήμου μας τονίζει την σπουδαιότητα του αντικειμένου-καπέλου και την πρόκληση που δημιουργεί στις χελώνες.

Υπέροχο βιβλίο, αναζητείστε το και αυτό! https://ekdoseis-kokkino.gr/vivlia/vrikame-ena-kapelo/

Και τελευταίο και πολυαγαπημένο ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο: Πως κατεβαίνει ο Άγιος Βασίλης από τις καμινάδες;  Ο Jon Klassen έχει κάνει την εικονογράφηση

Το κείμενο  του Mac Barnett έχει να κάνει με το αιώνιο ερώτημα των παιδιών για την «εισβολή» του Άγιου Βασίλη σε κάθε σπίτι την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς, τα μεσάνυχτα, και ειδικά από την καμινάδα, για όσους έχουν τζάκι. Μόνο που δεν θα μάθουμε  την απάντηση μέσα στο βιβλίο. Θα αναρωτηθούμε μαζί με τον συγγραφέα αν, μήπως και πώς  συμβαίνουν κάποια πράγματα εκείνη την μαγική νύχτα. Με αρκετή φιλοσοφική διάθεση και ιδιαίτερο χιούμορ ακολουθούμε την πορεία του Αι Βασίλη μέχρι το τέλος, ή μήπως όχι; Ο συγγραφέας δεν προσπαθεί να εξηγήσει ρεαλιστικά το τι συμβαίνει αυτήν την μοναδική νύχτα αλλά να μας δείξει πως  η φαντασία είναι πιο σημαντική από την απάντηση.

Κι επειδή έχουμε ακόμα πολύ χρόνο ίσαμε την Πρωτοχρονιά, θα σας παροτρύνω να βάλετε στην λίστα σας αυτό το πολύ ιδιαίτερο βιβλίο δίνοντάς ακόμα μεγαλύτερη σημασία στις εικόνες του Jon Klassen. Η εικονογράφηση του Jon Klassen.

Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου. Κυριαρχούν ως επί το πλείστο λίγα χρώματα,(λευκό, μαύρο, κόκκινο) καθαρές μορφές, αρκετά άδειος χώρος. Ο Jon Klassen, όπως πάντα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις λεπτομέρειες και ιδιαίτερα στα μάτια, στις στάσεις του σώματος και στις σκιές. Ένα μαγικό βράδυ χωρίς λάμψη αλλά με μια ηρεμία και απλότητα που δημιουργεί μια πολύ διαφορετική αίσθηση.

Δείτε το εδώ: https://www.martis.gr/product/pws-katebainei-o-agios-basilhs-apo-tis-kaminades/

Δημοσιεήυτηκε στις 28 Απριλίου 2026 στο Cretalive.gr : εδώ!

 

 

 

Μιγκέλ Ντε Θερβάντες... 410 χρόνια από τον Θάνατό του!

«Ένα ατομικό αμάρτημα δεν είναι τόσο βλαβερό σ' αυτόν τον κόσμο, όσο μια δημόσια ασχήμια.» Μιγκέλ ντε Θερβάντες

410 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το θάνατο ενός από τους πιο πολυδιαβασμένους και γνωστούς συγγραφείς, του Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Το διασημότερο μυθιστόρημά του, ο Δον Κιχώτης, συγκαταλέγεται στα κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, μεταφρασμένο σε περισσότερες από εξήντα γλώσσες και έχοντας υποβληθεί σε συστηματική ανάλυση και κριτικό σχολιασμό από το 18ο αιώνα.

«Η αγάπη και ο πόλεμος είναι το ίδιο πράγμα... Και η στρατηγική και η τακτική το ίδιο εφαρμόσιμες και στα δύο.»

