Όταν μας άφησε η θάλασσα*…στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Μια ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα από την Κύπρο του 1974 της Άννας Κουππάνου.

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

50 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από εκείνη την αποφράδα ημέρα της εισβολής των Τούρκων στο νησί της Κύπρου…

50 χρόνια και σιγά σιγά σπάνε και κάποιες άλλες σιωπές από πληγές που προσπάθησε να γιατρέψει ο χρόνος…

Η Άννα Κουππάνου γράφει ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα βασισμένο σε αληθινά γεγονότα για μια άγνωστη σε πολλούς πτυχή της Ιστορίας, που είχε να κάνει με την τύχη των παιδιών της Κατεχόμενης Κύπρου…

Εκείνα τα παιδιά που έχασαν γη, πατρίδα, κάποια τον ένα ή και τους δύο γονείς, σχολείο, φίλους, σπίτια, παιχνίδια…

Εκείνα τα παιδιά που ήρθαν στην Ελλάδα ύστερα από πρόσκληση της Μητρόπολης Ηλείας , νομίζω γύρω στα 400 με το πλοίο ΠΑΤΡΑ, και φιλοξενήθηκαν σε δομές, οικοτροφεία, οικογένειές μέχρι να ομαλοποιηθούν καταστάσεις…

Ο αριθμός των παιδιών έφτασε περίπου τις 5.000 τελικά,  που φιλοξενήθηκαν και σε άλλα μέρη.

Η Άννα Κουππάνου μας ανοίγει την Ιστορία.

Μας συγκινεί, μας μαθαίνει, μας κάνει να αναλογιστούμε για μια ακόμα φορά τι σημαίνει πρόσφυγας. Τι σημαίνει Πατρίδα. Τι σημαίνει μέσα σε μια στιγμή να αλλάζει ο κόσμος σου χωρίς εσύ ο ίδιος να φταις για αυτό.

« … Δεν ξέρω πόσα δάκρυα έχουμε μέσα μας και που κρύβονται. Ίσως στην καρδιά. Ίσως η καρδιά του καθενός να είναι ένα ρόδι από δάκρυα, κι όταν τα κλάψεις όλα μένει μόνο το πικρό, εκείνο το λευκό κομμάτι που κανείς δεν θέλει…»

Πρωταγωνιστές του βιβλίου η Κατερίνα και ο Μιχάλης. Αδέλφια δίδυμα,  που μπαίνουν μαζί στο πλοίο για την Ελλάδα με δυο ρητές εντολές από τη μάνα:

Ότι και αν συμβεί να μη χωρίσετε ποτέ! Και … να γράφετε τα νέα σας.

Πρόσφυγες από την περιοχή της Κερύνειας από ένα μικρό χωριό, που ζούσαν στην ίδια γειτονιά μαζί με τον Αλί, τον Τούρκο. Οι τρεις τους ήταν οι φύλακες του δικού τους χωριού. Πάντα μαζί σε όλα. Ακόμα κι εκείνη την ημέρα της 20^ης Ιουλίου που όλα έγιναν τόσο γρήγορα ο Μιχάλης με τον Αλί …έλλειπαν, στα χταπόδια!

Κι ο κόσμος άλλαζε. Ο δικός τους ο κόσμος, για πάντα!

Τι να πάρεις μαζί σου, τι να αφήσεις. Που να πας… Κι ο κύριος Μαχμούτ, ο Αλί, η Μπαχάρ…

Κι εκείνο το τετράδιο με το μολύβι. Ευτυχώς μπήκε στον μπόγο!

Κι ήρθαν στην ελεύθερη Κύπρο και μετά θέλησαν να φύγουν να συνεχίσουν το σχολείο, τη ζωή για λίγο,  ίσαμε να φτιάξουν όλα.

Κι έγινε η  επιβίβαση στο πλοίο με άλλα παιδιά, πολλά. Στην Ελλάδα θα έρχονταν. Άγνωστη χώρα. Γνωστή μόνο από φωτογραφίες και βιβλία. Και τώρα πως, που;

Κι οι αναμνήσεις χιλιάδες. Κι ο φόβος για το άγνωστο, συντροφιά τους. Ερωτήσεις χωρίς απάντηση. Ο πατέρας, ο παππούς, η γιαγιά, οι φίλοι τους, η μητέρα. Όλα ανάκατα κι όλα προσπαθούν να βρουν τη θέση τους στο μυαλό της Κατερίνας. Και ταξιδεύουν  μαζί με τόσα παιδιά για το άγνωστο- γνωστό τόπο που θα τα φιλοξενήσει για κάμποσο καιρό, μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα στο δικό τους νησί.

