Ο Καθρέφτης*…στα παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

 «Ο Καθρέφτης» είναι ένα συμβολικό παραμύθι της Anna Höglund που πραγματεύεται πολύ σπουδαία ζητήματα χωρίς διδακτισμό. Η μοναξιά, ο φόβος, η αυτογνωσία, η ενηλικίωση, η τόλμη, η κατάργηση στερεοτύπων, η ευφυΐα, η ανάγκη για επιβίωση  και η δύναμη της εσωτερικής ωρίμανσης παρουσιάζονται στη ροή της αφήγησης μέχρι το τελικό της στάδιο.

Η ιστορία παρουσιάζει ένα κορίτσι που ζει απομονωμένο με τον πατέρα του, έναν ιππότη. Όταν εκείνος φεύγει για να αντιμετωπίσει έναν γίγαντα που πετρώνει τους ανθρώπους, το παιδί μένει μόνο. Η αναμονή, η απουσία και η αβεβαιότητα το αναγκάζουν να εγκαταλείψει την παθητική στάση και να αναλάβει δράση. Ξεκινά έτσι ένα ταξίδι αναζήτησης και προσωπικής δοκιμασίας.

Ένα παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς, πλούσιο σε εικόνες (η εικονογράφηση είναι της ίδιας της συγγραφέα)  και περιγραφές που δημιουργούν ατμόσφαιρα μυστηρίου και έντονης εσωτερικής αναζήτησης. Η διαφορά του από τα κλασσικά παραδοσιακά παραμύθια είναι πως ο ήρωας δεν σώζεται από ένα δυνατό άνδρα αλλά από ένα παιδί που δεν χρησιμοποιεί όπλα, αλλά μονάχα έναν καθρέφτη και καταφέρνει  με την εξυπνάδα του να νικήσει ένα «γίγαντα».

Δυνατή η σκηνή που ο γίγαντας βλέποντας τον εαυτό του στο καθρέφτη δεν μπορεί  να αντέξει την εικόνα του και γίνεται ο ίδιος πέτρα ενώ μέχρι εκείνη την στιγμή το δικό του βλέμμα έκανε πέτρα όποιον κοιτούσε.

Το βιβλίο απευθύνεται τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, καθώς επιτρέπει πολλαπλές αναγνώσεις. Για τα παιδιά είναι μια ιστορία περιπέτειας και θάρρους· για τους ενήλικες αποτελεί αλληγορία για την προσωπική εξέλιξη και την ανάγκη συμφιλίωσης με τον εαυτό μας.

Άλλο δυνατό σημείο του παραμυθιού ο πατέρας-ιππότης που φεύγει να λύσει το πρόβλημα αλλά  αποτυγχάνει, παρότι διαθέτει όπλα, εμπειρία και δύναμη. Το κορίτσι, που δεν είναι τυχαίο πως δεν ξέρουμε το όνομά του, όπως άλλωστε και όλων των ηρώων που αποκαλούνται με βάση την ιδιότητα ή την ηλικία τους,  πετυχαίνει την νίκη  επειδή χρησιμοποιεί σκέψη, ευρηματικότητα και συναισθηματική ωριμότητα. Η αλλαγή αυτή συμβολίζει την προσωπική ανάπτυξη και την ενηλικίωση. Το μικρό κορίτσι μαθαίνει να αντιμετωπίζει τον φόβο, αν και νιώθει μόνο του. Δεν σταματάει, συνεχίζει το ταξίδι του,  παίρνει αποφάσεις και στηρίζεται στο μυαλό και στις δικές του δυνάμεις.. Η αγάπη του για τον πατέρα του το  ωθεί να αναλάβει δράση. Μέσα από αυτή τη διαδρομή κατακτά την ανεξαρτησία και την προσωπική του δύναμη.

Τι συμβολίζει ο γίγαντας; Τον φόβο, την καταπίεση, την μοναξιά, την ψυχική ακαμψία αλλά συχνά και τις σκοτεινές πλευρές που έχουν οι άνθρωποι.

