Το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου!

Nelly's 

160 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα… 

Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Μπετεινάκη

Ήταν 8 Νοεμβρίου του 1866. 

Λένε πως έβρεχε πολύ εκείνο το βράδυ, άλλοι πάλι λένε πως προσπάθησε να ΄ρθει βοήθεια από τα γύρω χωριά αλλά η δύναμη σε στρατό των Τούρκων ήταν τόσο μεγάλη που δεν μπόρεσαν καν να πλησιάσουν.

Ακόμα λένε πώς το μέρος και το σχέδιο προδόθηκε από τον επίσκοπο Λάμπη Παϊσιο που είχε σχέσεις μέσω αλληλογραφίας με τον Μουσταφά Πασά. Μια προδοσία και πάλι όπως γινόταν και γίνεται πάντα. Άλλοι πάλι λένε πώς την επομένη το βράδυ στις 9 του Νοέμβρη δεν ακούστηκε μόνο η φωνή του Κωνσταντίνου Γιαμπουδάκη για την ανατίναξη της Μονής αλλά και του Ανωγειανού δάσκαλου Μανώλη Σκουλά(μάλιστα, ένα έγγραφο ντοκουμέντο από το Υπουργείο Εξωτερικών, δημοσιεύτηκε πρόσφατα). 

Άλλοι πάλι λένε πως ακούστηκε και μια τρίτη φωνή του Δράκου Ντελή από τις Γωνιές του Μαλεβιζίου που τον ήξεραν στο Ηράκλειο ή Μεγάλο Κάστρο σαν έναν από τους ραφτάδες της εποχής κι άλλοι λένε πως η ανατίναξη ήταν ομόφωνη απόφαση κι όλοι μαζί ενωμένοι σαν μια γροθιά αποφάσισαν να πεθάνουν. 

Και πολλοί λένε πως οι εκρήξεις ήταν σε διάφορα σημεία της Μονής κι όχι μόνο στην μπαρουταποθήκη. 

Κι άλλοι πάλι τολμούν να πουν πως τούτη η Ημέρα έπρεπε να ΄ναι εθνική γιορτή ισάξια των 28ης Οκτωβρίου και 25ης Μαρτίου, λόγω της αυτοθυσίας τόσων ανθρώπων και της διάστασης της πράξης τους σε ευρωπαϊκό ή ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο. Όποια και αν αποδειχτεί στο τέλος η αλήθεια, από τους ιστορικούς και ερευνητές του μέλλοντος, ένα είναι σίγουρο. Η αυτοθυσία και η δύναμη εκείνων των ανθρώπων, κληρικών, γυναικόπαιδων, αγωνιστών τούτες τις δυο σημαδιακές μέρες του Νοέμβρη έγινε παγκόσμια γνωστή σαν το «Ολοκαύτωμά της Μονής Αρκαδίου» κατά την μεγάλη Επανάσταση του 1866-1869 που συγκλόνισε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, Ευρώπη και Αμερική. Ενεργοποιήθηκε όλος σχεδόν ο ευρωπαϊκός και αμερικανικός τύπος και πολλοί διάσημοι διανοούμενοι, όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, με αποτέλεσμα την αλλαγή στάσης των Κυβερνήσεων των ισχυρών της εποχής απέναντι στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την λευτεριά και τελικά για την Ένωση μετά από μερικές δεκαετίες. Αρκάδι 8 και 9 Νοεμβρίου 1866.

«Ο όρκος και το σύνθημά μας είναι η ένωση της Κρήτης μετά της Ελλάδος ή ο θάνατος και πλέον τούτου δεν θέλομεν να ακούσωμεν τίποτε άλλο». 

Η Μονή Αρκαδίου βρίσκεται περίπου 20 χιλιόμετρα μακριά από την Πόλη του Ρεθύμνου. Μοναστήρι παλιό από τον 12 αιώνα χτισμένο πάνω σε ένα οροπέδιο δυτικά του Ψηλορείτη. Εκεί είχαν την έδρα τους οι επαναστάτες κατά των Τούρκων που πάνω από 250 χρόνια είχαν πια στην κατοχή τους το μαρτυρικό νησί και προσπαθούσαν να βρουν τρόπους να επαναστατήσουν εναντίον τους. Όλα ξεκίνησαν τέλος του Σεπτέμβρη όταν έρχεται στην Κρήτη ο Πάνος Κορωναίος, συνταγματάρχης του Ελληνικού στρατού με μικρό σώμα εθελοντών από την ελεύθερη Ελλάδα. Πηγαίνει αμέσως στο Αρκάδι όπου ανακηρύσσεται Γενικός Αρχηγός Ρεθύμνου. Με την στρατιωτική του εμπειρία βλέπει αμέσως ότι το Αρκάδι δεν προσφέρεται για άμυνα. Συνέστησε να χαλάσουν τους στάβλους ώστε να μην αποτελέσουν προγεφύρωμα για τον εχθρό. Ακόμη, ν´ανοίξουν λαγούμια μπροστά στις τρείς πόρτες του μοναστηριού, να τα παγιδέψουν με πυρομαχικά και να είναι έτοιμοι να τ´ ανατινάξουν την κατάλληλη στιγμή. Οι πόρτες να φραχτούνε με χώμα. Να συγκεντρώσουν μελίσσια και να τα εξαπολύσουν κατά των πολιορκητών. Να ζητήσουν βοήθειες από τους οπλαρχηγούς διαφόρων επαρχιών. Τέλος, να διώξουν τα γυναικόπαιδα (που είχαν καταφύγει στο μοναστήρι από τα γύρω χωριά μεταφέροντας μάλιστα και την κινητή περιουσία τους για να την γλιτώσουν από τους Τούρκους) γιατί δυσκολεύουν την άμυνα για πολλούς λόγους.

