Ήμουν με τις μέλισσες*…στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Ε λοιπόν, ναι! Αυτό δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο. Το ξεκινάς κι αυτό σε οδηγεί σε παράξενα μονοπάτια γιατί πρέπει εσύ να αποφασίσεις για την συνέχεια της ιστορίας. Έχει δύο επιλογές στο τέλος του κάθε κεφαλαίου και διαλέγεις πως θέλεις να εξελιχθεί η πλοκή. Αν πάλι μετανιώσεις για την διαδρομή που διάλεξες, το ξεκινάς από την αρχή ή και την μέση με άλλες επιλογές. Κι όλες οι αποφάσεις σου μπορούν να σε οδηγήσουν σε 19 διαφορετικές ιστορίες! Κι αυτή είναι μια ιδιαιτερότητα που το κάνει ακόμα πιο συναρπαστικό από ότι μπορείς να φανταστείς.΄

Ποιο είναι το κεντρικό θέμα της αρχικής ιστορίας που γύρω του εμπλέκονται τα διλλήματα;

Ένα απαγορευμένο βιβλίο (Όλιβερ Τουίστ του Καρόλου Ντίκενς) που το καθεστώς της πόλης (απολύτως αυταρχικό και παντελώς δικτατορικό) το οδηγεί στην πυρά και τιμωρεί αυστηρά όσους μπορεί να το έχουν στην κατοχή τους. Εκείνο το πρωινό στο σχολείο του Ντάνιελ, η κυρία Μαρκέλλα είχε επιλέξει για το μάθημα της λογοτεχνίας την ανάγνωση του παραπάνω βιβλίου που είχε απαγορευτεί η κυκλοφορία του, λίγη ώρα πριν… Την ανάγνωση είχε ξεκινήσει ένα νεόφερτο κορίτσι στην τάξη, η Ελένα Μαρτίν. Την στιγμή που το βιβλίο έφτασε στα χέρια του Ντάνιελ έγινε η «συμφορά». Τρεις αστυνομικοί κι ο Διευθυντής του σχολείου φωνάζοντας τον υποχρεωτικό χαιρετισμό :«Ζήτω ο ηγέτης μας, Αλεξάντερ Κρούτς!» μπήκαν στην αίθουσα κι όλοι πάγωσαν. Το Απαγορευμένο Βιβλίο έπρεπε πάραυτα να αποσυρθεί και να καεί στην πλατεία Ευγενίας Κρουτς μαζί με στοίβες άλλων βιβλίων. Όλοι έτρεξαν στην πλατεία μαζί κι η Ελένα αλλά και ο Ντάνιελ που παρακολουθώντας το βιβλίο με το κόκκινο βελούδινο εξώφυλλο συνειδητοποίησε πως ήταν στην άκρη άκρη του σωρού. Ήθελε τόσο πολύ να μάθει τη συνέχεια, που σκέφτηκε εντελώς παρορμητικά να σώσει το βιβλίο από τις φλόγες. Πως θα το έκανε όμως που όλοι τον παρακολουθούσαν;  Κι αν κάποιος τον έβλεπε,θα κατέληγε σίγουρα στη φυλακή. Και εδώ  μπαίνει το πρώτο δίλλημα. Ο αναγνώστης καλείται να αποφασίσει για την συνέχιση της ιστορίας.

Τι να κάνει ο Ντάνιελ;

Να  σώσει το βιβλίο από τις φλόγες κι ό,τι βγει; Ή Να μην κάνει τίποτα μένοντας ασφαλής;

Η ιστορία ξετυλίγεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και μια μεγάλη περιπέτεια ξεκινά. Κάθε φορά που η πλοκή βρίσκεται σε κομβικό σημείο ο Αναγνώστης καλείται να διαλέξει ανάμεσα σε δυο εκδοχές – διλήμματά για να συνεχίσει την ροή της.

