Το παραμύθι της βροχής

Ετικέτες

Παρασκευή, 15 Σεπτεμβρίου 2017

Επιστροφή στο σχολείο και στις καλές ιστορίες!



«Τα παραμύθια του Σαββάτου»…

Γράφει, προτείνει, παρουσιάζει η Ελένη Μπετεινάκη*

Επιστροφή στις παλιές καλές συνήθειες,  επιστροφή στο σχολείο, επιστροφή των Παραμυθιών στο εβδομαδιαίο τους ραντεβού. Μέρες σχολικές, μέρες προσαρμογής, μέρες που όλοι προσπαθούμε να μπούμε σε μια σειρά, σε μια νέα κατάσταση. Ιστορίες και παραμύθια για τους πρωταγωνιστές των ημερών, τα πρωτάκια των νηπιαγωγείων, των Δημοτικών σχολείων , του γυμνασίου. Για τα συναισθήματα των ημερών, για τους γονείς που χουν την χαρά να ξεπροβοδίζουν για πρώτη φορά τα μικρά τους. Για μεγάλους και παιδιά που θα ξεκινήσουν τα πρώτα τους αναγνώσματα και για εκπαιδευτικούς που συνεχίζουν να είναι ανήσυχοι και να αναζητούν νέες προκλήσεις.

Μα πάνω από όλα για την απόλαυση της ανάγνωσης των καλών βιβλίων!
E, ναι λοιπόν, γι αυτό υπάρχουν τα …παραμύθια!

Η μάγισσα Χρωματούσα, Ελένη Μπετεινάκη, εικ: Graham Hodgetts, εκδ. Ελληνοεκδοτική

H Mάγισσα  Χρωματούσα είναι η πιο πολύχρωμη και η πιο αγαπητή μάγισσα των μικρών παιδιών. Ο λόγος που την παρουσιάζει η ίδια η δημιουργός της είναι γιατί εκτός της αδυναμίας και της  αγάπης που της τρέφει είναι εκείνη η μάγισσα που συνήθως ξεκινάει και μπαίνει στις καρδιές των παιδιών με το άνοιγμα των Σχολείων. Η Χρωματούσα έχει  πάντα μαζί της ένα τεράστιο  μαγικό πινέλο, αντί για σκούπα που έχουν οι άλλες μάγισσες και χαρίζει χρώμα στην κάθε μέρα, μήνα και εποχή. Φοράει ένα υπέροχο πολύχρωμο φόρεμα και έχει βοηθό της την  κατακόκκινη γάτα της την Καμέλια, που μαζί φτιάχνουν εκατοντάδες αποχρώσεις όλων των χρωμάτων από λουλούδια, καρπούς και φύλλα που μαζεύουν στο δάσος και από μαγικά ξόρκια που δεν έχουν ποτέ σαν υλικά τους βατραχοπόδαρα, νυχτερίδες, αράχνες και άλλα …παράξενα. Κι αφού τελειώσουν με το «βάψιμο» της μέρας και απλωθούν παντού όλα τα χρώματα της πλάσης, αργά το βράδυ  μπαίνουν μέσα στα παραμύθια κι εκεί η Χρωματούσα δίνει ζωή και ζωντάνια σε καθετί ξεθωριασμένο, ξεχασμένο ή μοναχικό. Μόνο που ένας Μάγος που κανείς δεν ξέρει από πού κρατάει η σκούφια του  έχει άλλα σχέδια για τα χρώματα, την μάγισσα, τις εικόνες και τα παραμύθια. Ο Μάγος Αταίριαστος θα απλώσει το μαύρο του παντού αλλά επειδή πάντα υπάρχει κάπου ένα μικρό αστέρι  που κουβαλά ελπίδα και που η λάμψη του  μπορεί να αλλάξει τον κόσμο όλο, θα συμβεί κάτι που θα είναι η αρχή μιας σπουδαίας φιλίας, μιας συνεργασίας και μια ιστορίας …μοναδικής!
Ένα παραμύθι σύγχρονο που απευθύνεται σε όσους αγαπούν τα χρώματα, τις  εποχές και για όσους τολμούν να δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία ακόμα και σε εκείνους  που τους πλήγωσαν. Για την αιώνια μάχη ανάμεσα στην επικράτηση του καλού ή του  κακού, για την φιλία, την αγάπη , την αυτογνωσία, τη συγνώμη που συχνά ξεχνάμε να ζητήσουμε,  και την διαφορετικότητα.
Ένα παραμύθι που μπορείς να δραματοποιήσεις στην τάξη, να «διδάξεις» χρώματα , εποχές, και αξίες . Κι όπως έγραψε στο Elniplex η Δώρα Πουρή :

