Τρόχαλος έγινε η Μονή κι' εσείστη ο Ψηλορείτης κι' αντιλαλούνε τα βουνά κι απ' άκρου ως άκρου η Κρήτη...

Ήταν 8 Νοεμβρίου του 1866. Λένε πως έβρεχε πολύ εκείνο το βράδυ, άλλοι πάλι λένε πως προσπάθησε να ΄ρθει βοήθεια από τα γύρω χωριά αλλά η δύναμη σε στρατό των  Τούρκων ήταν τόσο μεγάλη που δεν μπόρεσαν καν να πλησιάσουν. Πως το μέρος και το σχέδιο προδόθηκε από τον επίσκοπο Λάμπη Παϊσιο που είχε σχέσεις μέσω αλληλογραφίας με τον Μουσταφά Πασά, όπως γινόταν και γίνεται πάντα. Πως την επομένη το βράδυ στις 9 του Νοέμβρη δεν ακούστηκε μόνο η φωνή του  Κωνσταντίνου Γιαμπουδάκη για την ανατίναξη της Μονής αλλά και του Ανωγειανού δάσκαλου Μανώλη Σκουλά ή του Δράκου Ντελή από τις Γωνιές του Μαλεβιζίου που τον ήξεραν στο Ηράκλειο ή Μεγάλο Κάστρο σαν έναν από τους ραφτάδες της εποχής κι άλλοι λένε πως η ανατίναξη ήταν ομόφωνη απόφαση κι όλοι μαζί ενωμένοι σαν μια γροθιά αποφάσισαν να πεθάνουν. Όποια και αν αποδειχτεί στο τέλος η αλήθεια, από τους ιστορικούς και ερευνητές του μέλλοντος ένα είναι σίγουρο. Η αυτοθυσία και η δύναμη εκείνων των ανθρώπων, κληρικών, γυναικόπαιδων ,αγωνιστών τούτες τις δυο σημαδιακές μέρες του Νοέμβρη έγινε παγκόσμια γνωστή σαν το «Ολοκαύτωμά της Μονής Αρκαδίου» κατά την μεγάλη Επανάσταση του 1866-1869 που συγκλόνισε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, Ευρώπη και Αμερική. Ενεργοποιήθηκε όλος σχεδόν ο ευρωπαϊκός και αμερικανικός τύπος και πολλοί διάσημοι διανοούμενοι, όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, με αποτέλεσμα την αλλαγή στάσης των Κυβερνήσεων των ισχυρών της εποχής απέναντι στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης .Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την λευτεριά και τελικά για την Ένωση μετά από μερικές δεκαετίες.

Αρκάδι 8 και 9 Νοεμβρίου 1866.« Ο όρκος και το σύνθημά μας είναι η ένωση της Κρήτης μετά της Ελλάδος ή ο θάνατος και πλέον τούτου δεν θέλομεν να ακούσωμεν τίποτε άλλο».

Η Μονή Αρκαδίου βρίσκεται περίπου 20 χιλιόμετρα μακριά από την Πόλη του Ρεθύμνου. Μοναστήρι παλιό από τον 12 αιώνα χτισμένο πάνω σε ένα οροπέδιο δυτικά του Ψηλορείτη. Εκεί είχαν την έδρα τους οι επαναστάτες κατά των Τούρκων που πάνω από 250 χρόνια είχαν πια στην κατοχή τους το μαρτυρικό νησί και προσπαθούσαν να βρουν τρόπους να επαναστατήσουν εναντίον τους.

Όλα ξεκίνησαν τέλος του Σεπτέμβρη όταν έρχεται στην Κρήτη ο Πάνος Κορωναίος, συνταγματάρχης του Ελληνικού στρατού με μικρό σώμα εθελοντών από την ελεύθερη Ελλάδα. Πηγαίνει αμέσως στο Αρκάδι όπου ανακηρύσσεται Γενικός Αρχηγός Ρεθύμνου. Με την στρατιωτική του εμπειρία βλέπει αμέσως ότι το Αρκάδι δεν προσφέρεται για άμυνα. Συνέστησε να χαλάσουν τους στάβλους ώστε να μην αποτελέσουν προγεφύρωμα για τον εχθρό. Ακόμη, ν´ανοίξουν λαγούμια μπροστά στις τρείς πόρτες του μοναστηριού, να τα παγιδέψουν με πυρομαχικά και να είναι έτοιμοι να τ´ ανατινάξουν την κατάλληλη στιγμή. Οι πόρτες να φραχτούνε με χώμα. Να συγκεντρώσουν μελίσσια και να τα εξαπολύσουν κατά των πολιορκητών. Να ζητήσουν βοήθειες από τους οπλαρχηγούς διαφόρων επαρχιών. Τέλος, να διώξουν τα γυναικόπαιδα (που είχαν καταφύγει στο μοναστήρι από τα γύρω χωριά μεταφέροντας μάλιστα και την κινητή περιουσία τους για να την γλιτώσουν από τους Τούρκους) γιατί δυσκολεύουν την άμυνα για πολλούς λόγους. Ο ηγούμενος όμως με τους μοναχούς και τον οπλαρχηγό Δασκαλάκη είχαν αντίθετη γνώμη, όπως και οι γυναίκες των πολεμιστών. Φεύγει να συγκεντρώσει κι άλλους επαναστάτες και να χτυπήσουν όλοι μαζί τον Μουσταφά αλλά ίσως αυτό να ήταν το μοιραίο του λάθος.