Ο ηγούμενος όμως με τους μοναχούς και τον οπλαρχηγό Δασκαλάκη είχαν αντίθετη γνώμη, όπως και οι γυναίκες των πολεμιστών. Φεύγει να συγκεντρώσει κι άλλους επαναστάτες και να χτυπήσουν όλοι μαζί τον Μουσταφά αλλά ίσως αυτό να ήταν το μοιραίο του λάθος. Στις 7 του Νοέμβρη 1866 μέσα στο μοναστήρι υπήρχαν 984 ψυχές, 325 άνδρες από τους οποίους 250 με όπλα, περίπου 40 ήταν μοναχοί και τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα. Ο στρατός του Μουσταφά Πασά, περίπου 15.000 άνδρες άτακτοι και τακτικοί Τούρκοι και Αιγύπτιοι με 30 ελαφριά κανόνια κι άλλοι υπολογίζουν πως ήταν πάνω από 22.000 εμφανίστηκε στο Αρκάδι ξημερώματα της 8 Νοεμβρίου 1866. 

Ο ίδιος ο Μουσταφάς είχε παραμείνει στο χωριό Μέση κι είχε διορίσει αρχηγό τον γαμπρό του Σουλεϊμάν Βέη. Οι υπερασπιστές και τα γυναικόπαιδα βρίσκονταν εκείνη την ώρα στη θεία λειτουργία, ήταν η εορτή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ. Ο Ηγούμενος γνωρίζοντας ότι τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα μίλησε στους πιστούς για το τι μπορεί να επακολουθούσε και τους προέτρεψε να είναι ενωμένοι μέχρι και τον θάνατο. Και η μάχη ξεκίνησε μιας και κάνεις δεν θέλησε να παραδοθεί. Όλοι πολεμούσαν με κάθε τρόπο, γυναίκες, άνδρες και παιδιά. 

”Είχαν ανοίξει ένα λαγούμι κοντά στην Καστρινή Πόρτα, μεσ´ την παλιά κρασαποθήκη που την είχανε καμωμένη μπαρουτχανέ κι ένα δεύτερο στο γουμενικό. Ο (ηγούμενος) Χατζή Γαβριήλ γύριζε τα μέρη όπου λουφάζανε τα γυναικόπαιδα και τα παρακινούσε να πάνε να καούνε όταν θα πατούσε ο άπιστος το μοναστήρι. Πολλές μανάδες με τα παιδιά τους τρέχανε εκεί θεληματικώς. Ένα μικρό κορίτσι, βαστώντας στο χέρι ένα φανάρι, έφερνε γύρο στα κελαρικά και τις αποθήκες και ρωτούσε: “Ποιός θέλει νάρθει στο λαγούμι;“ “Παντελής Πρεβελάκης, Παντέρμη Κρήτη” Οι Τούρκοι προσπαθούσαν να καταστρέψουν την πύλη αλλά οι πολιορκούμενοι με τα πυρά τους δεν τους άφηναν να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Η μάχη συνεχίστηκε όλη την ημέρα με αποτέλεσμα να γεμίσει ο τόπος σκοτωμένους γύρω από μονή. «Στον ανεμόμυλο είχαν κλειστεί επτά Κρήτες γιγαντομάχοι, από τους οποίους οι δύο ήταν καλόγεροι, που είχαν προκαλέσει τεράστια φθορά στους επιτιθέμενους. Κατά τις απογευματινές ώρες Τουρκοκρητικοί άτακτοι κατόρθωσαν να πλησιάσουν και από το παράθυρο να βάλουν φωτιά σε δεμάτια λιναριού που ήταν αποθηκευμένο μέσα στον ανεμόμυλο. Οι ηρωικοί μαχητές αναγκάστηκαν να ανεβούν στη σκεπή και να πολεμούν

ακάλυπτοι. Έτσι σκοτώθηκαν ή κάηκαν όλοι εκτός από έναν, που διέφυγε πηδώντας στο παρακείμενο φαράγγι με βροχή από σφαίρες πίσω του. Στις περιοχές έξω και γύρω από το μοναστήρι, ο Κορωναίος, οι Μυλοποταμίτες και οι λιγοστοί Αμαριώτες επαναστάτες προσπάθησαν επί μερικές ώρες να κρατήσουν χαλαρή την πολιορκία χτυπώντας τα μετόπισθεν των Τούρκων. Για κακή όμως τύχη των πολιορκουμένων, η ραγδαία βροχή στις γύρω ορεινές περιοχές αχρήστεψε τα όπλα τους. Στις 9 Νοεμβρίου είχε ξημερώσει πια και η τελική μάχη είχε αρχίσει. Μπροστά από τη Δυτική Πύλη οι Τούρκοι είχαν κατορθώσει να φέρουν δύο μεγάλα κανόνια από το κάστρο του Ρεθύμνου. Το πιο μεγάλο που το ονόμασαν “Κουτσαχείλα”, δυόμιση μέτρα μακρύ, έπαιρνε μπάλα που ζύγιαζε σαράντα πέντε οκάδες. Οι πολιορκημένοι από δύο φορές σκότωσαν τους χειριστές του με εύστοχες βολές, ώσπου οι Τούρκοι το μετέφεραν μέσα στους στάβλους. Από τη στιγμή αυτή μπορούσαν να χτυπούν με ασφάλεια την σιδερόφρακτη πόρτα του μοναστηριού. Τραντάζεται συθέμελα το μοναστήρι από τις κανονιές. Οι κραυγές των γυναικόπαιδων, ο μεγάλος κρότος των κανονιών και οι άγριοι αλαλαγμοί των Τούρκων συγκλονίζουν την περιοχή. Λένε πως ο κρότος ήταν τόσο δυνατός που ακούστηκε από το Ηράκλειο.»* Στη μπαρουταποθήκη της μονής γράφτηκε η τελευταία πράξη του δράματος και μία ακόμα ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Ο Κωστής Γιαμπουδάκης ή κατ' άλλους ο Εμμανουήλ Σκουλάς ή ο Δράκος Ντελής την ανατίναξε, σκορπίζοντας το θάνατο, όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους εισβολείς.