«Ιδέες για αξιοποίηση στην τάξη:
- Αν ήμουν η μάγισσα Χρωματούσα τι θ’ άλλαζα στον κόσμο;
- Μ’ ένα μαγικό πινέλο θα μεταμορφωθώ στον αγαπημένο μου ήρωα παραμυθιού
- Ζωντανεύω μια εικόνα για κάθε εποχή του χρόνου με παντομίμα με την κατάλληλη μουσική υπόκρουση.
-Μαθαίνω τα βασικά χρώματα και τις αποχρώσεις τους με την παλέτα της μάγισσας Χρωματούσας.
- Ζωγραφίζω με τα θερμά και τα ψυχρά χρώματα και εκφράζω συναισθήματα.
- Παίζω με τη σκιά μου μ’ ένα σεντόνι και φακό και παίρνω αστείες πόζες.
- Ζωγραφίζω με μαύρο και γκρι χρώμα και αποτυπώνω τις σκιές από αντικείμενα στο χαρτί.
- Φτιάχνω το δικό μου παλετολούλουδο με τ’ αγαπημένα μου χρώματα.
- Ζωγραφίζω  μια σκηνή που μου άρεσε από το παραμύθι και βάζω την υπογραφή μου σαν σπουδαίος καλλιτέχνης.
- Διοργανώνουμε μια έκθεση ζωγραφικής στην τάξη μας με τα χρώματα της φύσης.»**

Το παραμύθι έχει εικονογραφήσεις μοναδικά ο Graham Hodgetts και για περισσότερες πληροφορίες δείτε εδώ : http://www.ellinoekdotiki.gr/displayITM2.asp?ITMID=1515&LANG=GR

Τα φυλλαράκια της φύσης, από τους συντάκτες του Elniplex, εκδ. Μεταίχμιο

Το καινούργιο βιβλίο με «Τα φυλλαράκια της Φύσης» κυκλοφορεί από τους συντάκτες του Elniplex και απευθύνεται σε  όλα τα παιδιά της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας που ετοιμάζονται  για νέες περιπέτειες. Περιπέτειες με τον Φουτούρο, τον πιλότο της Χρονοκάψουλας που θα μας ταξιδέψει στο μέλλον. Μαζί σ’ αυτό το απίθανο ταξίδι θα έρθουν κι  ένα σωρό ζώα απ όλον τον κόσμο. Πρώτη στάση στην Αθήνα με την Ακρόπολη και …τα σκουπίδια. Κι εδώ αρχίζουν οι οδηγίες και …η ανακύκλωση! Αλλά και στη Θεσσαλονίκη η ατμόσφαιρα δεν είναι καλύτερη. Η ατμοσφαιρική ρύπανση  στα χειρότερά της κοντεύει να κάνει μαύρο τον Λευκό πύργο. Από τη Ρώμη ως το Πεκίνο, το Ναϊρόμπι και την Κρήτη, τα πράγματα δεν είναι πιο εύκολα. Ηχορύπανση, καυσαέριο, πετρελαιοκηλίδες, έλλειψη νερού, είναι  από τα πιο σημαντικά προβλήματα. Η ανάμειξη του ανθρώπινου παράγοντα στην καταστροφή του περιβάλλοντος  παίζει  το ρόλο της και  στα …φιλαράκια της Φύσης. Αλλά και η ζωική αλυσίδα που όλοι οφείλουμε να διατηρήσουμε  βρίσκεται στην καλύτερη θέση μέσα το νέο βιβλίο …της Φύσης. Όσο για τα προϊόντα  τα μεταλλαγμένα και μη αν ακολουθούμε τη συμβουλή των παππούδων όλα θα γίνονται σωστά: «Κάθε πράγμα στον καιρό του», έλεγαν κι είχαν  απόλυτο δίκιο. Κλειδιά αποτυπώματα κι επιτραπέζια παιχνίδια είναι γεμάτη τούτη η περιπέτεια που έχει σαν στόχο την ευαισθητοποίηση των μικρών παιδιά στα θέματα του περιβάλλοντος.
Καταπληκτική η δουλειά όλων των Συντακτών του Elniplex για τούτο τους το πόνημα που μας δίνει μια ολοκληρωμένη πρόταση για όλη τη  χρονιά στο σχολείο που πραγματικά θα τη γεμίσουν με  γνώση και περιπέτεια. Ευαισθησία, έξυπνες ιδέες και πολύ παιχνίδι, ο καλύτερος συνδυασμός για μια δημιουργική ώρα για τα παιδιά μα και τους εκπαιδευτικούς. 