Ο Θερβάντες γεννήθηκε  πιθανώς στις 29 Σεπτεμβρίου του 1547, ενώ η βάπτισή του, όπως γνωρίζουμε από αρχειακά έγγραφα, πραγματοποιήθηκε στις 9 Οκτωβρίου. Λαμβάνοντας υπόψη την πρακτική της εποχής εκείνης να βαπτίζονται τα νεογνά λίγες μόνο ημέρες μετά τη γέννησή τους, καθίσταται πιθανό και το ενδεχόμενο να γεννήθηκε μία εβδομάδα αργότερα, κατά το μήνα Οκτώβριο. Σύμφωνα με το πιστοποιητικό της βάπτισής του, ως τόπος γέννησης του θεωρείται σήμερα με βεβαιότητα η ισπανική πόλη  Αλκαλά ντε Ενάρες, περίπου 30 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Μαδρίτης και ήταν οτέταρτος από τα συνολικά επτά παιδιά της οικογένειάς του. Τα νεανικά του χρόνια, για τα οποία διαθέτουμε ελάχιστες πληροφορίες, χαρακτηρίστηκαν από τις πολυάριθμες μετακινήσεις της οικογένειας σε διαφορετικές ισπανικές πόλεις. Τα παλαιότερα λογοτεχνικά έργα του χρονολογούνται το 1568, ενώ το πρώτο μυθιστόρημα του, Γαλάτεια, εκδόθηκε το 1585.

To 1569, ο Θερβάντες εγκαταστάθηκε στην Ιταλία, για λόγους που μέχρι σήμερα παραμένουν ασαφείς. Σύμφωνα με ένα διαδεδομένο ισχυρισμό, η φυγή του συνδεόταν με ένα επισήμως καταγεγραμμένο περιστατικό, κατά το οποίο τραυματίστηκε ένας πολίτης ονόματι Αντόνιο ντι Σιγκούρα. Όπως βεβαιώνεται από επίσημο έγγραφο της 15ης Σεπτεμβρίου του 1569, για την πράξη αυτή καταδικάστηκε ένας Ισπανός με το όνομα Μιγκέλ ντε Θερβάντες, ωστόσο δε θεωρείται βέβαιο πως επρόκειτο πράγματι για το γιο του Ροδρίγο ντε Θερβάντες από το Αλκαλά ντε Εναρέ. Η μετάβαση του στην Ιταλία ερμηνεύεται από ορισμένους βιογράφους του ως προσπάθεια φυγής του καταζητούμενου Θερβάντες, ωστόσο πιθανώς αποτέλεσε απλώς κοινή πρακτική με αυτή που ακολουθούσαν αρκετοί συμπατριώτες του, προκειμένου να προωθήσουν την επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα προσέφερε τις υπηρεσίες του ως αυλάρχης στον οίκο του Τζούλιο Ακουαβίβα, μετέπειτα καρδινάλιου, στη Ρώμη, όπου είχε τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με την πλούσια πολιτιστική παράδοση της πόλης, την αναγεννησιακή τέχνη, αλλά και με την ιταλική λογοτεχνία. Εκτιμάται ότι η θέση του θα μπορούσε να τού εξασφαλίσει την ανέλιξή του στην παπική Αυλή, ωστόσο την εγκατέλειψε έπειτα από περίπου δεκαπέντε μήνες και το 1570 ξεκίνησε να υπηρετεί στο πεζικό σώμα του ισπανικού στρατού στη Νάπολι, έδαφος που τότε βρισκόταν υπό ισπανική κατοχή. Το Σεπτέμβριο του 1571 υπηρέτησε ως υπαξιωματικός με το πολεμικό πλοίο Μαρκέσα που αποτελούσε τμήμα του μεγάλου στόλου υπό τις διαταγές του Δον Χουάν της Αυστρίας και πολέμησε νικηφόρα στη ναυμαχία της Ναυπάκτου (ή Λεπάντο) στις 7 Οκτωβρίου, εναντίον του οθωμανικού στόλου, αμφισβητώντας για πρώτη φορά την κυριαρχία του στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με ανεξάρτητες μαρτυρίες που διασώζονται, η στάση του Θερβάντες υπήρξε γενναία, αρνούμενος να περιοριστεί στα «μετόπισθεν» παρά το γεγονός πως ήταν προσβεβλημένος από πυρετό. Κατά τη διάρκεια της μάχης τραυματίστηκε δύο φορές στο στέρνο, ενώ ένας τρίτος τραυματισμός προκάλεσε μόνιμη βλάβη, αχρηστεύοντας το αριστερό του χέρι. Ο ίδιος, στον πρόλογο του δεύτερου μέρους του Δον Κιχώτη (1615) περιγράφει με υπερηφάνεια τη συμμετοχή του στη μάχη, την οποία χαρακτήρισε ως την πλέον ένδοξη των όσων είδαν ή θα δουν οι αιώνες. Στο δε Ταξίδι στον Παρνασσό (1614) υπαινισσόμενος την κατοπινή επιτυχία του πρώτου μέρους του Δον Κιχώτη (1605), αναφέρει ότι στη Ναύπακτο αχρηστεύτηκε το αριστερό του χέρι "προς δόξαν του δεξιού". H σοβαρότητα των τραυμάτων του φαίνεται από το γεγονός πως μετά το τέλος της μάχης παρέμεινε στο νοσοκομείο για περίπου έξι μήνες, μέχρι να επουλωθούν οι πληγές του.