"Σφαγή μεγάλη αρχινά, περίσσια φωνοκλήσι 

ετούτ' η ώρα θ'ακουστεί σ' Ανατολή και Δύση. 

Και μέσα στον αναβρασμό, που ο Χάρος εβρουχάτο βροντή, 

σεισμός εγίνηκε , κι ο κόσμος άνω - κάτω φωθιά, 

καπνός και κτήρια, κορμιά κομματιασμένα άντρες και γυναικόπαιδα στα νέφελα ανεβαίνουν. 

Τρόχαλος έγινε η Μονή κι' εσείστη ο Ψηλορείτης 

κι' αντιλαλούνε τα βουνά κι απ' άκρου ως άκρου η Κρήτη". 

 Οι Τούρκοι, που στο μεταξύ έχουν εξαγριωθεί, σφάζουν όποιο βρίσκουν μπροστά τους. Το μοναστήρι είναι γεμάτο από σκοτωμένους χριστιανούς και τούρκους. Ο επίλογος αυτής της άνισης μάχης έχει πια γραφτεί. Από τους Έλληνες που βρίσκονταν στη Μονή, μόνο 3 ή 4 κατόρθωσαν να διαφύγουν, ενώ περίπου 100 πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ο ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου Γαβριήλ Μαρινάκης είχε σκοτωθεί πριν από την ανατίναξη της μπαρουταποθήκης. Οι νεκροί και τραυματίες του Μουσταφά ανήλθαν σε 1.500 ή σε 3.000, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς. Από όλες τις θυσίες που πρόσφερε η Κρήτη μεσουρανεί το Αρκάδι. Η μονή Αρκαδίου ύψωσε το αίτημα της κρητικής ελευθερίας και ξεσήκωσε τα φιλελληνικά αισθήματα της Ευρώπης, αλλάζοντας τη νοοτροπία και την τακτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στο Κρητικό ζήτημα. Μετά την καταστροφή του, το 1866, το μοναστήρι ανοικοδομήθηκε πλήρως και αναστηλώθηκε στην πρότερή του μορφή. Μόνο ένα μισοκαμένο τέμπλο στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας και μια μπάλα κανονιού σφηνωμένη στο αιωνόβιο κυπαρίσσι στα δεξιά στης εκκλησίας μαρτυρούν το αίμα που χύθηκε πριν 154 χρόνια! 

Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή που υπάρχει στην μπαρουταποθήκη ακόμα και σήμερα … "

Αυτή η φλόγα π' άναψε μέσα εδώ στη κρύπτ κι απάκρου σ' άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη, ήτανε φλόγα του Θεού μέσα εις την οποία Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Ελευθερία".

 ΠΗΓΕΣ : 

Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ 

*historyof-macedonia/olokautwma-tou-arkadiou «Το Αρκάδι δια μέσου των αιώνων»,Mητροπολίτη Ρεθύμνης Βενέρη, 1938 

defencenet.gr kritikoi.gr 

Wikipedia.org 

Γεώργιος Ι. Παναγιωτάκης: " ΚΡΗΤΗ " Τόμος Β΄

 http://zhtunteanagnostes.blogs... 

www.cretalive.gr

Ένα σπίτι από βιβλία… στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Ο Σάιμον αγαπούσε πολύ τα βιβλία που θέλησε να φτιάξει ένα σπίτι με αυτά. Αντί για τούβλα οι τοίχοι, τα παράθυρα, ακόμα και το  κρεββάτι του «χτίστηκαν» από βιβλία. Κι από τότε, οι ιστορίες, οι εικόνες, τα ποιήματα και τα τραγούδια, τού κρατούσαν πάντα συντροφιά, μέρα και νύχτα. Ήταν τόσο ευτυχισμένος που ένιωθε πλήρης. Ένα πρωινό άκουσε ένα δυνατό κτύπημα στην πόρτα του. Έκπληκτος άνοιξε και η γιατρός της γειτονιάς του ζητούσε «υδραυλικό». Ο Σάιμον της δάνεισε ένα βιβλίο για σωλήνες. Καθημερινά όλο και κάποιος ερχόταν να ζητήσει ένα βιβλίο για την δουλειά, τα χόμπι, την καθημερινότητα, οδηγίες χρήσεως ζωής ή  την απόλαυσή του. Οι άνθρωποι πια που συνέρρεαν και δανείζονταν βιβλία ήταν τόσοι πολλοί που το σπίτι είχε αρχίσει να «καταρρέει» μέχρι που έπεσε οριστικά. Και τότε οι ρόλοι αντιστράφηκαν. Όλος εκείνος ο κόσμος που είχε βοηθήσει ο Σάιμον να αποκτήσουν γνώσεις , δεξιότητες, ψυχική ηρεμία και συνείδηση, έσπευσαν ο καθένας με τον τρόπο του να του φτιάξουν ένα γερό σπίτι. Έχτισαν μια τεράστια βιβλιοθήκη γεμάτη ανθρώπους, μοίρασμα, συναισθήματα και βιβλία!

Μια τρυφερή και ιδιαίτερη ιστορία της Frankie Gritton για όσους αγαπούν τα βιβλία και γνωρίζουν την δύναμη που έχουν. Η ευρηματική ιδέα της συγγραφέως είναι γεμάτη συμβολισμούς. Πέρα από το εμφανές μήνυμα του βιβλίου που είναι η φιλαναγνωσία και τα καλά που προσφέρει  το διάβασμα, ανακαλύπτουμε και κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας, τους άλλους και καλλιεργείται η φαντασία μας.

Αν δούμε  λίγο πιο αναλυτικά την ιστορία, θα καταλάβουμε πως αφορά όχι μόνο τα μικρά παιδιά αλλά κι εμάς τους μεγαλύτερους!