Αναζητείστε το από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και μην ξεχνάτε την ρήση των συντακτών :   Όλες οι μορφές ζωής είναι πολύτιμες !

Για παιδιά από 6 χρονών…

Οι ιστορίες του Σάββα: Πώς να επιβιώσετε από τους γονεις όταν πάτε σχολέιο, Τασούλα Τσιλιμένη, εικ: Τέτη Σώλου, εκδ. Πατάκης

Τα σχολεία ανοίγουν και ο πανικός έρχεται πάντα στην πρώτη γραμμή. Όχι, τόσο για τα παιδιά που συνήθως αντιδρούν σε δράσεις και συμπεριφορές ς μεγάλων, αλλά στους γονείς που δεν ξέρουν πολλές φορές  πως να διαχειριστούν τα …αυτονόητα. Ο Σάββας είναι ένα από τα χιλιάδες παιδιά που ζουν τους γονεϊκούς υστερισμούς και τις πρώτες μέρες προσαρμογής. Μια αγαπημένη ζωγραφιά στο σχολείο ή ένα καλό βιβλίο για αρχή που θα δείξει η δασκάλα μπορεί μειώσει την ένταση ή το πιθανόν άγχος . Τι γίνεται όμως με τις εργασίες που « μπαίνουν »  στο σπίτι και οι γονείς συχνά κάνουν το  μέγα …λάθος να βοηθήσουν τα παιδιά; Η Τασούλα Τσιλιμένη ξέρεις πολύ καλά τι συμβαίνει και μας το παρουσιάζει με μπόλικο χιούμορ κι αλήθεια μέσα από την « Ζωγραφιά του Σάββα» που κι εκείνος ξέρει αλλά …τους αφήνει να συνειδητοποιήσουν ποιος κάνει κουμάντο στη δουλειά του καθενός. Κι όπως προχωρούν οι μέρες του …σχολείου τα πράγματα λίγο χειροτερεύουν, για τους γονείς φυσικά! Ο πανικός γίνεται αχώριστος σύμβουλος και με την πρώτη μικρή  αναποδιά είναι ικανοί να χάσουν τη μέρα τους, τη δουλειά, να εκνευριστούν μήπως και «σώσουν» το παιδί τους επειδή απλά και μόνο …ξέχασε την τσάντα του για την εκδρομή. Τα παιδιά όμως πάντα ξέρουν να …προσαρμόζονται!
Τρεις υπέροχες πέρα για πέρα  «αληθινές» ιστορίες της Τασούλας Τσιλιμένη. Για μεγάλους και παιδιά , για να « γευτούμε» τα « χάλια » μας και για να καταλάβουμε πως τα παιδιά μας, που όπως λένε οι σοφοί του κόσμου δεν είναι κτήμα μας, ξέρουν , μπορούν και φυσικά πρέπει να  περάσουν από όλα τα στάδια στη ζωή. Το σχολείο είναι ένα μεγάλο σκαλοπάτι που χρειάζεται μόνο ενθάρρυνση και έμπνευση και όχι καταιγισμό συμβούλων και συμπεριφορών που φτάνουν στην υπερβολή. Είναι φυσιολογική η αγωνία, για να μην καταδικάζουμε  όλες τις συμπεριφορές των γονιών , όμως όσοι ασχολούμαστε με παιδιά γνωρίζουμε πως συχνά ξεπερνούν τα όρια. Το βιβλίο αυτό της Τασούλας είναι  γραμμένο με πολύ ευαισθησία και χιούμορ. Είναι γεμάτο σκέψεις και εικόνες και γεγονότα που ίσως να τα αναγνωρίσουμε  όλοι στους εαυτούς μας. Όσο για τα παιδιά , θα νοιώσουν και θα καταλάβουν, πως το σχολείο έχει απ΄ όλα. Είναι μια κοινωνία  με ανθρώπους μικρούς και διαφορετικούς. Είναι  ο χώρος των νέων φίλων, των κανόνων, της γνώσης, της μάθησης, του παιχνιδιού και της … ωρίμανσης.
Γονείς χαλαρώστε …παιδιά προχωράτε με τις δικές σας εμπειρίες ! Κι όλοι, μα όλοι να διαβάστε τις περιπέτειες του Σάββα και να αναρωτηθείτε πόσο πολύ σας ακούμπουν ή …σας μοιάζουν. 