Το 1572 επανήλθε στην υπηρεσία του ισπανικού στρατού στη Νάπολη και τα επόμενα τρία χρόνια συμμετείχε στις εκστρατείες της Κέρκυρας, του Ναυαρίνου και της Τύνιδας. Το Σεπτέμβριο του 1575, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της επιστροφής του στην Ισπανία, η γαλέρα με την οποία έπλεε δέχθηκε επίθεση από πειρατές και ο Θερβάντες συνελήφθη μαζί με τον αδελφό του Ροδρίγο και μεταφέρθηκε αιχμάλωτος στο Αλγέρι, όπου παρέμεινε για πέντε χρόνια ως δούλος. Η αλληλογραφία που έφερε πάνω του πιθανότατα μεγέθυνε την αξία του στα μάτια των κυρίων του, γεγονός που ίσως συνέβαλε στην αύξηση του τιμήματος που έπρεπε να καταβληθεί για την απελευθέρωσή του και στην παράταση της παραμονής του στο Αλγέρι. Στη διάρκεια των πέντε ετών της αιχμαλωσίας του, επιχείρησε ανεπιτυχώς να δραπετεύσει τέσσερις φορές. Ανέκτησε τελικά την ελευθερία του, το Σεπτέμβριο του 1580, χάρη στη συνδρομή Τριαδιστών καλόγερων και της οικογένειάς του που κατάφεραν να συγκεντρώσουν το οικονομικό ποσό που απαιτούνταν. Αυτή η περιπετειώδης περίοδος της ζωής του αποτυπώθηκε μεταγενέστερα στο λογοτεχνικό έργο του, ειδικότερα στα θεατρικά έργα Τα κάτεργα του Αλγερίου (Los baños de Argel) και H ζωή στο Αλγέρι (El trato de Argel).

«…Ποτέ μην παρακαλάς για κάτι που έχεις τη δύναμη να το κερδίσεις…»

Επιστρέφοντας στην Ισπανία, ο Θερβάντες έζησε μία ζωή αρκετά διαφορετική από αυτή της προηγούμενης δεκαετίας, αντιμετωπίζοντας συχνά οικονομικά προβλήματα, πριν καθιερωθεί στο χώρο της λογοτεχνίας. Στα τέλη του 1584 παντρεύτηκε την, κατά είκοσι περίπου χρόνια νεότερή του, Καταλίνα ντε Σαλαθάρ ι Παλάθιος, ενώ νωρίτερα είχε ήδη αποκτήσει μία κόρη, την Ισαμπέλ ντε Σααβέδρα, καρπό της σχέσης του με την Άνα ντε Βιγιαφράνκα (ή Άνα Φράνκα ντε Ρόχας). Τον επόμενο χρόνο, εκδόθηκε το πρώτο λογοτεχνικό έργο του, με τίτλο Γαλάτεια (La Galatea), ένα ποιμενικό μυθιστόρημα που αφιέρωσε στον Ασκάνιο Κολόνα, πιστό φίλο τού Τζούλιο Ακουαβίβα, προσδοκώντας πιθανότατα στην αιγίδα του, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Με την έκδοση του πρώτου βιβλίου του, ο Θερβάντες κατάφερε να αποκτήσει περιορισμένη φήμη, υποστηριζόμενος εν μέρει και από ένα στενό κύκλο λογοτεχνών, χωρίς ωστόσο να γνωρίσει την καταξίωση που θα ερχόταν αρκετά χρόνια αργότερα. Οι μοναδικές επανεκδόσεις της Γαλάτειας που τυπώθηκαν ενόσω ήταν εν ζωή, ήταν αυτές του 1590 και 1611, στη Λισαβώνα και το Παρίσι αντίστοιχα. Το 1585, υπέγραψε συμβόλαιο συνεργασίας με το θεατρικό επιχειρηματία Γκασπάρ ντε Πόρρας για τη συγγραφή δύο δραματικών έργων, ένα εκ των οποίων ονομάστηκε Η σύγχυση (La Confusa) και αποτελούσε κατά τον Θερβάντες το κορυφαίο έργο που έγραψε για το θέατρο. Όπως ο ίδιος ισχυριζόταν, κατά την περίοδο αυτή ολοκλήρωσε περισσότερα από είκοσι θεατρικά έργα, από τα οποία όμως διασώθηκαν μόλις δύο τραγωδίες, Η πολιορκία της Νουμαντίας (El cerco de Numancia) και Η ζωή στο Αλγέρι (Los tratos de Argel), που χρονολογούνται στη δεκαετία του 1580. Ως δραματικός συγγραφέας, ο Θερβάντες δε διακρίθηκε, ούτε κατάφερε να αποκομίσει οικονομικά οφέλη, την ίδια περίοδο που δέσποζε η ισχυρή παρουσία του Λόπε ντε Βέγα, με καθοριστική συμβολή στο ισπανικό θέατρο και θεμελιωτής της comedia nueva.