Ο Ντάνιελ πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε μεγάλα ηθικά διλήμματα, όπως το να πει αλήθειες για όσα έχει δει και ξέρει στο καθεστώς και να κερδίσει την εύνοιά τους ή να πει ψέματα και να βοηθήσει την φίλη του Ελένα;

Να μιλήσει στην μητέρα του ή όχι για όλα όσα έχουν συμβεί;

Η μητέρα του τι ρόλο παίζει στην όλη Ιστορία;

Τι είναι η κιβωτός βιβλίων;

Κι οι Μέλισσες, τι ακριβώς ήταν;

Θα τον κυνηγήσει το καθεστώς;

Αγωνία, μυστικά, σιωπές, αντίσταση. Φόβος, συλλογικότητα, τόλμη και θάρρος, αλληλεγγύη. Ένα βιβλίο που σε κρατά σε εγρήγορση. Πρωτοποριακό, ασυνήθιστο, με την ενεργό συμμετοχή του αναγνώστη. Ένα βιβλίο με 19 διαφορετικά φινάλε άρα με 19 διαφορετικές ιστορίες, που καλλιεργεί την κριτική σκέψη, ενισχύει την υπευθυνότητα.

Η ιστορία του Γιώργου Παναγιωτάκη διαπραγματεύεται πολλές έννοιες και οι νεαροί αναγνώστες έρχονται αντιμέτωποι με αυτές καλώντας τους να συμμετάσχουν στην λήψη αποφάσεων για την έκβασή της. Η έννοια του φόβου είναι διάχυτη αλλά διαχειρισιμη και ωφέλιμη,  αφού κρατάει σε εγρήγορση τους πρωταγωνιστές αλλά και τους αναγνώστες. Υπάρχουν επίσης έννοιες,  όπως η υπακοή απέναντι σε καταπιεστικά καθεστώτα, η ατομική ευθύνη  και η αξία της αντίστασης. Ο Ντάνιελ ρισκάρει για το κοινό καλό, παίρνει και μαζί του κι εμάς στις  αποφάσεις του. Το βιβλίο πετυχαίνει να δείξει στον αναγνώστη ότι η λογοκρισία δεν είναι μια θεωρητική έννοια του παρελθόντος, αλλά μια διαρκής απειλή που απαιτεί εγρήγορση και ατομική ευθύνη για να αντιμετωπιστεί. Η λογοτεχνία εδώ δημιουργεί μια πολιτική αφύπνιση και μάλιστα ο συγγραφέας δίνει την δυνατότητα σε μας να ζήσουμε αυτή την εμπειρία, να αποφασίσουμε, να εμπιστευτούμε, να καταγγείλουμε ή όχι και σε τελική ανάλυση μάς καλεί να πάρουμε μέρος σε μια μορφή αντίστασης ενάντια στη βία.

Η εικονογράφηση της Ναταλίας Μαυρωτά λειτουργεί σαν παράλληλος αφηγητής που σχολιάζει βιωματικά τη δυστοπία της ιστορίας. Χρησιμοποιεί μαύρους και γκρίζους τόνους που σε παραπέμπουν σε graphic novel, ιδιαίτερα ελκυστικό στην νέα γενιά.

Το χάρτινο διακοσμητικό στοιχείο) σε σχήμα μέλισσας που συνοδεύει το βιβλίο είναι γεμάτο από συμβολισμούς. Νομίζω συνδέεται άμεσα με την μυστική οργάνωση αντίστασης που προστατεύει τα απαγορευμένα βιβλία στην ιστορία μας και ίσως θυμίζει  παλαιότερα φυλλάδια αντίστασης που δημιουργήθηκαν  σε  παραδοσιακά χειροκίνητα  τυπογραφεία παραπέμποντας μας σε άλλες εποχές.

 Τέλος, ο τίτλος του βιβλίου «Ήμουν με τις μέλισσες» νομίζω από μια σύντομη έρευνά μου, πως είναι μια άμεση αναφορά σε μια  ιστορική φράση που χρησιμοποιήθηκε στην πολύ νεότερη πολιτική ιστορία της Ελλάδας, η οποία προέρχεται από την συγκλονιστική δικαστική αγόρευση του δικηγόρου πολιτικής αγωγής των Αιγύπτιων αλιεργατών Θανάση Καμπαγιάννη  στη δίκη της Χρυσής Αυγής. Υπάρχει σχετικό βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες **.