Στις 7 του Νοέμβρη 1866 μέσα στο μοναστήρι υπήρχαν 964 ψυχές, 325 άνδρες από τους οποίους 259 με όπλα ,περίπου 40 ήταν μοναχοί και τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα.

Ο στρατός του Μουσταφά Πασά, περίπου 15.000 άνδρες άτακτοι και τακτικοί Τούρκοι και Αιγύπτιοι με 30 ελαφριά κανόνια κι άλλοι υπολογίζουν πως ήταν πάνω από 22.000  εμφανίστηκε στο Αρκάδι ξημερώματα της 8 Νοεμβρίου 1866. Ο ίδιος ο Μουσταφάς είχε παραμείνει στο χωριό Μέση κι είχε διορίσει αρχηγό τον γαμπρό του Σουλεϊμάν Βέη. Οι υπερασπιστές και τα γυναικόπαιδα βρίσκονταν εκείνη την ώρα στη θεία λειτουργία, ήταν η εορτή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Ο Ηγούμενος γνωρίζοντας ότι τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα μίλησε στους πιστούς για το τι μπορεί να επακολουθούσε και τους προέτρεψε να είναι ενωμένοι μέχρι και τον θάνατο.Και η μάχη ξεκίνησε μιας και κάνεις δεν θέλησε να παραδοθεί. Όλοι πολεμούσαν με κάθε τρόπο, γυναίκες , άνδρες και παιδιά.

”… Είχαν ανοίξει ένα λαγούμι κοντά στην Καστρινή Πόρτα, μεσ´ την παλιά κρασαποθήκη που την είχανε καμωμένη μπαρουτχανέ κι ένα δεύτερο στο γουμενικό. Ο (ηγούμενος) Χατζή Γαβριήλ γύριζε τα μέρη όπου λουφάζανε τα γυναικόπαιδα και τα παρακινούσε να πάνε να καούνε όταν θα πατούσε ο άπιστος το μοναστήρι. Πολλές μανάδες με τα παιδιά τους τρέχανε εκεί θεληματικώς. Ένα μικρό κορίτσι, βαστώντας στο χέρι ένα φανάρι, έφερνε γύρο στα κελαρικά και τις αποθήκες και ρωτούσε: “Ποιός θέλει νάρθει στο λαγούμι;“.

“Παντελής Πρεβελάκης , Παντέρμη Κρήτη”

Οι Τούρκοι προσπαθούσαν να καταστρέψουν την πύλη αλλά οι πολιορκούμενοι με τα πυρά τους δεν τους άφηναν να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Η μάχη συνεχίστηκε όλη την ημέρα με αποτέλεσμα να γεμίσει ο τόπος σκοτωμένους γύρω από μονή.

«Στον ανεμόμυλο είχαν κλειστεί επτά Κρήτες γιγαντομάχοι, από τους οποίους οι δύο ήταν καλόγεροι, που είχαν προκαλέσει τεράστια φθορά στους επιτιθέμενους. Κατά τις απογευματινές ώρες Τουρκοκρητικοί άτακτοι κατόρθωσαν να πλησιάσουν και από το παράθυρο να βάλουν φωτιά σε δεμάτια λιναριού που ήταν αποθηκευμένο μέσα στον ανεμόμυλο. Οι ηρωικοί μαχητές αναγκάστηκαν να ανεβούν στη σκεπή και να πολεμούν ακάλυπτοι. Έτσι σκοτώθηκαν ή κάηκαν όλοι εκτός από έναν, που διέφυγε πηδώντας στο παρακείμενο φαράγγι με βροχή από σφαίρες πίσω του.

Στις περιοχές έξω και γύρω απο το μοναστήρι, ο Κορωναίος, οι Μυλοποταμίτες και οι λιγοστοί Αμαριώτες επαναστάτες προσπάθησαν επί μερικές ώρες να κρατήσουν χαλαρή την πολιορκία χτυπώντας τα μετόπισθεν των Τούρκων. Για κακή όμως τύχη των πολιορκουμένων, η ραγδαία βροχή στις γύρω ορεινές περιοχές αχρήστεψε τα όπλα τους.

Στις 9 Νοεμβρίου είχε ξημερώσει πια και η τελική μάχη είχε αρχίσει. Μπροστά από τη Δυτική Πύλη οι Τούρκοι είχαν κατορθώσει να φέρουν δύο μεγάλα κανόνια από το κάστρο του Ρεθύμνου. Το πιο μεγάλο που το ονόμασαν “Κουτσαχείλα”, δυόμιση μέτρα μακρύ, έπαιρνε μπάλα που ζύγιαζε σαράντα πέντε οκάδες. Οι πολιορκημένοι από δύο φορές σκότωσαν τους χειριστές του με εύστοχες βολές, ώσπου οι Τούρκοι το μετέφεραν μέσα στους στάβλους. Από τη στιγμή αυτή μπορούσαν να χτυπούν με ασφάλεια την σιδερόφρακτη πόρτα του μοναστηριού. Τραντάζεται συθέμελα το μοναστήρι από τις κανονιές. Οι κραυγές των γυναικόπαιδων, ο μεγάλος κρότος των κανονιών και οι άγριοι αλαλαγμοί των Τούρκων συγκλονίζουν την περιοχή. Λένε πως ο κρότος ήταν τόσο δυνατός που ακούστηκε από το Ηράκλειο.»*

Στη μπαρουταποθήκη της μονής γράφτηκε η τελευταία πράξη του δράματος και μία ακόμα ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Ο Κωστής Γιαμπουδάκης ή κατ' άλλους ο Εμμανουήλ Σκουλάς ή ο Δράκος Ντελής  την ανατίναξε, σκορπίζοντας το θάνατο, όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους εισβολείς.