Ο Σάιμον  χτίζει το σπίτι του με βιβλία, επειδή αυτά αποτελούν τον δικό του κόσμο, την ασφάλεια, τη χαρά και τη συντροφιά του. Είναι χαρούμενος γιατί έχει όλα όσα χρειάζεται. Όμως σύντομα ανακαλύπτει ότι τα βιβλία δεν είναι μόνο για προσωπική απόλαυση. Μπορούν να γίνουν εργαλεία που βοηθούν και άλλους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες τους, να μάθουν κάτι καινούργιο και να βελτιώσουν τη ζωή τους. Κι έτσι αρχίζει να δίνεται, και γιατί όχι, να αναλώνεται σε μια συνεχή προσφορά. Κάθε βιβλίο που δανείζει ο Σάιμον γίνεται μια μικρή γέφυρα επικοινωνίας χτίζοντας σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλοβοήθειας. Η κατάρρευση του σπιτιού του λειτουργεί συμβολικά και μας οδηγεί στο ουσιαστικότερο μήνυμα της ιστορίας. Οι άνθρωποι που δέχτηκαν τη βοήθειά του δεν τον εγκατάλειψαν.  Αντίθετα, επέστρεψαν και τον στηρίξαν. Εκείνος που μέχρι τώρα έδινε, μαθαίνει να δέχεται. Εκείνος που πρόσφερε γνώση, ανακαλύπτει τη δύναμη της ανθρώπινης σύνδεσης.

Επίσης όλη αυτή η ιστορία μας δείχνει  την πολύτιμη συμβολή μιας βιβλιοθήκης στην κοινωνία και πόσο πολύ μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους η ύπαρξή της σε κάθε σχολείο, χωριό ή πόλη. Τα βιβλία είναι θησαυροί γνώσης και συντροφιάς και οι βιβλιοθήκες  χώροι γνώσης, ελευθερίας, κοινωνικοποίησης, συνεργασίας , εν συναίσθησης, σεβασμού  και συνάντησης.

Το βιβλίο έχει εικονογραφήσει η ίδια η Frankie Gritton με τρυφερότητα, υπέροχα σχέδια και χρώματα  και οι εκδόσεις Ψυχογιός δημιουργήσαν μια καλαίσθητη έκδοση που αξίζει να υπάρχει σε όλες τις βιβλιοθήκες, ιδιαίτερα στις σχολικές.

*Ένα σπίτι από βιβλία, Frankie Gritton, εκδόσεις Ψυχογιός

Κι επειδή το βιβλίο προσφέρεται για πολλές δραστηριότητες για παιδιά σας παροτρύνω να αναζητήστε κι άλλα βιβλία που έχουν σαν θέμα τους την φιλαναγνωσία  και τις βιβλιοθήκες όπως :

1.Το κορίτσι και η κινητή βιβλιοθήκη, Εουλάλια Κανάλ, εκδ. Μετάιχμιο

Μια ιστορία για τη δύναμη βιβλίων και των λέξεων που δείχνουν το δρόμο προς την ελευθερία.

2.Χαριστική βιβλιοθήκη, Αντώνης Παπαθεοδούλου- Δικαίος Χατζηπλής, εικ: Μυρτώ Δεληβοριά, εκδ. Πατάκη

{…Αχ, αυτές οι δανειστικές βιβλιοθήκες…Που ΄χουν  μέσα τους εκατομμύρια θησαυρούς και τους μοιράζουν απλόχερα αλλά την ίδια στιγμή πρέπει να τους επιστρέψεις τα μαγικά τους περιτυλίγματα.  Όλοι εκείνοι οι ήρωες, οι δράκοι, οι νεράιδες, οι βασιλιάδες, τα παράξενα πετούμενα, τα ζώα, οι ιππότες ζωντανεύουν τόσο μοναδικά απ΄ τις σελίδες των βιβλίων που τόσο ακούραστα φιλοξενούν στα ράφια τους. Κι είναι εκεί  και περιμένουν και πετάνε απ΄ τη χαρά τους τα βιβλία σαν τα πάρει κάποιο χέρι παιδικό. Κι εσύ, που δυσκολεύεσαι  να συμμαζέψεις όλους αυτούς τους θησαυρούς που σου χαρίζονται μέσα από τις χιλιάδες  ιστορίες τους αναρωτιέσαι πως να  αποχωριστείς τούτα τα  μαγικά  βασίλεια. Όμως έτσι λειτουργούν οι βιβλιοθήκες…δανειστικά! Ή μήπως όχι; Μήπως τελικά όλα τούτα που έχουν μέσα τους, είναι δικά μας, μέσα μας, γραμμένα με ανεξίτηλα γράμματα και εικόνες στην ψυχή και το μυαλό;…} https://zhtunteanagnostes.blogspot.com/2019/03/blog-post_17.html

3. Η βιβλιοθήκη του Οράτιου,Davide Cali, εικ : Sebastien Pelon, εκδόσεις Ίκαρος

{…Μια συγκινητική, υπέροχη, φιλαναγνωστική ιστορία του Davide Cali που θα σας γεμίσει συναισθήματα, νοσταλγία, σκέψεις δράσης σε σχέση με τα βιβλία και εικόνες της Σικελίας μοναδικές. Ένα βιβλίο γεμάτο εικόνες κυριολεκτικά και φανταστικά που θα συναρπάσει και τον πιο μικρό ή μεγάλο αναγνώστη. Πλοκή, περιπέτεια, όνειρα που εκπληρώνονται και ιδέες που υλοποιούνται ακόμα και από ανθρώπους που η νιότη τους έχει περάσει…} https://www.cretalive.gr/politismos/i-bibliothiki-toy-oratioy

4.Η βιβλιοθήκη που ένωσε τον κόσμο, Βασίλης Παπαθεοδώρου, εικ. Ναταλία Καπατσούλια, εκδ. Διάπλαση