Εικονογραφημένο από την Τέτη Σώλου σαν φιγούρες από κόμικς και κυκλοφορούμενο από τις εκδόσεις Πατάκη: Εδώ θα διαβάστε και το οπισθόφυλλο:  http://www.patakis.gr/ViewShopProduct.aspx?Id=722433

Να τα βράσω τα γράμματα, Κάτια Πινό, εικ: Ιωάννα Παπαδοπούλου, εκδ. Παρρησία

Η Μαμά λέει «Κοίτα παιδί μου να μάθεις γράμματα !Να γίνεις σπουδαίος μια μέρα!» Γνωστή  φράση που όμως ο Πασχάλης δεν της δίνει καμιά απολύτως σημασία. Κι ας του μιλεί για τους θειους  του που δεν έμαθαν όσα έπρεπε. Εκείνος τους συμπαθεί και τους θαυμάζει. Ο ένας είναι  ψαράς, ο άλλος μανάβης  κι ο μικρός Πασχάλης που το μόνο που θέλει είναι να βράσει τα γράμματα, σκέπτεται σαν μεγαλώσει να  γίνει μόνο … Μπάτμαν. Κι ύστερα αναλαμβάνουν δράση οι Ινδιάνοι από το μικρό του σεντούκι. Παρατάσσονται απέναντι από όλα τα γράμματα και η μάχη που αρχινά είναι …απίστευτη. Το Σ σαν πιο σοφό εξηγεί, τα φωνήεντα φωνάζουν, τα σύμφωνα προσπαθούν όλα μαζί να φτιάξουν ένα τείχος να προστατευτούν αλλά η μάχη είναι σκληρή. Κι ύστερα υπάρχει πάντα και η μαμά που δε λέει να σταματήσει …το βιολί της. Έτσι λοιπόν αποφασίζει μια και καλή ο Πασχάλης να τα βράσει τα γράμματα στ΄ αλήθεια. Έλα όμως που ενώ το σχέδιο του πάει μια χαρά και επιτέλους θα ξεμπερδέψει με τον τεράστιο μπελά των γραμμάτων αφού κατάφερε να τα ρίξει στο μεγάλο τσουκάλι της γιαγιάς, η Μαιρούλα η αγαπημένη  του Πασχάλη, τρελαίνεται για … ποίηση. Ο  Νίνο , ο αντίζηλος του έχει φτιάξει ένα υπέροχο ποίημα για αυτή κι ο Πασχάλης, ζηλεύοντας , θέλει να γράψει ένα ακόμα πιο όμορφο… Πως όμως, που τα γράμματα μάλλον έχουν  εξατμιστεί από το πολύ βράσιμο;
Μια καταπληκτική ιστορία της Κάτιας  Πινό, γεμάτη απίστευτο χιούμορ και φαντασία. Ένας διαφορετικός τρόπος προσέγγισης των Γραμμάτων της Γραμματικής και της …Ποίησης. Έξυπνο, γεμάτο από εκείνες τις περιπέτειες που λατρεύουν τα παιδιά και φυσικά με μπόλικη αγωνία που είναι χαρακτηριστικό των παιδιών σε μικρές ηλικίες για τα …κατορθώματά τους. Πολλά παιδιά βαριούνται το διάβασμα ή το  γράψιμο και θεωρούν όλη αυτή τη διαδικασία της μάθησης  σκέτο μπελά. Μια στιγμή της ζωής τους όμως είναι αρκετή, σε άλλους σύντομα σε άλλους με μια μικρή καθυστέρηση για να καταλάβουν πόσο πολύτιμα είναι  …τα γράμματα. Πασχάληδες υπάρχουν εκατοντάδες όμως η σοφή Γραμματική, η Φαντασία, και …τα κορίτσια δεν τους αφήνουν σε ησυχία κι έτσι τα πράγματα και τα γράμματα γρήγορα παίρνουν τη σωστή διαδρομή.
Απολαυστικό ανάγνωσμα, που μπορεί να  γίνει και θεατρικό και εξελίξιμο σε νέες περιπέτειες με αριθμούς, άλλους κανόνες και νέες ιστορίες. Χρήσιμο βιβλίο για παιδιά που λατρεύουν τις μάχες και τις καλές ιστορίες , αλλά και για εκπαιδευτικούς μ ε φαντασία και …χιούμορ. 

