Η Μονομαχία*…στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Δυο άνδρες…

Μια χώρα μακρινή…

Μια σύγκρουση, μια έχθρα, μια διαφορά, ένας κώδικας τιμής!

Και στο τέλος τι; Μια μονομαχία!

Γυρίζουμε το χρόνο πίσω στα χρόνια που οι διάφορες, οι αψιμαχίες, η Τιμή, λύνονταν με μονομαχίες. Μια παράλογη φύση συγκρούσεων που όμως ήταν ιδιαίτερα γνωστή ακόμα και μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.  Οι άνθρωποι και βασικά οι άνδρες έλυναν τις όποιες διαφορές που δεν μπορούσαν με τον διάλογο με αυτήν την παράλογη πράξη ισχύος, δύναμης και οδυνηρού αποτελέσματος. Ένας από τους δύο μονομάχους θα ήταν ο νικητής και ο ηττημένος θα ήταν και ο νεκρός.

Στο πολύ ιδιαίτερο και υπέροχο βιβλίο της Ines Viegas Oliveira παρακολουθούμε μια μονομαχία, δύο ανδρών φυσικά, από την στιγμή που έχουν γυρίσει τις πλάτες τους ο ένας προς τον άλλο, και ξεκινούν να μετράνε βήματα μέχρι την απόσταση που έχουν συμφωνήσει για να πυροβολήσουν.  

Μόλις λοιπόν αρχίζουν να απομακρύνονται, ο ένας από τους δύο, ο αφηγητής, μονολογεί και μας αποκαλύπτει τις «τελευταίες  του σκέψεις. Είναι αυτός που δεν θα μάθουμε ποτέ την ταυτότητα του, αλλά μας κάνει γνωστό το όνομα του αντιπάλου του. Σαν να γράφει μια επιστολή, απευθυνόμενος στον «εξοχότατο κύριο Ροντέν Ροστόφ». Βήμα βήμα, οι λέξεις και οι σκέψεις. Ένας μονόλογος συναισθημάτων, μικρών αληθειών, και σκέψεων λίγο πριν το τέλος ή μήπως λίγο πριν την μεγάλη ανατροπή;

Ίσως πραγματικά κανείς από τους δύο δεν ήθελε να μονομαχήσει. Όμως για λόγους τιμής και αφού έτσι έπρεπε να γίνει, η διαδικασία ξεκίνησε. Αντίστροφη μέτρηση και σκέψεις που αποκαλύπτονται σε μας μέσω της γραφής και των εικόνων.  Σαν μια ταινία η ζωή του αφηγητή. Λόγος λιτός και πολλές εικόνες που η ίδια η συγγραφέας έχει εικονογραφήσει.  Μαζί με τον αφηγητή περπατάμε και απομακρυνόμαστε μέσα στον κόσμο του  που ενώ ξεκινάει μαυρόασπρος,  αρχίζει να χρωματίζεται, να εξελίσσεται, να ομορφαίνει και να ωριμάζει. Όπλα παρατεταμένα που όμως δεν είναι πια τόσο απειλητικά όσο προχωρούν τα βήματα και οι σελίδες γίνονται πολύχρωμες εικόνες της ίδιας ζωής.

Σκέψεις όπως: «Κύριε Ροστόφ άραγε έχετε δοκιμάσει να μπείτε στα παπούτσια κάποιου άλλου, μόνο και μόνο για να ανακαλύψετε πως σας πέφτουν κάπως φαρδιά ή υπερβολικά στενά; »

Ο κόσμος και οι σκέψεις γεμίζουν εικόνες ηρεμίας, ειρήνης, χαράς και διασκέδασης. Και ξαφνικά ο αφηγητής αναρωτιέται πόσα βήματα να έχει κάνει. Πόσες ώρες έχουν περάσει από την στιγμή που ξεκίνησε να περπατά αντίστροφα. Και μαζί του εμείς βλέπουμε ολοένα ο αρχικός σκοπός και στόχος να απομακρύνονται. Οι εικόνες μαγεύουν τον αναγνώστη και η αφήγηση με λόγια σχεδόν σταματάει. Μικρές λέξεις, μεγάλες σκέψεις, μοναδικές εικόνες.