"Σφαγή μεγάλη αρχινά, περίσσια φωνοκλήσι

ετούτ' η ώρα θ'ακουστεί σ' Ανατολή και Δύση.

Και μέσα στον αναβρασμό , που ο Χάρος εβρουχάτο

βροντή, σεισμός εγίνηκε , κι ο κόσμος άνω - κάτω

φωθιά, καπνός και κτήρια , κορμιά κομματιασμένα

άντρες και γυναικόπαιδα στα νέφελα ανεβαίνουν.

Τρόχαλος έγινε η Μονή κι' εσείστη ο Ψηλορείτης

κι' αντιλαλούνε τα βουνά κι απ' άκρου ως άκρου η Κρήτη"

Οι Τούρκοι, που στο μεταξύ έχουν εξαγριωθεί, σφάζουν όποιο βρίσκουν μπροστά τους . Το μοναστήρι είναι γεμάτο από σκοτωμένους χριστιανούς και τούρκους.

Ο επίλογος αυτής της άνισης μάχης έχει πια γραφτεί.  Από τους Έλληνες που βρίσκονταν στη Μονή, μόνο 3 ή 4 κατόρθωσαν να διαφύγουν, ενώ περίπου 100 πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ο ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου Γαβριήλ Μαρινάκης είχε σκοτωθεί πριν από την ανατίναξη της μπαρουταποθήκης. Οι νεκροί και τραυματίες του Μουσταφά ανήλθαν σε 1.500 ή σε 3.000, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς.

Από όλες τις θυσίες που πρόσφερε η Κρήτη μεσουρανεί το Αρκάδι. Η μονή Αρκαδίου ύψωσε το αίτημα της κρητικής ελευθερίας και ξεσήκωσε τα φιλελληνικά αισθήματα της Ευρώπης, αλλάζοντας τη νοοτροπία και την τακτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στο Κρητικό ζήτημα.

Μετά την καταστροφή του, το 1866, το μοναστήρι ανοικοδομήθηκε πλήρως και αναστηλώθηκε στην πρότερή του μορφή. Μόνο ένα μισοκαμένο τέμπλο στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας και μια μπάλα κανονιού σφηνωμένη στο αιωνόβιο κυπαρίσσι στα δεξιά στης εκκλησίας μαρτυρούν το αίμα που χύθηκε πριν 148 χρόνια!

Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή που υπάρχει στην μπαρουταποθήκη ακόμα και σήμερα …

"Αυτή η φλόγα π' άναψε μέσα εδώ στη κρύπτη

κι απάκρου σ' άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη,

ήτανε φλόγα του Θεού μέσα εις την οποία

Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Ελευθερία "

ΠΗΓΕΣ :

Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ

*historyof-macedonia/olokautwma-tou-arkadiou

«Το Αρκάδι δια μέσου των αιώνων»,Mητροπολίτη Ρεθύμνης Βενέρη, 1938

defencenet.gr

kritikoi.gr

Wikipedia.org

Γεώργιος Ι. Παναγιωτάκης: " ΚΡΗΤΗ " Τόμος Β΄

Δημοσιέυτηκε στο www.cretalive.gr :Στις 8 Νοεμβρίου 2014... εδώ:

«…Θέλω να πεθάνω στην Κρήτη. Είναι η γη μου. Κι αν δεν προφτάσω εκεί θέλω να με θάψουνε...»

“…Έχουν να πουν πως άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται το θάνατο. Όχι, σου λέω εγώ. Άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται την αθανασία…” Αναφορά στον Γκρέκο

Ήταν 26 Οκτωβρίου 1957 σε μια κλινική  του Φράιμπουργκ της Γερμανίας, όταν ο μεγάλος μας συγγραφέας, στοχαστής, δημοσιογράφος, ταξιδευτής, ο Νίκος Καζαντζάκης αφήνει την τελευταία του πνοή… Ήθελε να ταφεί στον τόπο που γεννήθηκε , στην Κρητική γη , στο Μεγάλο Κάστρο, και σαν σήμερα 5 του Νοέμβρη πριν από 57 χρόνια η σωρός του θάφτηκε στον προμαχώνα Μαρτινέγκο!

«…Χτυπημένος από τη λευχαιμία έδινε τη μάχη για να παραμείνει στη ζωή-ήθελε ο ίδιος να ζήσει μέχρι το 1966! Αλλά δεν πρόλαβε. Ο θάνατός του προκάλεσε θλίψη σε ολόκληρη την Κρήτη που είχε να νιώσει τέτοιο πένθος από τότε που έφυγε ο Βενιζέλος, το 1936. Ο Kαζαντζάκης είχε προσβληθεί πριν οκτώ χρόνια από λευχαιμία και βρισκόταν κάτω από συνεχή ιατρική παρακολούθηση. H αρχή του τέλους σήμανε έπειτα από ένα ισχυρό εμβόλιο που έκανε, παρά τις αντίθετες συστάσεις των γιατρών του, εναντίον διαφόρων νόσων, προκειμένου να ταξιδέψει στην Iαπωνία και την Kίνα, επίσημα καλεσμένος της κινεζικής κυβέρνησης.