Κι αρχίζει μια ιστορία συνταρακτική, συγκινητική για μια ζωή που επιφυλάσσει εκπλήξεις, ανατροπές, φόβο, χαρά, δάκρυ και αναπάντεχες συναντήσεις.

Κι οι εντολές της μάνας δεν μπορούν πραγματοποιηθούν…τουλάχιστον στην αρχή. Τα δυο παιδιά χάνονται, χωρίζουν αλλά η ζωή κάπου τους ξαναφέρνει κοντά …

Το βιβλίο διαβάζεται απνευστί. Αριστοτεχνικά γραμμένο από μια συγγραφέα γέννημα - θρέμμα της Κύπρου, με γονείς από την Κερύνεια, που χειρίζεται ακούραστα και μοναδικά τον λόγο, την πλοκή και τις λέξεις σε μια ιστορία που θα σας φέρει δάκρυα, χαρά, σκέψεις και ίσως μνήμες.

Η Άννα Κουππάνου γεννήθηκε μερικά χρόνια μετά την εισβολή. Έζησε όμως με τις διηγήσεις και τα όσα έφερε ο ξεριζωμός στους δικούς της. Έψαξε, διάβασε και μας παρέδωσε μια άγνωστη πτυχή της εισβολής, έστω και σαν μυθιστόρημα, και εμείς μαθαίνουμε, συνειδητοποιούμε,  δακρύζουμε και προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι σημαίνει …πόλεμος, προσφυγιά, πατρίδα που χάνεται!

Ακούστε την ίδια να περιγράφει πολλά και συγκλονιστικά γεγονότα που την οδήγησαν στη συγγραφή του βιβλίου σε συνέντευξη που παραχώρησε πριν λίγες μέρες στην εκπομπή Ζητούνται Αναγνώστες!

https://open.spotify.com/episode/4Oc5EW3ljQ30rIeKFEDTYu?si=nS8yUuRXS6iqruYo5DUO4Q

Το βιβλίο Όσα μας άφησε η θάλασσα* κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πάτακη και την εικόνα του εξωφύλλου έχει εικονογραφήσει η Θέντα Μιμηλάκη.

Διαβάστε εδώ ένα απόσπασμα: https://www.patakis.gr/bkm/14772

Δημοσιεύτηκε στις 20 Ιουλίου 2024 στο Cretalive.gr εδώ : Όταν μας άφησε η θάλασσα!

Στη συνέχεια το βιβλίο απέσπασε αρκετά βραβεία όπως: 

📌Κρατικό βραβείο εφηβικού-νεανικού λογοτεχνικού βιβλίου 2025

📌Κρατικό βραβείο λογοτεχνίας Κύπρου

📌Βραχεία λίστα των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού «Ο Αναγνώστης»

📌Βραχεία λίστα του Ελληνικού Τμήματος ΙΒΒΥ

📌Βραχεία λίστα των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού «Ο Αναγνώστης»

📌Χρυσή λίστα Elniplex

Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει… στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Με αφορμή την 20^η Ιουλίου 1974!

Πενήντα δύο χρόνια έχουν περάσει…

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Πόσα όνειρα μας μικρά ή μεγάλα πραγματοποιούνται; Ή πόσα απ’ αυτά θέλουμε εμείς να πραγματοποιήσουμε; Το αγόρι της ιστορίας του Βαγγέλη Ηλιόπουλου και Ανδρέα Κώστα, με πείσμα, θάρρος κι επιμονή αποφάσισε να ακολουθήσει το δικό του: Να περπατήσει όλο του νησί κατά μήκος της ακτογραμμής, γύρω γύρω. Στη διαδρομή του συνάντησε ένα κορίτσι. Ίσως να ήταν τ όνομά του, Μνήμη. Της είπε τ΄όνειρό του. Κι εκείνη αποκρίθηκε με όσα της ορμήνευε η γιαγιά της:

«Στα ονειράματα της αμμουθκιάς, βλέπουμε πράγματα που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν»

Κι ύστερα τον ακολούθησε κι άρχισε να του λέει μια ιστορία! Για ένα κήπο γεμάτο λουλούδια και  δέντρα δεκαεπτά, που τα ΄χε φυτεμένα ο παππούς της και για το δεντρόσπιτό της. Πάνω σε πέτρα το είχε ζωγραφίσει κι είχε μαζί της ένα κλειδί κι ενα κουταλάκι. Δώρα ζωής θύμησης, κληρονομιά ακριβή!

Κι ύστερα το κορίτσι μίλησε για την Υπομονή που της έμαθε ο μπαμπάς της.

Και πρόσφυγας, κι αντάμωμα, και τι σημαίνει «σπίτι»…

Κουβέντα στην κουβέντα, θύμησες κι ονειροπόλημα ίσαμε που φτάσανε σε έναν αμμόλοφο…Ποιος ξεχνάει την Αμμόχωστο…

Ποιος δεν ξέρει πως τα γεράνια όπου κι αν φυτευτούν ανθίζουν…

Μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία με θέμα της την προσφυγιά, την Κύπρο, την διχοτομημένη πατρίδα του Αντρέα Κώστα, που πιθανόν να είναι εκείνος το αγόρι που πρωταγωνιστεί. Μια ιστορία που αγγίζει τις ψυχές, που ξυπνά μνήμες σε όσους θυμούνται τις μέρες της Τούρκικης εισβολής στην Κύπρο, και δίνει ερέθισμα σε νεαρούς αναγνώστες να αναζητήσουν την Ιστορία της μεγαλονήσου!

Αυτό δεν είναι ένα βιβλίο που απλώς το διαβάζεις και το κλείνεις. Είναι ένα έναυσμα για συζήτηση. Αξίζει να διαβαστεί δυνατά, να σταθούμε στα λόγια  της γιαγιάς και τα δώρα του παππού, να εξηγήσουμε στα παιδιά τι σημαίνει η λέξη «προσφυγιά» χωρίς φόβο, αλλά με την τρυφερότητα που επιστρατεύουν οι συγγραφείς. Είναι το ιδανικό εργαλείο για να μιλήσουμε στις νεότερες γενιές για την ιστορική μνήμη, όχι ως πηγή μίσους, αλλά ως ανάγκη για δικαιοσύνη και ειρήνη.

Μια ιστορία που δεν αφήνει κανέναν χωρίς να αναρωτηθεί, με ένα μεγάλο ΓΙΑΤΙ. Γιατί ένα νησί είναι ακόμα χωρισμένο στα δύο. Μια ιστορία που γεννά μια ελπίδα μέσα από τα μάτια δύο παιδιών. Για την φιλία, το «Μαζί» και την Μνήμη. Ότι υπάρχει μέσα μας, παραμένει ζωντανό πάντα, όσο υπάρχουμε κι εμείς. Μια ιστορία για την Μνήμη, λοιπόν και την ίδια στιγμή για την ευθύνη του καθενός, το χρέος να μην σιωπήσει τουλάχιστον μπροστά σε μια αδικία, σε ανθρώπους και τόπους που χάθηκαν.

Πόσο δύσκολο να βλέπεις τον τόπο σου, απέναντι σου και να μην μπορείς να είσαι εκεί.

Πόσο μοναδικά δοσμένες οι εικόνες της  ονειρικής αφήγησης του Βαγγέλη Ηλιόπουλου και του Ανδρέα  Κώστα, από την Έφη Κοκκινάκη. Στα χρώματα της Μνήμης, της αμμουδιάς, της ώχρας, της θάλασσας. Με καθαρές γραμμές στα πρόσωπα και με τρυφερότητα που ξυπνούν αναμνήσεις και αφυπνίζουν συνειδήσεις.

Να το ψάξετε! Άλλωστε τούτες τις μέρες συμπληρώνονται 52 χρόνια πια από εκείνες τις φοβέρες μέρες τις εισβολής…

20 Ιουλίου 1974…

Ούτε εμείς ξεχνάμε…

Για το δίκαιο, για την Ιστορία, για εκείνο το συρματόπλεγμα που δεν θα έπρεπε να υπάρχει!