Το βιβλίο μόλις κυκλοφόρησε και είναι μια ιστορία εμπνευσμένη από την υπαρκτή βιβλιοθήκη Haskell Free Library & Opera House, που άρχισε να λειτουργεί το 1904, χτισμένη πάνω στο σύνορο των πολιτειών Βερμόντ (ΗΠΑ) και Κεμπέκ (Καναδάς), με σκοπό να φέρει πιο κοντά τους ανθρώπους από τις δυο πλευρές των συνόρων. Το σύνορο μέσα στο κτήριο οριζόταν από μια μαύρη γραμμή στο δάπεδο. (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου) https://www.diaplasibooks.gr/i-vivliothiki-pou-enose-ton-kosmo/

Αγαπημένα βιβλία για νεαρούς αναγνώστες και ενήλικες με θέμα τις βιβλιοθήκες :

1.      Μεσάνυχτα στην βιβλιοθήκη, Ματ Χεγκ, εκδ. Ψυχογιός

2.      Η χαμένη βιβλιοθήκη, Wendy Mass, Rebecca Stead, εκδόσεις Μεταίχμιο

3.      Η βιβλιοθήκη των κρυφών ονείρων, Μιτσίκο Αογιάμα, εκδόσεις Πατάκη

4.      Η παριζιάνικη βιβλιοθήκη, Janet Charles Skeslien, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

5.      Η βιβλιοθήκη των ξεχασμένων Θησαυρών, Nicola Pesce, εκδόσεις Μίνωας

Δ   Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 7 Νοεμβρίου 2026 :εδώ

Η Ελένη Μπετεινάκη στην 1η Διεθνή Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου Πάτρας!

1η Διεθνής Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου Πάτρας!

«Η φαντασία κυκλώνει τον κόσμο!», Αϊνστάιν 1929.

Και ήρθε μια μεγάλη γιορτή αποκλειστικά για το Παιδικό βιβλίο και τους δημιουργούς του στην Ελλάδα και συγκεκριμένα από 11 έως 15 Νοεμβρίου 2026, στο Σκαγιοπούλειο Ίδρυμα στην Πάτρα.

Μια νέα πρωτοβουλία του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ)

44 Εκδοτικοί οίκοι, 122 δράσεις για παιδιά και εφήβους, 80 Έλληνες και 13 διεθνείς προσκεκλημένοι, συγγραφείς, εικονογράφοι, εκπαιδευτικοί, ακαδημαϊκοί, ψυχολόγοι και εμψυχωτές πλαισιώνουν την Έκθεση. Και ακόμα 4 μεγάλες εκθέσεις – παρουσιάσεις, όπως «Τα καινούργια ρούχα του Πινόκιο» μια διεθνή συνεργασία με την Έκθεση Παιδικού και εφηβικού βιβλίου της Μπολόνια. Η Έκθεση Κούκλας των Κοκού-Μουκλό με τους ήρωες βιβλίων που έγιναν κουκλοθεατρική παράσταση (ανάμεσά τους και ο δικός μου Καλικάντζαρος, ο Τρακατρούκας), η έκθεση Ex Libris, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Τμήμα της ΙΒΒΥ(International Board on Books for Young People), και έκθεση White Fox, στην οποία οι επισκέπτες θα μπορούν να βυθιστούν στον κόσμο πέντε αγαπημένων ηρώων της λογοτεχνίας για παιδιά, με τη βοήθεια ειδικών τεχνολογιών που δημιουργούν μαγικά περιβάλλοντα.

Και μέσα σε όλα αυτά κι η δική μου διάσημη πια, διαφορετική και χρωματιστή Μάγισσα Χρωματούσα!

Θα είμαστε εκεί συγκεκριμένα στις 14 Νοεμβρίου, στις 16.00 το απόγευμα στην αίθουσα «Εξώφυλλο» και θα πούμε παραμύθια και θα κάνουμε χίλια δύο. Εννοείται πως όλες μου οι κούκλες θα είναι εκεί, η κατακόκκινη γάτα Καμέλια, ο Μάγος Αταίριαστος και ένα μεγάλο φθινοπωρινό δάσος θα ζωντανέψει με τα μαγικά μολύβια – πινέλα της Χρωματούσας.

( Κάπου εκεί θα βρίσκεται κι ο Τρακατρούκας, να ανακοινώσει την Έναρξη των Χριστουγεννιάτικων Ιστοριών για το 2026…)

Μπείτε να διαβάσετε το Αναλυτικό Πρόγραμμα, να σημειώσετε τις εκδηλώσεις που σας ενδιαφέρουν στον σύνδεσμο : https://patraschildrensbookfair.elivip.gr/programme/

Ο Τρακατρούκας, ο καλικάντζαρος

(κκούκλα από τον θίασο της κουκλοθεατρικής ομάδας Κοκού-Μουκλό)

Νοέμβριος, ο ενδέκατος εγγονός του παππού χρόνου!

Νοέμβριος  λοιπόν…Χίλια καλώς μας ήρθες!

Γράφει  Ελένη Μπετεινάκη

Τον αποχαιρέτησα τον Οκτώβρη χθες βράδυ βιαστικά… Είχε ομορφιές, ταξίδια γέλια, χαρές μα εκεί στα μέσα της ζήσης του μού κρατούσε και μια μικρή λαχτάρα… Παρόλα αυτά δεν ήθελε να φύγει, το κατάλαβα. Καλοπερνούσε στις ακρογιαλιές και στα περβόλια που ΄χαν γεμίσει χρυσάνθεμα και κολοκύθες πελώριες έτοιμες να σκαλιστούν να γίνουν άμαξες για τις πριγκίπισσες των παραμυθιών.