Tο ταξίδι έγινε, αλλά η επιστροφή τον βρήκε καταβεβλημένο. Mπήκε για θεραπεία στο εθνικό νοσοκομείο της Kοπεγχάγης και στη συνέχεια στην πανεπιστημιακή κλινική του Φράιμπουργκ, όπου χτυπήθηκε από γρίππη, που ήταν η χαριστική βολή….»

«…Όμως θέλω να πεθάνω στην Κρήτη. Είναι η γη μου. Εκεί στο Κάστρο (Ηράκλειο). Κι αν δεν προφτάσω να πεθάνω εκεί, εκεί θέλω να με θάψουνε. Το χώμα της Κρήτης έφτιασε το αίμα μου – αυτό θέλω να το πιει…». Θα πει στον Μάριο Πλωρίτη σε μια συνέντευξή το.

Το Ηράκλειο ήταν για τον Καζαντζάκη η πατρίδα στην οποία πάντα επέστρεφε. Τώρα θα ερχόταν για την μόνιμη κατοικία του. Ήσυχος και ήρεμος. Λεύτερος που συνήθιζε να λέει. Και χωρίς να τον κυνηγούν οι σκοταδιστές, όλοι όσοι δεν μπορούσαν να δουν μπροστά.

 «…Μα τώρα το μεροκάματο τέλεψε, μαζεύω τα σύνεργά μου, ας έρθουν άλλοι σβώλοι χώματα να συνεχίσουν τον αγώνα, είμαστε, εμείς οι θνητοί, το τάγμα των αθανάτων, κόκκινο κοράλλι το αίμα μας, και χτίζουμε απάνω στην άβυσσο ένα νησί. Χτίζεται ο Θεός, έβαλα κι εγώ το δικό μου κόκκινο πετραδάκι, μια στάλα αίμα, να τον στερεώσω, να μη χαθεί, να με στερεώσει, να μη χαθώ, έκαμα το χρέος μου…Έχετε γεια!

Απλώνω το χέρι, φουχτώνω το μάνταλο της γης, ν΄ανοίξω την πόρτα να φύγω, μα κοντοστέκουμε στο φωτεινό κατώφλι ακόμα λίγο, δύσκολο, δύσκολο πολύ, να ξεκολλήσουν τα μάτια, τ’αυτιά, τα σπλάχνα από τις πέτρες και τα χόρτα το κόσμου λες: Είμαι χορτάτος, είμαι ήσυχος, δε θέλω πια τίποτα, τέλεψα το χρέος και φεύγω, μα η καρδιά πιάνεται από τις πέτρες κι από τα χόρτα, αντιστέκεται, παρακαλάει….. “Στάσου ακόμα!»

«Τέλεψα το χρέος και φεύγω.»! Ν. Καζαντζάκης Αναφορά στο Γκρέκο

Δεν γινόταν όμως να σταθεί κι « έφυγε ». Ήθελε να θαφτεί στην γη του, στην Κρήτη, στο χώμα που τον γέννησε κι έτσι έκανε άλλο ένα μεγάλο ταξίδι, νεκρός πια. Κι εδώ αρχίζουν οι περιπέτειες και τα παράλογα. Η σωρός του  έφτασε στην Αθήνα στις 4 Νοέμβριου του 1957  και ο Αρχιεπίσκοπος των Αθηνών Θεόκλητος άρπαξε την  ευκαιρία να πάρει εκδίκηση ενάντια στον «αθυρόστομο  υβριστή και συκοφάντη».

Είναι γνωστό πως στάλθηκαν τηλεγραφήματα στον Μητροπολίτη Κρήτης να αρνηθεί το μυστήριο και να μην επιτραπεί η κηδεία του σε κανένα νεκροταφείο της εκκλησίας. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης, τότε, διέθεσε ένα αεροπλάνο της Ολυμπιακής και μετέφερε τον μεγάλο νεκρό στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στην γενέτειρα πόλη του.

Κοσμοσυρροή στο αεροδρόμιο Ηράκλειου. Άνθρωποι από όλα τα « στρώματα», άνθρωποι της παγκόσμιας τέχνης , του θεάτρου, της πολιτικής των τοπικών αρχών ήταν εκεί και τον περίμεναν. Το φέρετρο τοποθετήθηκε στον Μητροπολιτικό ναό του Άγιου Μήνα με την έγκριση του Μητροπολίτη της Κρήτης Ευγένιου που αψήφησε τις απειλές της Ιεραρχίας και έψαλε μια σύντομη επιμνημόσυνο δέηση. Βρακοφόροι Κρητικοί και κοπελιές του Λυκείου με εθνικές ενδυμασίες και μαύρες μαντίλες στάθηκαν δίπλα στο φέρετρο. Εκατοντάδες στέφανα κατατέθηκαν στην τιμή του Κρητικού και το λαϊκό προσκύνημα κράτησε μέχρι αργά τα μεσάνυχτα.

Την επόμενη μέρα στις 5 Νοεμβρίου έγινε η ταφή. Κάθε δρόμος και σοκάκι του Κάστρου είχε σκεπαστεί από μια τεράστια πυκνή ανθρωποθάλασσα που θρηνούσε σιωπηλά και με αξιοπρέπεια τον μεγάλο νεκρό. Στα μπαλκόνια και καταστήματα κυμάτιζαν Εθνικές θλιμμένες σημαίες. Έκλεισαν τα σχολειά , άνοιξαν παράθυρα και πόρτες και ξεμύτισαν έξω οι Καστρινοί για να αποχαιρετήσουν τον συμπατριώτη τους.