Η αδυναμία του Θερβάντες να καταξιωθεί ως λογοτέχνης τον οδήγησε στην αναζήτηση διαφορετικής κατεύθυνσης και το 1587 διορίστηκε ως υπεύθυνος επισιτισμού και εφοδιασμού της ισπανικής αρμάδας, ενώ τον επόμενο χρόνο εγκαταστάθηκε στη Σεβίλλη, που αποτελούσε σημαντικό οικονομικό κέντρο της Ισπανίας και μία από τις μεγαλύτερες Ευρωπαϊκές πόλεις της εποχής. Η οικονομική διαχείριση που επωμίστηκε επισκιάστηκε από καταχρήσεις, πιθανώς υπό το βάρος των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε, για τις οποίες φυλακίστηκε το 1592 για δύο ημέρες στο Κάστρο ντελ Ρίο. Από το 1594 μέχρι το 1596, εργάστηκε ως φοροεισπράκτορας με έδρα την Ανδαλουσία, αντιμετωπίζοντας εκ νέου την κατηγορία της κατάχρησης, που τον οδήγησε σε νέα φυλάκιση, μέχρι τον Απρίλιο του 1598, αυτή τη φορά στη Σεβίλλη. Στον πρόλογο που συνόδευσε τον πρώτο τόμο τού Δον Κιχώτη, ο Θερβάντες αφήνει να εννοηθεί πως πιθανώς συνέλαβε την ιδέα του έργου κατά την περίοδο της φυλάκισής του.

Τον Ιανουάριο του 1605 εκδόθηκε το σημαντικότερο ίσως έργο του Θερβάντες, 0 ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Κιχώτης της Μάντσα, γνωστό περισσότερο ως Δον Κιχώτης. Το μυθιστόρημα είχε αξιοσημείωτη επιτυχία και μέχρι το καλοκαίρι του ίδιου έτους είχαν τυπωθεί δύο εκδόσεις του στη Μαδρίτη και τη Λισαβόνα, καθώς και μία έκδοση στη Βαλένθια. O Θερβάντες είχε ήδη παραχωρήσει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης του μυθιστορήματος στον Ισπανό εκδότη Φρανθίσκο ντε Ρόβλες, για άγνωστο χρηματικό ποσό, με αποτέλεσμα να μην επωφεληθεί οικονομικά από τη μεταγενέστερη επιτυχία και τις πολλαπλές εκδόσεις του. Σημαντική οικονομική ενίσχυση τού πρόσφεραν ο προστάτης του, Κόντε ντε Λεμός, και ο αρχιεπίσκοπος Τολέδου Μπερνάρδο ντε Σαντοβάλ ι Ρόχας. Ο Θερβάντες αφιέρωσε στον πρώτο ορισμένα από τα έργα του, μεταξύ αυτών και το δεύτερο μέρος του Δον Κιχώτη. Παρά το γεγονός πως άρχισε να αναγνωρίζεται στο λογοτεχνικό κόσμο σε αρκετά προχωρημένη ηλικία, η τελευταία περίοδος της ζωής του υπήρξε η πιο δημιουργική.