 

Δείτε εδώ ένα απόσπασμα: https://www.patakis.gr/files/1212800.pdf

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 20 Ιουλίου 2026 : εδώ!

Το σπίτι μου* της Δέσποινας και της Φωτεινής …στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Της Ελένης Μπετεινάκη

Ξέρετε που είναι το Ριζοκάρπασο; 

Ένα μεγάλο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου της περιοχής της Καπρασίας στην κατεχόμενη Κύπρο. Με μια πράσινη γραμμή πάνω στο χάρτη πέρασε στην αντίπερα όχθη και κρύφτηκαν οι θρύλοι, οι ομορφιές, τα σπίτια  και οι μεγάλες χαρές. Ο μύθος λέει πως το όνομα του το πήρε την εποχή που οι Σαρακηνοί έκαναν πολλές επιδρομές στα παράλια εκείνης της περιοχής που ήταν η πόλη Ουρανία. Οι  χριστιανοί κάτοικοι του χωριού για να γλυτώσουν από τις σφαγές και λεηλασίες των βαρβάρων μετακινήθηκαν στην ενδοχώρα και  τα βράδια κρυβόντουσαν μέσα στις ρίζες των θάμνων και των δένδρων. Ετσι δημιουργήθηκε τούτο το προσωνύμιο που τουλάχιστον για τους Κύπριους και τους Έλληνες σώζεται μέχρι και τις μέρες μας…

Μεταφερόμαστε σε ένα σχολείο στην αντίπερα «όχθη» λοιπόν. Εκεί η δασκάλα έχει βάλει έκθεση στα παιδιά, να γράψουν για το σπίτι τους. Ένα κορίτσι γράφει για το δικό του σπίτι που είναι κατακίτρινο και πάνω σε τέσσερις ρόδες. Όταν σχολάει:  «…το σπίτι μου με πάει στο δάσος…στη λίμνη και το καλοκαίρι…στη θάλασσα». Αυτό το κινούμενο σπίτι έχει τσουλήθρα που βγαίνει από το παράθυρο. Μπορεί ακόμα να κάνεις βουτιά, από εκεί, στη λίμνη. Είναι το μοναδικό σπίτι που πηγαίνει το κορίτσι στο σχολείο κάθε πρωί. Μαζεύονται αδέσποτα γύρω από το κίτρινο τροχήλατο σπίτι και τις νύχτες για να  κοιμηθεί το κορίτσι, το σπίτι κάνει βόλτες κοντινές ή και μακρινές…

Η δασκάλα , σαν διάβασε την έκθεση, ενθουσιάστηκε με την φαντασία του μικρού κοριτσιού. Δεν πίστεψε ούτε για μια στιγμή πως όλα τούτα συν έβαιναν στ’  αλήθεια. Δεν μπορούσε να δεχτεί πως υπάρχει ένα τέτοιο σπίτι!

Ένα αγόρι πάλι πλησίασε το μικρό κορίτσι να του εκφράσει τον δικό του ενθουσιασμό. Κι επειδή στο κορίτσι έλειπε μόνο ένας φράχτης γύρω από το σπίτι του και θα το ήθελε πολύ να έχει, το αγόρι έδειξε στην ζωγραφιά που είχε κάνει,  τον δικό τους. Της είπε και την ιστορία του δικού του σπιτιού. Πως μία μέρα ένας στρατηγός τους είπε να χτίσουν έναν τοίχο στην ταράτσα με μια τρύπα για να βάζει το όπλο του, όποτε χρειάζεται. Κι από τότε κανείς δεν ανεβαίνει στην ταράτσα του δικού τους σπιτιού.

Κι ύστερα τής εξήγησε τι ήταν η πράσινη γραμμή που είχε ζωγραφήσει  και τις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει αν κατά λάθος η μπάλα του περάσει τον φράχτη με τα συρματοπλέγματα και βρεθεί πέρα από την πράσινη  γραμμή.