Ο Μητροπολίτης Ευγένιος έψαλε την νεκρώσιμη ακολουθία παρουσία του πρωτοσύγκελου αρχιμανδρίτη Φιλόθεου Βουζουνεράκη (μετέπειτα μητροπολίτη Ιεραπύτνης και Σητείας). Ο δήμαρχος του Ηρακλείου, ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων Γεώργιος Παπανδρέου, Ο Νορβηγός συγγραφέας Μαξ Ταου, πρυτάνεις του Πανεπιστημίου, ο Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων και διάφοροι λογοτεχνικοί σύλλογοι προσφώνησαν και τίμησαν με γενναιοδωρία τον μεγαλύτερο λογοτέχνη του αιώνα μας.

Και η πομπή περνώντας από τους πιο κεντρικούς δρόμους του Ηράκλειου κατευθύνθηκε στον προμαχώνα του Μαρτινέγκο. « …Στάθηκε αψηλά, σε μια τάπια χορταριασμένη. Κοίταξε πέρα το πέλαο , χοχλακιαστό , κατάμπλαβο, να στραταλίζει στον ήλιο και να χαίρεται,πέρα, καταβορρά, κατά την Ελλάδα…» όπως είχε γράψει κάποτε ο ίδιος…

Η Δημοτική μουσική του Ηρακλείου προηγήθηκε της νεκρικής πομπής παίζοντας τον Κρητικό ύμνο .Το φέρετρο συνόδευσαν βρακοφόροι και κοπελιές του Λυκείου κρατώντας τα κατατεθέντα στέφανα . Ακολούθησαν η χήρα του νεκρού Ελένη Καζαντζάκη, οι αδελφές του Αναστασία και Μαρία , και Έλληνες επίσημοι. Πήραν σειρά οι φοιτητές της παιδαγωγικής Ακαδημίας και άνθρωποι των γραμμάτων και θεάτρου κρατώντας τα βιβλία του Καζαντζάκη και πίσω ακολούθησε χιλιάδες λαός. Σαν τοποθετήθηκε ο νεκρός μέσα στον πρόχειρο τάφο στην γη που τον γέννησε, η Ελλάδα ολόκληρη έγειρε το κεφάλι και τον μοιρολόγησε. Αυτή την συγκινητική εικόνα ζωγράφισαν οι Ελληνικές εφημερίδες. Η Φιλαρμονική του Δήμου έπαιξε ξανά με δέηση τον ύμνο της Κρήτης : “Από φλόγες η Κρήτη ζωσμένη τα βαριά της τα σίδερα σπα και σαν πρώτα χτυπιέται χτυπά και γοργή κατεβαίνει. ” …

Και τότε σύμφωνα με την συνέντευξη που δόθηκε χρόνια αργότερα από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Κρήτης στην Ελένη Κατσουλάκη τα πράγματα έγινα ως εξής :

«…Εγώ τον αγαπούσα πολύ τον Καζαντζάκη, μου εξομολογείται χωρίς δισταγμό. Τον θαύμαζα στα κρυφά. Ξέρετε, η εκκλησία είναι στενοκέφαλη. Δεν μπορούσα να εκφράσω τα πραγματικά μου αισθήματα. Θα με πετούσαν έξω. Έχω διαβάσει όλα του τα βιβλία του. Τι πένα είναι αυτή κοπελιά μου; Πιάνει πουλιά στον αέρα! Ο Καζαντζάκης κατά μένα είναι ο πρωτοψάλτης της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η εκκλησία τον παρεξήγησε. Ο Καζαντζάκης ήταν φιλόσοφος και αλληγορικός συγγραφέας.

-Μα η εκκλησία τον αφόρισε!

-Δεν είναι αλήθεια. Ο Καζαντζάκης ποτέ δεν αφορίστηκε , αγαπητή μου. Η Ιερά Συνοδός τον καταράστηκε και τον αφόρισε και ζήτησε από τον Πατριάρχη Αθηναγόρα να επικυρώσει την αφόριση του. Ο Πατριάρχης πέταξε την αίτηση σ' ένα συρτάρι και ακόμα εκεί είναι. Ποτέ δεν την υπέγραψε. Όχι μόνο αυτό, αλλά τα βιβλία του Καζαντζάκη στολίζουν και τώρα ακόμα την βιβλιοθήκη του Πατριαρχείου!

Είχα μείνει άφωνη, λύγισαν τα γόνατα μου. Έκαμα κόμπο την καρδιά μου και σώπασα.

-Εγώ , δεσποινίς Κατσουλάκη πήγα και στην κηδεία του! Παρ’ όλες τις απειλές, διαταγές, εκκλήσεις και κατάρες που πήρα γραπτώς και προφορικώς -μπροστά μου και πίσω από την πλάτη μου- έδωσα άδεια να μπει η σωρός του στον Άγιο Μηνά και έκανα μάλιστα και την νεκρική δέηση!