Και σήμερα το ξημέρωμα τον είδα τον νιόφερτο μήνα… Χαμόγελα και σταγόνες μυριάδες είχε στο καπέλο του. Μα πιο πολύ απ΄ όλα με τράβηξε το δερμάτινο πουγκί που΄χε στη  μέση του…Γεμάτο σπορικά ήτανε. Στη χούφτα του κρατούσε λογής λογής σπόρους κι αν κι είχε μια μελαγχολία στο βλέμμα  ένοιωσα και μια γλύκα περισσή σε όλο το είναι του. Μπορεί κάποιοι να επιμένουν πως ο Οκτώβρης είναι ο μήνας των χρωμάτων, αλλά ο Νοέμβρης είναι εκείνος που τα γλυκαίνει κι έχει εκείνες τις αποχρώσεις του κόκκινου που ‘ναι τόσο βαθιές κι αλησμόνητες. Έχουν πάρει τα ηλιοβασιλέματα τις αποχρώσεις από  τα ρόδια που είναι γεμάτα τα δέντρα κι αυλές κι οι ταράτσες των νοικοκυράδων που τα βάζουν να τα «κάψει»ο ήλιος μέσα σε βάζα με ρακή ή κονιάκ, να γίνει εκείνο το γλυκόπιοτο ποτό για τα πρώτα τραταρίσματα του χειμώνα….

Μύρισε το χώμα κι ο αγέρας πεύκο κι ελιά. Προχθές άλλαξε κι εκείνη η ώρα για να μικραίνουν ακόμα πιο πολύ οι μέρες του Νοέμβρη, να γεμίζουν ιστορίες οι μεγάλες νύχτες. Να μαζευτούμε όλοι νωρίς στα σπίτια, να χουχουλιάσουμε, να βεγγερίσουμε, να αρχίσουμε να γευόμαστε την σοδειά του καλοκαιριού. Ώρα να βάλουμε τα ρούχα τα ζεστά, να στρώσουμε εκείνα τα χαλιά  να ΄χει αναπαμό η κυρά Φαντασία σαν τρυπώνει τις νύχτες κοντά στο τζάκι. Να μυρίσει ρακί και λουκάνικό η παρασιά.  Να ΄ρθουν εκείνες οι νύχτες οι γιομάτες κουβέντες, γλυκό ποτό, καρπούς κι όμορφες ιστορίες από τα γεννόμενα κι εκείνα που στοχαζόμαστε για τα μελλούμενα μας.

Νοέμβριος, ο ενδέκατος εγγονός του παππού χρόνου. Ο προάγγελος του χειμώνα και των Μεγάλων Γιορτών που χρειάζονται προμήθειες και ετοιμασίες για τις αργίες τους.

Είναι ο μήνας που η Πούλια, αυτό το σμήνος των Πλειάδων δύει, προμηνύοντας πως ο χειμώνας είναι σχεδόν έξω από την πόρτα μας… Αν ξυπνήσει κάποιος πριν την ανατολή του ήλιου, εκεί γύρω  στα μισά του μήνα θα δει το πιο φωτεινό της  παιδί  που εμείς αποκαλούμε αστέρι της αυγής, να λάμπει και να χάνεται λίγο πριν βγει ο ήλιος. Είναι σημάδι για τους γεωργούς πως πρέπει γρήγορα να τελειώσουν  με τα σπαρτά τους  και για τους κτηνοτρόφους να σπεύσουν να κατεβούν στα χειμαδιά.

«Η Πούλια βασιλεύοντας και πίσω παραγγέλνει, μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους κάμπους». Έτσι γράφει ένα δημοτικό μας ποίημα…

Πόσα ονόματα ή προσωνύμια δεν πρόσθεσε ο λαός και σε τούτον δω τον μήνα. Εμείς οι Κρητικοί τον αποκαλούμε Μεθυστή και  Αγιομηνά  Ηρακλειώτη. Κι άλλοι τον είπαν Σποριάρη, Φιλιππιάτη,  Ανακατεμένο επειδή  δεν γνωρίζει τι καιρό θα κάνει. Τον αποκαλούν σε άλλα μέρη της χώρας Σκιγιάτη  ή  Χαμένο επειδή οι μέρες του «χάνουν το φως τους», αλλά και  Παχνιστή ή και Μεσοσποριά ή  Ταξιάρχη και o Βροχάρη. Αλλού  πάλι τον λένε Νιαστή γιατί λέει στα διάβα του γίνονται τα τελευταία οργώματα (νεάσματα) της γης. Το λένε ακόμα Καφεδή, Άμυαλο, Μοναχησιάρη και Αντριά.  Κρασομηνά μιας και σιμώνει η ώρα να ανοίξουν τα καινούργια κρασιά. Κρυουλιάρη, Φτωχό και Ευλογημένο γιατί ο καρπός της ελιάς τούτο τον μήνα  είναι έτοιμος και οι γεωργοί βιάζονται να τον μαζέψουν, να τον αλέσουν και να΄χουν όσο γίνεται πιο γρήγορα τούτο το πολύτιμο υγρό, το λάδι τους, πριν τα Χριστούγεννα!

Την 1η του μήνα οι Άγιοι Ανάργυροι, ο Κοσμάς κι ο Δαμιανός, οι κοινωνικοί θεραπευτές που δεν δέχονταν ποτέ  αμοιβή, ανοίγουν το καλαντάρι. Γνωστή η παράδοση που θέλει να αφιερώνουν στην εκκλησιά τη μέρα της γιορτής τους όσοι το΄χουν τάμα ένα πρόβατο, ένα κατσίκι ή ένα βόδι που θα το σφάξουν και θα το προσφέρουν στους πανηγυριστές  «δωρεάν».  Μάλιστα λένε πως κάποτε ένας άνθρωπος που δεν πήγε το ζωντανό του στους αγίους, το μετάνιωσε, κι εκείνο μόνο του πήγε στην εκκλησιά να θυσιαστεί.