Ο Γιώργος  Παναγιωτάκης προφανώς δανείζεται αυτή τη φράση και τη μετατρέπει σε σύνθημα αντίστασης για τους ήρωές του. Είναι σαν να επιλέγει την ελευθερία της σκέψης απέναντι στον φόβο και την υποταγή.

Αν αναλογιστούμε το παρελθόν, ακόμα και το πρόσφατο θα δούμε πως το βιβλίο μάς παραπέμπει ακόμα,  έμμεσα, σε πραγματικά ιστορικά γεγονότα της παγκόσμιας και ελληνικής Ιστορίας σε σχέση με παλαιότερες δημόσιες καταστάσεις που βιβλία οδηγήθηκαν στην πυρά όπως :

Στην  Ναζιστική Γερμανία από τον Μάρτιο ως τον Οκτώβριο του 1933. Φοιτητές και καθηγητές έκαψαν χιλιάδες βιβλία αντιγερμανικού πνεύματος,  αρχή γενομένης στις 10 Μαΐου του ίδιου έτους, στην πλατεία  Μπέμπελπλατς στο Βερολίνο και ταυτόχρονα σε 18 άλλες γερμανικές πόλεις.  Κάηκαν βιβλία 282 φιλοσόφων, επιστημόνων, ποιητών, μυθιστοριογράφων και πολιτικών συγγραφέων. Ανάμεσά τους έργα του Καρλ Μαρξ και του Καρλ Κάουτσκι, του Άλμπερτ Αϊνστάιν, της Έλεν Κέλερ, και του Μάγκνους Χίρσφελντ.

Στην Ελλάδα, στην Δικτατορία του Μεταξά στα 1936 το καθεστώς έκαψε δημόσια βιβλία σε κεντρικές πλατείες (π.χ. στον Λευκό Πύργο), ανάμεσα στα οποία ήταν έργα του Πλάτωνα, του Θουκυδίδη και του Γκαίτε.

Την διάρκεια της επταετίας  πάλι, στην Δικτατορία των Συνταγματαρχών 1967-1974, επιβλήθηκε αυστηρή προληπτική λογοκρισία σε εφημερίδες, τραγούδια και μουσικές όπως του Μίκη Θεοδωράκης. Απαγορεύτηκαν  βιβλία αλλά ακόμα και η χρήση πολλών λέξεων.

Κι αν θέλουμε να διαβάσουμε βιβλία που μας παραπέμπουν σε άλλες απαγορεύσεις βιβλίων ας ανατρέξουμε στο περίφημο «Φαρενάιτ 451» του Ρέι Μπράντμπερι  που κυκλοφορεί σε graphic Novel από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και είναι το απόλυτο κλασικό βιβλίο για τη λογοκρισία.

Επίσης το βιβλίο : Η Κλέφτρα των Βιβλίων του Μάρκους Ζούσακ, εκδόσεις Ψυχογιός. Στη ναζιστική Γερμανία, ένα μικρό κορίτσι βρίσκει παρηγοριά και δύναμη κλέβοντας βιβλία που προορίζονται για την πυρά, αναδεικνύοντας τη δύναμη των λέξεων ενάντια στο σκοτάδι.

Να το διαβάσετε οπωσδήποτε!

*Ήμουν με τις μέλισσες, Γιώργος Παναγιωτάκης, εικ: Ναταλία Μαυρωτά, εκδ. Πατάκης https://www.patakis.gr/books/9786180714487-imoun-me-tis-melisses/

**Με τις μέλισσες ή με τους λύκους, Θανάσης Καμπαγιάννης, εκδ. Αντίποδες https://antipodes.gr/book/me-tis-melisses-i-me-tous-lykous/

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 4 Ιουλίου 2026 : Εδώ!