-Δεν φοβηθήκατε;

-Ήταν δύσκολη η θέση μου. Είχα μεγάλη πίεση και από την Ιεραρχία και από τις τοπικές αρχές. Αν δεν άφηνα την σωρό του Καζαντζάκη στον Άγιο Μηνά, θα γινόταν η επανάσταση του 1821 και θα αιματοκυλιόμαστε εδώ κάτω! Οι Κρητικοί το 'χαν πάρει πολύ πατριωτικά το θέμα. Ήταν ανήμερα θηρία! Στην κηδεία κόντεψε να γίνει μεγάλο μακελειό. Κάμποσοι κληρικοί χωρίς ράσα ακολούθησαν την νεκρική πομπή βρίζοντας τον νεκρό, αρπάχτηκαν στα χέρια με ντόπιους Κρητικούς. Δύσκολες ώρες και για μένα ένα ανώτατο κληρικό!

-Εσείς τον θάψατε;

-Όχι, αλίμονο μου! Θα με αφόριζε η Ιερά Σύνοδος! Είχαμε διαταγή να μην γίνει η ταφή του από κανένα Ορθόδοξο παπά. Εγώ δεν ήμουνα κοντά στην σωρό του Καζαντζάκη.

-Οι εφημερίδες έγραψαν ότι θάφτηκε από ιερέα ο Καζαντζάκης.

- Ο κόσμος είχε άγνοια. Όταν έφτασε η σωρός του στο Μαρτινέγκο, κάποιος έβγαλε επικήδειο λόγο. ( Σημείωση: Τον επικήδειο εκφώνησε ο Μενέλαος Παρλαμάς.) Μα κανείς κληρικός δεν ήταν γύρω για να θάψει τον νεκρό. Σκεφτείτε τώρα μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου και τις φωτογραφικές μηχανές του διεθνούς τύπου! Πουθενά παπάς. Οι Βρακοφόροι Κρητικοί άρχισαν να φουρτουνιάζουν, έμαθα από άλλους παρόντες, άναψαν τα αίματα και ήθελαν να βουτήξουν το φέρετρο και να το θάψουν με τα ίδια τους τα χέρια. Κείνη την τραγική στιγμή ως εκ θαύματος παρουσιάστηκε ένα νέος παπάς με ράσα και με θυμιατό! Ούτε ήξερα ποιος ήταν και πως βρέθηκε εκεί, από πού ξεφύτρωσε! Κανείς δεν ήξερε!...».

Στην ίδια συνέντευξη η Ελένη Κατσουλάκη συνεχίζει…

«…Ο παπάς που έθαψε τον Καζαντζάκη και η ιστορία του

-Τον Νοέμβριο του 1957 ήμουνα στρατιώτης και παπάς και υπηρετούσα την θητεία μου στο Ηράκλειο. Μια μέρα πριν την κηδεία του Καζαντζάκη, ο διοικητής κάλεσε όλους τους στρατιωτικούς και έδωσε διαταγή να μην βγει κανείς έξω από το στρατόπεδο στις 5 Νοέμβριου. Οι αρχές και ο στρατός φοβόνταν μεγάλες φασαρίες, γιατί είχε έρθει εκκλησιαστική διαταγή να μην ταφεί ο Καζαντζάκης. Όταν θα το 'παιρναν χαμπάρι οι Κρητικοί θα έκαναν μεγάλες φασαρίες. Εγώ σαν παπάς ένιωσα πολύ άσχημα. Η συνείδηση μου με πείραζε πολύ. Ήμουν παπάς. Δεν άντεχα να πάρω στον λαιμό μου τέτοιο άδικο. Δεν μπορούσα να αρνηθώ τα ιερά μυστήρια σ' ένα βαφτισμένο Χριστιανό που δεν έκανε ποτέ κάτι ανήθικο η εγκληματικό. Όσο αφορά τα βιβλία του δεν είμαι εγώ άξιος να τον κρίνω.

-Πως τα καταφέρετε;

-Το 'σκασα κρυφά από τον στρατό την μέρα της κηδείας. Πήρα αθόρυβα τα ράσα μου και έτρεξα στον Μαρτινέγκο και τον έθαψα.

-Ο κόσμος που περίμενε στον Μαρτινέγκο ήξερε τι έγινε;

-Όχι . Όλοι νόμισαν ότι με έστειλε η εκκλησία να τον κηδέψω. Είχαν δει και τον Μητροπολίτη Ευγένιο στον Άγιο Μηνά. Δεν ήξερε κανείς τι γινόταν στα παρασκήνια!

-Τιμωρηθήκατε;

-Ναι. Πέρασα από στρατιωτικό δικαστήριο και μπήκα φυλακή για έξη μήνες!

Κοίταξα κατάματα τον ανώτατο τούτο άνθρωπο, με απέραντη ευλάβεια. Του 'πιασα τα χέρια με τρυφεράδα και τα φίλησα με όλη μου την ειλικρίνεια. Ήταν η πρώτη και η τελευταία φορά που φίλησα τα χέρια ενός κληρικού!».

 Για την ιστορία ο κληρικός αυτός ήταν ο στρατιωτικός ιερέας Σταύρος Καρπαθιωτάκης…Τις επόμενες ημέρες στον ιερέα Καρπαθιωτάκη με το αιτιολογικό ότι απουσίασε από την υπηρεσία του χωρίς άδεια επεβλήθηκε ποινή φυλάκισης 20 ημερών.