Το 1613 εκδόθηκαν οι Υποδειγματικές νουβέλες (Novelas ejemplares), μία σειρά διηγημάτων που συνιστούσαν την απαρχή της σύντομης αφήγησης στην καστιλλιάνικη λογοτεχνία. Στον πρόλογο της έκδοσης, ο Θερβάντες αποκάλυψε πως πρόθεσή του ήταν η συγγραφή διηγημάτων που να μην αποτελούν μεταφράσεις ή μεταφορές έργων ξένων δημιουργών, αναγνωρίζοντας πως ήταν ο πρώτος που έγραψε νουβέλες στη γλώσσα της Καστίλλης, τις οποίες ονόμασε «υποδειγματικές» για το διδακτικό χαρακτήρα τους. Ο χρόνος της συγγραφής τους δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα. Τον επόμενο χρόνο εκδόθηκε το Ταξίδι στον Παρνασσό, ένα μακροσκελές αλληγορικό ποίημα, στον πρόλογο του οποίου ξεχωρίζει η ομολογία του Θερβάντες σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε στο είδος της ποίησης. Το 1615 εκδόθηκαν οκτώ θεατρικά έργα του, γνωστά ως οι Οκτώ κωμωδίες (Ocho comedias, y ocho entremeses nuevos), συνοδευόμενα από ισάριθμα κωμικά ιντερμέτζα, σύντομα μέρη που απαγγέλλονταν συνήθως στα διαλείμματα των θεατρικών πράξεων. Η έκδοσή τους συνδέεται πιθανώς με το γεγονός πως δεν υπήρξε ενδιαφέρον ώστε να παρουσιαστούν σε θεατρικές σκηνές. Από το 1614 θα πρέπει να ξεκίνησε και η συγγραφή του δεύτερου μέρους του Δον Κιχώτη. Το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους εκδόθηκε μία πλαστή έκδοσή του, από τον Αλόνσο Φερνάντεθ ντε Αβεγιανέδα (Alonso Fernández de Avellaneda), γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του Θερβάντες, η οποία μάλιστα εκδηλώθηκε στον πρόλογο της πραγματικής έκδοσης του έργου (1615). Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ακολούθησαν ανατυπώσεις του στις Βρυξέλλες, στη Βαλένθια και στη Λισαβόνα, ενώ οι πρώτες μεταφράσεις του ολοκληρώθηκαν το 1618 και το 1620, στη Γαλλική και Αγγλική γλώσσα αντίστοιχα.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε σε μια γειτονιά της ισπανικής πρωτεύουσας που σήμερα ονομάζεται Μπάριο δε λας Λέτρας (Συνοικία των Γραμμάτων). Ο Θερβάντες πέθανε στις 22 Απριλίου του 1616. Η 23η Απριλίου ήταν η ημερομηνία της ταφής του, όπως βεβαιώνεται από το πιστοποιητικό έγγραφο της εποχής.

Ο Θερβάντες ενταφιάστηκε στη συνοικία όπου διέμενε, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Ο τάφος του, ωστόσο, «χάθηκε» λόγω των εργασιών επέκτασης και συντήρησης της εκκλησίας και του γειτονικού μοναστηριού. Επί πολλά χρόνια, ήταν σχεδόν αδύνατο να γίνουν έρευνες στα τυφλά στον χώρο αυτό, ο οποίος κατοικείται ακόμη από μοναχές. Η εκκλησία χαρακτηρίστηκε μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της Μαδρίτης το 1921.

Στις 17 Μαρτίου του 2015 ανακοινώθηκε επίσημα πως εντοπίστηκε ο  τάφος του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, μέσα σε κρύπτη σε μοναστήρι στο κέντρο της Μαδρίτης, και την πληροφορία αυτή επιβεβαίωσαν Ισπανοί επιστήμονες. Όπως ανακοίνωσαν, ο τάφος περιείχε οστά του συγγραφέα του Δον Κιχώτη, αλλά και της συζύγου του.