Ο Καθρέφτης πάλι μπορεί να συμβολίζει την αλήθεια μας, την αναμέτρηση με τον εαυτό μας, την αυτογνωσία μας. Το κορίτσι κοιτάζεται συχνά στον καθρέφτη όταν μένει μόνο του. Έτσι προσπαθεί να διατηρήσει επαφή με τον εαυτό του και να απομακρύνει τον φόβο.  Τελικά ο καθρέφτης θα δώσει ιδέα και δύναμη  ώστε να  γίνει  το μέσο για να νικηθεί ο γίγαντας.

Η πέτρα σαν σκληρό και άκαμπτο υλικό ίσως να συμβολίζει στην ιστορία μας την συναισθηματική παγίδευση, τον φόβο που σταματάει κάθε κίνηση και την απώλεια της ελευθερίας. Πόσες φορές έχουμε ακούσει την φράση : Η ψυχή του είναι σκληρή σαν πέτρα!

Κι η  θάλασσα λειτουργεί σαν σύμβολο στο παραμύθι μας. Συμβολίζει το άγνωστο, την μετάβαση σε μια νέα κατάσταση και τις δοκιμασίες που περνάμε μέχρι να γαληνέψουμε. Στην ιστορία μας το κορίτσι αφήνει την ασφάλεια του σπιτιού και του νησιού της νησί και περνά μέσα από το σκοτάδι σε μια  νέα πραγματικότητα, δηλαδή στην ενηλικίωση.

Ακόμα και το μικρό κερί αποτελεί ένα ακόμη σύμβολο, εκείνο της ελπίδας, της αναμονής , της σύνδεσης με τον πατέρα αλλά και της επιθυμίας της επιστροφής. Όταν το κερί σβήνει, τελειώνει η παθητική αναμονή. Το κορίτσι αποφασίζει να δράσει. Η γριούλα, επίσης χωρίς όνομα, είναι ο βοηθός στο παραμύθι… Συμβολίζει την γνώση, την εμπειρία, την μητρική στοργή και αγάπη και την συμβουλή για αν μπορέσει να ανταπεξέλθει το κορίτσι στην πιο δύσκολη δοκιμασία.

Ο πατέρας  μπορεί να έχει το κλασσικό πρότυπο ηρωισμού στα μάτια του κοριτσιού, που τον ονομάζει από την αρχή Ιππότη, όμως στο παραμύθι αποτυγχάνει να νικήσει τον γίγαντα κι ο λόγος  είναι καθαρά η έλλειψη ευελιξίας και αυτογνωσίας.

Τέλος η ομπρέλα συμβολίζει την προστασία, την σοφία, την καθοδήγηση και τα εφόδια που αποκτά κανείς στην πορεία της ζωής του. Δεν είναι όπλο επίθεσης αλλά μέσο άμυνας και επιβίωσης.

Εντυπωσιακή εικονογράφηση από την Anna Höglund( εικονογράφος και συγγραφέας)με τόνους γκρίζου και μαύρου με ιδιαίτερο στίγμα στο κόκκινο φόρεμα του κοριτσιού που επίσης μπορεί να  συμβολίζει την χαρά, το πάθος  αλλά και το πέρασμα από την παιδική ηλικία στην εφηβεία ( έμμηνος ρήση) και εντέλει στην ενηλικίωση.

Τελικά αυτό το βιβλίο είναι ένα μάθημα ζωής και επιβίωσης. Ένα πολυεπίπεδο παραμύθι και διηλικιακό για την  μοναξιά, την αναζήτηση ταυτότητας, την υπέρβαση του φόβου και τη σημασία του να μπορούμε να κοιτάζουμε τον εαυτό μας κατάματα.

Ψάξτε το  και μαγευτείτε με την απλότητα και τα βαθιά του νοήματα!

*Ο Καθρέφτης, Anna Hoglund, εκδόσεις Πουά

https://pouabooks.gr/proionta/biblia/paidika/o-kathreftis/

 

Υ.Γ. Η Anna Höglund εμπνεύστηκε το παραμύθι της, ο Καθρέφτης, από το κλασικό παραμύθι Tripp, Trapp, Trull och jätten Dum-dum της Elsa Beskow.

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στην στήλη Πολιτισμός :εδώ!