Την μέρα του Αι Γιώργη του Σποριάρη στις 3 του Νοέμβρη, οι γεωργοί ανακατεύουν το σπόρο με άλλους καρπούς και στάρι  από την περσινή χρονιά και προσθέτοντας ένα ρόδι, ένα σκόρδο, σησάμι κι  ένα καρύδι  τα βάζουν σε μια σκάφη, ανάβουν  τρία κεριά, στη χάρη του Αγίου και σαν τελειώσουν με τη σπορά σπάζουν και τρώνε το ρόδι για να γεμίσει η χρονιά σιτάρι. Τούτο το προσωνύμιο το δώσαμε στον  Αι Γιώργη για να διακρίνεται ο «φτωχός και μικρός Άγιος  από τον μεγάλο συνώνυμό του τροπαιοφόρο στις 23 του Απρίλη. Λένε πως οι γεωργοί μέχρι να αποσπείρουν δεν κάνει να ξυρίζονται.  Κι ύστερα τούτο τον Άγιο τον αποκαλούν και Μεθυστή γιατί είναι η μέρα που ανοίγουν τα κρασιά και η δοκιμή τους γίνεται αμέσως μετά την εκκλησία με τη συμμετοχή πολύ κόσμου. Ιδιαίτερη γιορτή για τους Κρητικούς που βρίσκει τους προσκυνητάδες να παίρνουν μαζί τους νταμιτζάνες με το «νιό κρασί» μαζί τους και να το καλοπίνουν μετά  το τέλος της λειτουργίας:

«Πάντα τσι τρεις του Νοεμπριού και τσ΄ εικοστρείς τ΄ Απρίλη,

πανηγυράκι γίνεται στ΄Αϊ Γιωργιού τη χάρη!»

Στις 8 του Νοέμβρη γιορτάζει ο Μιχαήλ ο Ταξιάρχης με τον αρχάγγελο Γαβριήλ  που   θεωρείται ο  ψυχοπομπός άγγελος και απεικονίζεται με ρομφαία και ζυγαριά. Λένε πως την παραμονή της γιορτής δεν αφήνουν τα παπούτσια έξω από το σπίτι για να μην τα δει ο άγιος και  θυμηθεί να «περάσει  από το σπίτι τους» και πάρει  την ψυχή τους. Σ΄ άλλα  μέρη της Ελλάδας πάλι θεωρούν τον Άγιο Ταξιάρχη σαν προστάτη των Ναυτικών. Την επόμενη μέρα στις 9 του μήνα γιορτάζει ο Άγιος Νεκτάριος.

Η γιορτή του Αϊ Μηνά στις 11 του Νοέμβρη συνδέεται με την δοξασία που αντλείται κι από τη σύνδεση του ονόματος  του Αγίου με το ρήμα μηνώ. Θεωρείται ο μηνυτής κάθε αδικίας  και ο φανερωτής των χαμένων ή κλοπιμαίων πραγμάτων. Τον συμβολίζουν έφιππο οι εικόνες γιατί καταδιώκει κάθε κακό. Για τους κτηνοτρόφους το μήνυμα του Αϊ Μηνά είναι ακόμα πιο σοβαρό. Η γιορτή του προειδοποιεί για το δυνατό κρύο και τα χιόνια που έρχονται. Λένε πως εκείνη την μέρα οι τσομπάνηδες αν είναι ακόμα πάνω στα βουνά φοβούνται για την εμφάνιση του λύκου κι  ο άγιος τους ειδοποιεί σαν εμφανιστεί κοντά στο κοπάδι τους. Γι αυτό την μέρα της γιορτής του οι γυναίκες δεν ανοίγουν ψαλίδι που μοιάζει με το στόμα του λύκου, ούτε οι άντρες σουγιά για να μην ανοίξει κι εκείνος το στόμα του. Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας οι βοσκοί κάνουν ένα σπάγκο από μαλλί του προβάτου και τον δένουν τρεις φορές. Έτσι πιστεύουν πως δένουν το στόμα του λύκου, που ακόμα κι αν καταφέρει να μπει στο κοπάδι με το στόμα κλειστό δεν θα κάνει ζημιά. Συγχρόνως σε πολλά χωριά έραβαν κείνη την μέρα και «τα κακά στόματα». Μια γυναίκα δηλαδή παίρνει ένα κομμάτι πανί και μια βελόνα κι αρχίζει να περνάει βελονιές μπροστά στις άλλες γυναίκες και ακλουθεί ένα διάλογος : «Ράβω, ράβω; - Τι  ράβεις ; - Ράβω το στόμα της».

Είναι ο πολιούχος Άγιος του Χάνδακα, του Μεγάλου Κάστρου,  της σημερινής πόλης του Ηρακλείου με πολλές ιστορίες για τα θαύματα του ιδιαίτερα την περίοδο που οι Τούρκοι είχαν  κατακτήσει την πόλη του.

Στις 12 του Νοέμβρη γιορτάζει ο Αϊ Γιάννης ο Ελεήμονας και την επομένη στις 13  ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Και φθάνουμε πια στη μέση του μήνα περίπου, με τη γιορτή του Αγίου Φιλίππου στις 14 του Νοέμβρη. Μια παράδοση θέλει τον Φίλιππο να είναι ένας φτωχός γεωργός, ο οποίος όλη μέρα δούλευε στο χωράφι του. Το βράδυ σαν γύρισε στο σπίτι του, έσφαξε το μοναδικό του βόδι και μοίρασε το κρέας στους συγχωριανούς του για να αποκρέψουν μιας  και την επομένη ξεκινάει το σαραντάημερο της  νηστείας μέχρι τα Χριστούγεννα. Το πρωί σαν σηκώθηκε βρήκε δυο ζώα στο παχνί του το δικό του κι ένα άλλο ακόμα πιο δυνατό. Δώρο θεού είπαν και θαύμα κι επειδή ο ίδιος ήταν πολύ καλός και αγαθός άνθρωπος όταν πέθανε άγιασε.