 «Το να είσαι έτοιμος είναι η μισή νίκη!» Μιγκέλ Ντε Θερβάντες

ΠΗΓΕΣ :

Wikipedia.gr

Sanshmera.gr

Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η Μονομαχία*…στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Δυο άνδρες…

Μια χώρα μακρινή…

Μια σύγκρουση, μια έχθρα, μια διαφορά, ένας κώδικας τιμής!

Και στο τέλος τι; Μια μονομαχία!

Γυρίζουμε το χρόνο πίσω στα χρόνια που οι διάφορες, οι αψιμαχίες, η Τιμή, λύνονταν με μονομαχίες. Μια παράλογη φύση συγκρούσεων που όμως ήταν ιδιαίτερα γνωστή ακόμα και μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.  Οι άνθρωποι και βασικά οι άνδρες έλυναν τις όποιες διαφορές που δεν μπορούσαν με τον διάλογο με αυτήν την παράλογη πράξη ισχύος, δύναμης και οδυνηρού αποτελέσματος. Ένας από τους δύο μονομάχους θα ήταν ο νικητής και ο ηττημένος θα ήταν και ο νεκρός.

Στο πολύ ιδιαίτερο και υπέροχο βιβλίο της Ines Viegas Oliveira παρακολουθούμε μια μονομαχία, δύο ανδρών φυσικά, από την στιγμή που έχουν γυρίσει τις πλάτες τους ο ένας προς τον άλλο, και ξεκινούν να μετράνε βήματα μέχρι την απόσταση που έχουν συμφωνήσει για να πυροβολήσουν.  

Μόλις λοιπόν αρχίζουν να απομακρύνονται, ο ένας από τους δύο, ο αφηγητής, μονολογεί και μας αποκαλύπτει τις «τελευταίες  του σκέψεις. Είναι αυτός που δεν θα μάθουμε ποτέ την ταυτότητα του, αλλά μας κάνει γνωστό το όνομα του αντιπάλου του. Σαν να γράφει μια επιστολή, απευθυνόμενος στον «εξοχότατο κύριο Ροντέν Ροστόφ». Βήμα βήμα, οι λέξεις και οι σκέψεις. Ένας μονόλογος συναισθημάτων, μικρών αληθειών, και σκέψεων λίγο πριν το τέλος ή μήπως λίγο πριν την μεγάλη ανατροπή;

Ίσως πραγματικά κανείς από τους δύο δεν ήθελε να μονομαχήσει. Όμως για λόγους τιμής και αφού έτσι έπρεπε να γίνει, η διαδικασία ξεκίνησε. Αντίστροφη μέτρηση και σκέψεις που αποκαλύπτονται σε μας μέσω της γραφής και των εικόνων.  Σαν μια ταινία η ζωή του αφηγητή. Λόγος λιτός και πολλές εικόνες που η ίδια η συγγραφέας έχει εικονογραφήσει.  Μαζί με τον αφηγητή περπατάμε και απομακρυνόμαστε μέσα στον κόσμο του  που ενώ ξεκινάει μαυρόασπρος,  αρχίζει να χρωματίζεται, να εξελίσσεται, να ομορφαίνει και να ωριμάζει. Όπλα παρατεταμένα που όμως δεν είναι πια τόσο απειλητικά όσο προχωρούν τα βήματα και οι σελίδες γίνονται πολύχρωμες εικόνες της ίδιας ζωής.

Σκέψεις όπως: «Κύριε Ροστόφ άραγε έχετε δοκιμάσει να μπείτε στα παπούτσια κάποιου άλλου, μόνο και μόνο για να ανακαλύψετε πως σας πέφτουν κάπως φαρδιά ή υπερβολικά στενά; »

Ο κόσμος και οι σκέψεις γεμίζουν εικόνες ηρεμίας, ειρήνης, χαράς και διασκέδασης. Και ξαφνικά ο αφηγητής αναρωτιέται πόσα βήματα να έχει κάνει. Πόσες ώρες έχουν περάσει από την στιγμή που ξεκίνησε να περπατά αντίστροφα. Και μαζί του εμείς βλέπουμε ολοένα ο αρχικός σκοπός και στόχος να απομακρύνονται. Οι εικόνες μαγεύουν τον αναγνώστη και η αφήγηση με λόγια σχεδόν σταματάει. Μικρές λέξεις, μεγάλες σκέψεις, μοναδικές εικόνες.