Λίγο χώμα από τα Χανιώτικα βουνά θα σκορπιστεί στον ανοιχτό του τάφο και η βροντερή φωνή του Καπετάν Μανουσογιάννη από τα Χανιά θα ακουστεί  : «Ετούτουσες τσ΄άντρες  δεν τους θάφτουνε νεκροθάφτες …»

Ένας απέριττος πέτρινος τάφος με ένα ξύλινο σταυρό και μια επιγραφή είναι ότι υπάρχει πάνω στον Προμαχώνα Μαρτινένγκο. Στη επιγραφή γράφει: « Δεν φοβάμαι τίποτα. Δεν ελπίζω τίποτα. Είμαι λέφτερος »

Από τότε έχουν περάσει 57 χρόνια …σαν σήμερα !

«…Ε, κακομοίρη άνθρωπε, μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις. Το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα ’ναι πια πολύ αργά…» .Οι Αδερφοφάδες

ΠΗΓΕΣ:

Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη

Συνέντευξη στην Ελένη Κατσουλάκη (oistros-reportaz1.blogspot)

Κώστας Μπογδανίδης

Εφημερίδα «ΠΑΤΡΙΣ»

Νέα Εστία, Ν.Καζανζάκης

Ιστορικό Μουσείο Κρήτης

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (6/11/1957)

Νίκος Καζαντζάκης, Η μορφή και το έργο του, Γεωρ. Παναγιωτάκη, Κρήτη 2001

www.cretalive.gr

ΠΗΓΗ : Cretaive.gr

Τα παραμύθια του Σαββάτου!

…γράφει, προτείνει, παρουσιάζει και σχολιάζει η Ελένη Μπετεινάκη*

Που άραγε να κρύβεται η χαρά; Μόνο στα παραμύθια, στις ιστορίες και στα όνειρα; Μήπως είναι δίπλα μας, μήπως άδικα γκρινιάζουμε για όλα όσα έχουμε και νομίζουμε πως δεν είναι αρκετά; Κι αν ο ύπνος αργεί να έρθει το βράδυ πάντα υπάρχει γιατρικό, μοναδικό και μαγικό. Και εκείνοι οι φόβοι που χουμε όλοι, μικροί μεγάλοι , όπως η επίσκεψη μας στον γιατρό , γίνονται παιχνίδι, δημιουργία και χαρά αρκεί να τους γνωρίσουμε από την ανάποδη με άλλη οπτική ματιά.  Και μην ξεχνάτε πως στα παραμύθια και στα βιβλία είναι γραμμένα όλα τα μυστικά,  που άνθρωποι με μαγικές πένες και πινέλα τα ζωντανεύουν και τα κάνουν να ζουν για πάντα κοντά μας !

Το κρυφτό της χαράς , Μαριλένα Καββαδά, (εικονογράφηση Λήδα Βαρβαρούση), εκδόσεις Διάπλους

Ο Ήλιος σαν ξυπνάει το πρωί κι αρχίζει τα χαμόγελα και τις καλημέρες του ένα μόνο σκοπό έχει, να δώσει χαρά σ ΄όλη την πλάση. Μα με την πρώτη του καλημέρα ακούει παράπονα από την χελώνα. Σειρά έχει ο σκίουρος που γκρινιάζει για την φουντωτή του ουρά κι ο λαγός που νομίζει πως τα καρότα δεν είναι τόσα όσα έχει υπολογίσει για το παζάρι της επόμενης μέρας .Το αηδόνι, πάλι,  παραπονιέται που δεν έχει τα φτερά του παγονιού κι ο σκαντζόχοιρος για τα πολλά αγκάθια που έχει στην πλάτη του. Ο ήλιος τότε με δυνατή φωνή τους δίνει μια συμβουλή, πως αν θέλουν να βρουν τη χαρά ας ψάξουν γύρω τους κι ίσως …ίσως να την ανακαλύψουν. Κανείς δεν τον πρόσεξε και τότε στο δάσος συνέβη κάτι τρομακτικό. Τόσο κακό δεν είχε ξαναδεί κανένα ζωάκι. Σαν κόπασε τούτη η φοβερή καταιγίδα άρχισαν να « μετρούν τις πληγές τους». Και όταν οι πέντε φίλοι από τα παλιά, συναντήθηκαν μπροστά από τη μεγάλη καρυδιά θυμήθηκαν τα λόγια του Ήλιου και η ιστορία αποκτά άλλη χροιά. Με ατέλειωτα παιχνίδια και  μια φιλία που κρατάει …γερά!

Μια πολύ τρυφερή ιστορία της Μαριλένας , ένας ύμνος στη χαρά και τη φιλία. Μια ιστορία για μικρούς ακροατές και αναγνώστες που με πολύ απλό τρόπο τους οδηγεί στην χαρά που κρύβεται συνήθως δίπλα μας, στους φίλους και στα πιο μικρά, απλά και καθημερινά πράγματα. Ένα παραμύθι με συντροφιά την μοναδική Λήδα στις εικόνες. Τα χρώματα, οι χαρακτήρες και οι φιγούρες ολοκληρώνουν μια ιστορία που θες να τη διαβάσεις πολλές φορές  κι όπως λένε τα μικρά μου παιδιά … « πάλι κυρία, ξανά και ξανά…».