Στις 18 του Νοέμβρη γιορτάζει ο Άγιος Πλάτων ή Πλάτανος. Μέρα αστρονομικής παρατήρησης κατά τους βοσκούς. Η Πούλια αρχίζει πια να μην φαίνεται τις νύχτες γιατί δύει κι όπως χαρακτηριστικά λέει ο λαός μας «φιλεί τον ήλιο και χάνεται». Τούτη τη μέρα αρχίζουν τα μαντέματα του καιρού ίσαμε τα Χριστούγεννα για σαράντα δηλαδή μέρες περίπου και λένε πως θα είναι ο ίδιος  όπως και εκείνη την ημέρα κι όλες οι υπόλοιπες. Υπάρχει και μια ιστορία που μιλάει για το συνδυασμό του Πλάτωνα με το δέντρο Πλάτανος. Κάποτε, λένε, έδωσε διαταγή ο Σουλτάνος στον Πατριάρχη, να πάρουν οι Χριστιανοί έναν πλάτανο που ήταν μπροστά στο παλάτι του, δικός  τους, και το σκοτείνιαζε, χωρίς όμως να τον κόψουν και να τον πάνε αλλού, αλλιώς θα τους έσφαζε όλους. Δύσκολο πράμα γιατί ο πλάτανος ήταν πελώριος. Ο Πατριάρχης παρακάλεσε με τους Χριστιανούς το Θεό, τρεις μέρες με προσευχή και νηστεία, να τους δώσει φώτιση. Τότε, με τη θεία οδήγηση, βρήκαν ένα φτωχό παπουτσή-μπαλωματή, που ήταν άγιος άνθρωπος, και πήγε κείνος μπροστά στο δέντρο και με το λόγο του μόνο, εκείνο μετακινήθηκε. Κι έτσι σώθηκαν όλοι.  Ο μπαλωματής ήταν ένας αγιασμένος άνθρωπος, ο Άγιος Πλάτωνας.

Στις 21 Νοέμβριου, άλλη μια σημαντική γιορτή, των Εισοδίων της Θεοτόκου. Γιορτή σταθμός στην περίοδο της χειμερινής σποράς. Λένε πως οι καλοί γεωργοί μέχρι τούτη τη μέρα πρέπει να έχουν σπείρει τα μισά. Για αυτό και ένα από τα προσωνύμια της Παναγιάς είναι Μεσοσπορίτισσα. Λέγεται επίσης και Πολυσπορίτισσα επειδή εκείνη την μέρα βράζουν πολυσπόρια, μείγμα δηλαδή από τα γεωργικά προϊόντα του σπιτιού κριθάρι, σίκαλη, καλαμπόκι, φασόλια, ρεβίθια, κουκιά και κυρίως σιτάρι. Το πάνε στην εκκλησιά για ευλογία, το μοιράζουν μετά στο εκκλησίασμα και ένα μέρος του επιστρέφεται στο σπίτι και το δίνουν και στα ζώα ιδιαίτερα στα «καματερά βούγια», όπως λέγονται στην Κρήτη, ενώ το υπόλοιπο το ρίχνουν στο χωράφι για «να αναπαυθεί ο σπόρος». Σε άλλες περιοχές το προσφέρουν στις βρύσες, το ρίχνουν μέσα στο νερό και να λένε : «Όπως τρέχει το νερό να τρέχει και το βιό». Σε άλλα μέρη της Ελλάδας πάλι την ημέρα αυτήν  την θεωρούν ορόσημο για το τέλος της σποράς  και αρχή του χειμώνα. Άλλοι πάλι έλεγαν ιδιαίτερα στη Βόρειο Ελλάδα, πως  έδυε η Πούλια την ημέρα της Παναγιάς κι όχι την 18η του ίδιου μήνα. Το κρύο γίνεται εντονότερο και για αυτόν πίστευαν πως ότι κι αν έσπερναν με τα την μέρα αυτήν θα αργούσε πολύ να βλαστήσει.

Στις 25 Νοεμβρίου είναι  της Αγίας Αικατερίνης με την γνωστή παράδοση να βλέπει στον ύπνο της τον Χριστό να της φοράει δακτυλίδι και το πρωί να το βρίσκει στο χέρι της. Λόγω αυτού του περιστατικού, πιστεύουν πως τα ανύπαντρα κορίτσια πρέπει να στολίζουν την εικόνα της, την ημέρα της γιορτής της. Πάνε στην εκκλησιά από βραδύς άρτους με σφραγίδες. Ο παπάς θα δώσει σε κάθε κοπέλα μια σφραγίδα, ένα κομμάτι δηλαδή, από άρτο και αφού το βάλει κάτω από το μαξιλάρι της και πει και μια σειρά λόγων, τότε σίγουρα μετά από τρεις νύχτες θα ξέρει ποιος θα είναι ο μελλοντικός της σύντροφος.

Ο Άγιος Στυλιανός την επομένη στις 26 θεωρείται «Στύλος» προστασίας και  υγείας ιδιαίτερα των άρρωστων παιδιών.

Την τελευταία μέρα του μήνα του Αγίου Αντρέα λένε πως το κρύο αντρειεύει  και ο Άγιος αυξάνει τα σπαρτά. Κι είναι συνήθεια τούτη τη μέρα να κάνουν τηγανίτες κι όποιος δεν το κάνει θα τρυπήσει το τηγάνι του. Γι αυτό κι ο Άγιος λέγεται Τρυποτηγανάς ή Τρυποτηγανίτης.

Καλό μας μήνα!

Πηγές :

Τα φθινοπωρινά, Δημ. Λουκάτος, εκδ. Φιλιππότη

Ελληνικές Γιορτές και έθιμα Λαϊκής Λατρείας, Γ.Α. Μέγα, εκδ. Εστία, 2012

Ελένη Μπετεινάκη,«Λόγια του αέρα»,  Συλλογή Διηγημάτων,υπό έκδοση