Κάποια παιδιά ακόμα και σήμερα ζουν σε τέτοια παράξενα σπίτια… Με τροχούς αλλά ελεύθερα, με τρυπημένους τοίχους, με πράσινες γραμμές και φράχτες που δεν μπορούν να κάνουν  όλα όσα θα ήθελαν…

Αυτά τα παιδιά όμως συνεχίζουν κι ονειρεύονται, και παίζουν, και ζωγραφίζουν και …φαντάζονται!

Μια ιστορία συγκινητική, αληθινή πιθανόν, της Δέσποινας Ηρακλέους για άλλη μια πατρίδα που δύσκολα ξεχνάς, επισκέπτεσαι, ονειρεύεσαι. Για το σπίτι, την εστία, που και στις δύο περιπτώσεις των παιδιών έχει το καθένα τις δικές του  ιδιαιτερότητες. Από την μια μεριά το κινούμενο σπίτι, ασυνήθιστο για πολλούς και δύσκολο να το δεχτούν σαν μόνιμη κατοικία και από την άλλη το σπίτι – πεδίο βολής που δυναμώνει το φόβο, πληγώνει το σήμερα και δεν σ ’αφήνει να περάσεις «τα σύνορα».

Δεν γνώριζα την αληθινή ιστορία του Ριζοκάρπασου. Συγκλονιστική η ανακάλυψη του…

Πόσες ιστορίες  ακόμα υπάρχουν που ίσως να μην τις γνωρίσουμε ποτέ.

Για την Κύπρο και τούτο βιβλίο. Για την Γη, τα σπίτια, τις περιουσίες, όλα όσα έμειναν …εκεί. Για τις ιδιαιτερότητες των συμφωνιών των «Δυνατών» του κόσμου.

Ένα βιβλίο, λιτό και συγχρόνως γεμάτο,  αλλά και συγκλονιστικό. Για τους πολέμους που αφήνουν πολλά σημάδια και στις επόμενε γενιές. Για τις ζωές των ανθρώπων που δεν μοιάζουν, και συχνά ξεπερνούν ακόμα και την φαντασία μας.

Για την ελευθερία, την δύναμη της ψυχής και του ονείρου να μιλήσετε στα παιδιά σας. Στο σπίτι ή στο σχολείο να  ακούτε προσεκτικά αυτά που σας λένε, γράφουν ή ζωγραφίζουν. Ο κόσμος τους είναι διαφορετικός από τον δικό μας και οφείλουμε όλοι να τον κάνουμε καλύτερο.

Ένα βιβλίο ποίημα στην ελευθερία …

Ένα βιβλίο που έχει εικονογραφήσει η Φωτεινή Στεφανίδη μοναδικά. Με τον χρωστήρα και την παλέτα της έφτιαξε πάλι έναν κόσμο φαντασίας, ονείρου και πραγματικότητας που σε ταξιδεύει στο χθες, το σήμερα και το πάντα…

Χρώματα, καμβάδες και σχέδια που  ζωντανεύουν το λόγο της Δέσποινας Ηρακλέους και τον αφήνει με τις πολλές της αποχρώσεις στην ψυχή μας ανεξίτηλο.

Για την διαφορετικότητα των οικογενειών να μιλήσετε επίσης…

Για τα δάση, τις λίμνες, τα χωριά μας. Να αφήσετε τους μεγαλύτερους να σας διηγηθούν τις ιστορίες της ζωής, του τόπου που μεγάλωσαν…

Να ψάξετε και το Ριζοκάρπασο στο χάρτη. Εκεί στην άκρη άκρη της μύτης, στην Κύπρο. Κλείστε τα μάτια και με οδηγό το κείμενο της Δέσποινας  ή τις εικόνες της Φωτεινής κάντε ένα ταξίδι στις ζωές και στους τόπους που περιγράφει το βιβλίο.

Μπείτε στη ζωή των παιδιών κι αφήστε το συναίσθημα να βρει τον δικό του χώρο και χρώμα…

Ψάξτε το στα βιβλιοπωλεία, οπωσδήποτε…

*Το σπίτι μου, Δέσποινα Ηρακλέους, εικ: Φωτεινή Στεφανίδη, εκδ. Καλειδοσκόπιο

https://zhtunteanagnostes.blogspot.com/2024/09/blog-post_27.html

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 28 Σεπτεμβρίου 2024 : Εδώ!