Το βιβλίο συνοδεύεται από ένα cd με μαγικές  αφηγήσεις  και τραγούδια που ερμηνεύει μοναδικά ο Παντελής Θαλασσινός και ο Γιώργος Μπαγιώκης…  

To τραγούδι του ύπνου, Κυριάκος Χαρίτος ( εικον. Ντανιέλα Σταματιάδη), εκδόσεις Μεταίχμιο

Ένα παραμύθι – ποίημα. Πρωτότυπο, μαγικό και πολύ ευρηματικό. Ένα παραμύθι σε στίχους που μιλεί για εκείνον τον  ύπνο που ψάχνει να βρει ένα μικρό παιδί. Τον ψάχνει παντού και στην αναζήτησή του αυτή ρωτάει πρώτα από όλους το φεγγάρι κι εκείνο του αποκρίνεται να ψάξει να βρει την κουκουβάγια. Η κουκουβάγια πάλι, το στέλνει να ρωτήσει ένα ψάρι. Ένα ψάρι με ανθρώπινη λαλιά  που κι του λέει να πάει  σε ένα ψηλό κάστρο που μένει μια καλή μάγισσα. Αυτή πάλι το στέλνει να ρωτήσει τα αηδόνια του δάσους κι εκείνα το συμβουλεύουν να πάει σε μια σπηλιά να βρει έναν λύκος που τον έχουν διώξει από τα παραμύθια. Και ο λύκος για τελευταία φορά, το στέλνει στην πόλη να συναντήσει  έναν γέρο βιβλιοπώλη  και τότε ένα βιβλίο με ασημένια ράχη και χρυσά γράμματα ίσως να γνωρίζει το μεγάλο μυστικό…

Κι όπως το διαβάζα με παρέσυρε κι έμενα κι έιπα για το τέλος :

 « Ένα παραμύθι – ποίημα που είχα χρόνια για να δω,

με ταξίδεψε με πήγε στον παλιό καλό καιρό »

Μια ακόμα υπέροχη καληνύχτα που διαβάζεται σε δέκα λεπτά από τον Κυριάκο Χαρίτο. Μια πρωτότυπη σύνθεση που δένει μοναδικά με την απλή αλλά ουσιαστική εικονογράφηση της Ντανιέλας . Σε τούτο το μαγικό παραμύθι που η κουκουβάγια έχει χρώμα ροζ και ο λύκος φοράει γαλάζιες σαγιονάρες , όλα μπορούν να συμβούν , να ζωντανέψουν και να ζήσουν καλά σε μια πόλη φανταστική…

O γιατρός φοβάται τον Νικόλα, Αντώνης Παπαθεοδούλου, εικονογράφηση Γιώργος Σγουρός, εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

Ο Νικόλας είναι ένα παιδί σαν όλα τα άλλα. Δεν φοβάται να τολμήσει, να δοκιμάσει και να ταξιδέψει ως την άκρη τ΄ουρανού. Μέχρι που μια μέρα, συνηθισμένη ,πέφτει από το ολοκαίνουργιο ποδήλατο του και χτυπάει στο γόνατό του. Κι όπως όλα σχεδόν τα παιδιά στο άκουσμα της λέξης ΓΙΑΤΡΟΣ… νοιώθει το αίμα να παγώνει και τον πόνο να περνά. Κανείς  δεν θέλει να πάει στο γιατρό ,γιατί μια προηγούμενη και ίσως επώδυνη εμπειρία τον οδηγεί στην  άρνηση και στον φόβο. Όμως αν τα πράγματα τα δούμε από μια άλλη οπτική γωνία και παραδεχτούμε τον φόβο μας ή ανακαλύψουμε πόσοι άλλοι φοβούνται τον γιατρό, τότε όλα αλλάζουν. Κι ο πόνος τον φοβάται, γιατί τον διώχνει, κι ο πυρετός, κι η ανακατωσούρα κι ο ύπνος τους είναι γεμάτος εφιάλτες με αλοιφές, σιρόπια και θερμόμετρα. Κι εκείνο το εμβόλιο είναι ο φόβος και ο τρόμος για τις αρρώστιες και τα μικρόβια. Κι ίσως τελικά η επίσκεψη στο γιατρό να ΄χει άλλον φόβο, εκείνο του μπαμπά που συμπεριφέρεται, καποιες φορές, σαν μωρό παιδί και φέρνει τον Νικόλα σε άβολη θέση. Κι  αν ο γιατρός τα εξηγήσει όλα με υπομονή τότε οι φόβοι φεύγουν μακριά και οι εφιάλτες γίνονται όμορφα όνειρα που καταλήγουν στην πιο ανατρεπτική και αστεία περιπέτεια …Ο Νικόλας γίνεται ο γιατρός του γιατρού …

Κι είπαμε όταν  δυο ταλαντούχοι  άνθρωποι συναντιούνται το αποτέλεσμα είναι  ένα βιβλίο σαν αυτό. Ο Αντώνης είναι γνωστός , ανεπανάληπτος παραμυθάς και μυθοπλάστης , όσο για τον Γιώργο το Σγουρό δίνει μια διάσταση στο παραμύθι που όλες οι εικόνες τυπώνονται πραγματικά στα όνειρα των μικρών παιδιών. Σαν τον Γιάννη που μου είπε χθες πως τον είδε τον Νικόλα με τη κόκκινη του μπλούζα να τρέχει και να πέφτει από το ποδήλατο του… «ίδιος ήταν , σαν το βιβλίο που διαβάσαμε »…

Και αφού οι ιστορίες γράφονται και διαβάζονται για να περνάνε όλοι  καλά …σαν τις ανακαλύψετε θα περάσετε ακόμα καλύτερα !

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 1 Νοεμβρίου 2014: Δείτε εδω  :Cretalive.gr/Πολιτισμός/Τα παραμύθια του Σαββάτου!