Βήματα προς την ελευθέρια, την ομορφιά, την συνειδητοποίηση του νοήματος της ζωής.

Ένα βιβλίο για πολέμους και συγκρούσεις, μα, πάνω απ’ όλα, για την ειρήνη. Ένα βιβλίο που σε παροτρύνει να σκεφτείς το αληθινό νόημα της ζωής. Να νιώσεις την ελευθερία, και να μυήσεις ακόμα και τον αντίπαλό σου στην έννοια της ομορφιάς, της ηρεμίας, της ελευθερίας και της ειρήνης.

Ένα διηλικιακό βιβλίο, αρκετά φιλοσοφημένο που δεν έχει σκοπό του να  διδάξει αλλά να αφυπνίσει συνειδήσεις και να δημιουργήσει σκέψεις για την αξία, την ομορφιά και την ποιότητα της ζήσης μας. Είναι γεμάτο συμβολισμούς το βιβλίο της Ines Viegas Oliveira.  Χρησιμοποιώντας την αλληγορία είναι σαν να μας περιγράφει την πορεία προς την ενηλικίωση του ανθρώπου, που χρειάζεται να «περπατήσει» πολύ μέχρι να ωριμάσει, να επιλέξει, να αποφασίσει ποιος είναι και τι θέλει να κάνει στη ζωή του.

Το βιβλίο επίσης  παρουσιάζει το υπερεκτιμημένο «Εγώ» και την παράλογη απόφασή τους να λύσουν τις διαφορές τους με τόσο βίαιο τρόπο, και στη συνέχεια  να μην θυμούνται την αρχική αιτία της σύγκρουσης ( τουλάχιστον ο αφηγητής όπως μας τα περιγράφει). Η ιστορία αυτή πέρα όλων των θεμάτων και μηνυμάτων που εμπεριέχει είναι ένα  λογοτεχνικά άρτιο κείμενο, με φιλοσοφική υπόσταση και αφηγηματική απλότητα.

Στέκομαι λίγο παραπάνω στην εικονογράφησή του από την ίδια την συγγραφέα, όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω, που διαμορφώνει το νόημα της ιστορίας μέσα από σιωπή, χώρο και συμβολισμό. Στην αρχή υπάρχει απόσταση, μεγάλη σιωπή και μονοχρωματισμός κι όσο προχωράμε στην αφήγηση και τις σελίδες οι φιγούρες πολλαπλασιάζονται , συνεχίζουν και είναι απλοποιημένες, ανώνυμες, χωρίς έντονα ατομικά χαρακτηριστικά. Η παλέτα της Ines, είναι περιορισμένη και συγκρατημένη, υποστηρίζει τη σιωπή και τον στοχασμό, είναι ποιητική, μινιμαλιστική αλλά ταυτόχρονα εντυπωσιακή με έντονη συναισθηματική επίδραση.

Ένα βιβλίο που θα προκαλέσει και τον ενήλικο αναγνώστη να το διαβάσει και να το ερμηνεύσει με τις δικές του εμπειρίες.

Η μετάφραση του βιβλίου έγινε από τις Ελένη Βλάχου και Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη.

 

Έχει λάβει πλήθος Βραβείων και αναγνωρίσεων όπως :

• Βραβείο Bissaya Barreto Award for Children’s Literature 2024 (νικητής)
• 100 Outstanding Picturebooks (dPICTUS), Bologna Children’s Book Fair, 2023 (επιλεγμένο έργο)
• Bologna Children’s Book Fair Illustrators Exhibition, 2023 (επιλεγμένο έργο)
• BRAW Amazing Bookshelf – 15 years of Opera Prima (επιλεγμένο έργο)
• Βραβείο Bookcity για διεθνές εικονογραφημένο βιβλίο, Νότια Κορέα, 2023
• Portuguese Illustration Prize, 2023 (νικητής)
• Λίστα White Ravens, 2023
• Υποψήφιο για βραβείο Best book for young readers, SPA Authors Awards 2023
• Portuguese National Reading Plan (προτεινόμενο)
• Συμπεριλήφθηκε στην Χρυσή λίστα του elniplex 2026

*Η Μονομαχία, Ines Viegas Oliveira,εκδόσεις Πουά : https://pouabooks.gr/proionta/biblia/paidika/h-monomaxia/