Βήματα προς την ελευθέρια, την ομορφιά, την συνειδητοποίηση του νοήματος της ζωής.

Ένα βιβλίο για πολέμους και συγκρούσεις, μα, πάνω απ’ όλα, για την ειρήνη. Ένα βιβλίο που σε παροτρύνει να σκεφτείς το αληθινό νόημα της ζωής. Να νιώσεις την ελευθερία, και να μυήσεις ακόμα και τον αντίπαλό σου στην έννοια της ομορφιάς, της ηρεμίας, της ελευθερίας και της ειρήνης.

Ένα διηλικιακό βιβλίο, αρκετά φιλοσοφημένο που δεν έχει σκοπό του να  διδάξει αλλά να αφυπνίσει συνειδήσεις και να δημιουργήσει σκέψεις για την αξία, την ομορφιά και την ποιότητα της ζήσης μας. Είναι γεμάτο συμβολισμούς το βιβλίο της Ines Viegas Oliveira.  Χρησιμοποιώντας την αλληγορία είναι σαν να μας περιγράφει την πορεία προς την ενηλικίωση του ανθρώπου, που χρειάζεται να «περπατήσει» πολύ μέχρι να ωριμάσει, να επιλέξει, να αποφασίσει ποιος είναι και τι θέλει να κάνει στη ζωή του.

Το βιβλίο επίσης  παρουσιάζει το υπερεκτιμημένο «Εγώ» και την παράλογη απόφασή τους να λύσουν τις διαφορές τους με τόσο βίαιο τρόπο, και στη συνέχεια  να μην θυμούνται την αρχική αιτία της σύγκρουσης ( τουλάχιστον ο αφηγητής όπως μας τα περιγράφει). Η ιστορία αυτή πέρα όλων των θεμάτων και μηνυμάτων που εμπεριέχει είναι ένα  λογοτεχνικά άρτιο κείμενο, με φιλοσοφική υπόσταση και αφηγηματική απλότητα.

Στέκομαι λίγο παραπάνω στην εικονογράφησή του από την ίδια την συγγραφέα, όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω, που διαμορφώνει το νόημα της ιστορίας μέσα από σιωπή, χώρο και συμβολισμό. Στην αρχή υπάρχει απόσταση, μεγάλη σιωπή και μονοχρωματισμός κι όσο προχωράμε στην αφήγηση και τις σελίδες οι φιγούρες πολλαπλασιάζονται , συνεχίζουν και είναι απλοποιημένες, ανώνυμες, χωρίς έντονα ατομικά χαρακτηριστικά. Η παλέτα της Ines, είναι περιορισμένη και συγκρατημένη, υποστηρίζει τη σιωπή και τον στοχασμό, είναι ποιητική, μινιμαλιστική αλλά ταυτόχρονα εντυπωσιακή με έντονη συναισθηματική επίδραση.

Ένα βιβλίο που θα προκαλέσει και τον ενήλικο αναγνώστη να το διαβάσει και να το ερμηνεύσει με τις δικές του εμπειρίες.

Η μετάφραση του βιβλίου έγινε από τις Ελένη Βλάχου και Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη.

 

Έχει λάβει πλήθος Βραβείων και αναγνωρίσεων όπως :

• Βραβείο Bissaya Barreto Award for Children’s Literature 2024 (νικητής)
• 100 Outstanding Picturebooks (dPICTUS), Bologna Children’s Book Fair, 2023 (επιλεγμένο έργο)
• Bologna Children’s Book Fair Illustrators Exhibition, 2023 (επιλεγμένο έργο)
• BRAW Amazing Bookshelf – 15 years of Opera Prima (επιλεγμένο έργο)
• Βραβείο Bookcity για διεθνές εικονογραφημένο βιβλίο, Νότια Κορέα, 2023
• Portuguese Illustration Prize, 2023 (νικητής)
• Λίστα White Ravens, 2023
• Υποψήφιο για βραβείο Best book for young readers, SPA Authors Awards 2023
• Portuguese National Reading Plan (προτεινόμενο)
• Συμπεριλήφθηκε στην Χρυσή λίστα του elniplex 2026

*Η Μονομαχία, Ines Viegas Oliveira,εκδόσεις Πουά : https://pouabooks.gr/proionta/biblia/paidika/h-monomaxia/