Για παιδιά από 7 χρονών…

Τι  κάνουν τα πρωτάκια, Αντιόπη Φραντζή, εικ: Νίκος Γιαννόπουλος, εκδ. Μεταίχμιο

Σεπτέμβρης, μήνας σχολείων και για πολλά παιδιά είναι η πρώτη φορά που πρέπει να μπουν σε πρόγραμμα , ρουτίνα και γραφοδιαβάσματα. Τι σημαίνει πρώτη μέρα στο σχολείο; Αναστάτωση, άγνοια, απορία, φόβος, χαρά ή …πανικός για γονείς ; Η Νεφέλη σκεφτική και λίγο αγχωμένη κάνει τα πρώτα της βήματα στο Δημοτικό Σχολείο και οι γονείς της με το δικό τους άγχος καταφέρουν λίγοι να την φοβίσουν. Η μαμά της σαν σίφουνας την  τραβά για να κάνει πιο γρήγορα. Πρώτες  σκέψεις, πρώτες εικόνες , πρώτες ανησυχίες. Και έτσι μέσα σε μια στιγμή όλα αλλάζουν… Καινούργια τάξη, καινούργιοι φίλοι, καινούργια δασκάλα. Κι όλοι , όλοι στην αυλή είναι τόσο πολύ μεγάλοι που το αίσθημα του φόβου ενισχύεται. Κι όλο αυτό το καινούργιο και τα συναισθήματα που συσσωρεύονται δεν αργούν να φέρουν δάκρυα στα μάτια και μια γλυκομίλητη δασκάλα δίπλα στην στεναχωρημένη Νεφέλη. Κι εκεί που όλα μοιάζουν χαμένα, έρχεται η ώρα του παραμυθιού και ένας παράξενος επισκέπτης που …πετά αναστατώνει την τάξη. Μόνο η μικρή Νεφέλη έχει την δύναμη και την ψυχραιμία να το πιάσει, να το ηρεμήσει και αν το κάνει να …μην φοβάται! Κι εκείνο το μικρό πουλάκι  θα γίνει  ο λόγος που  θα ομορφύνει την καθημερινότητα και τη ζωή του μικρού κοριτσιού.
Μια όμορφη ιστορία για το καλωσόρισμα της νέας σχολικής χρονιά από την Αντιόπη Φραντζή γεμάτη συναισθήματα κι ευαισθησίες. Ο πανικός, ο φόβος, το άγχος αλλά και η χαρά έχουν τον πρώτο  λόγο σε μέρες που γενικά θεωρούνται δύσκολες για την προσαρμογή μικρών μαθητών σε νέα περιβάλλοντα. Ιστορίες που τα κάνουν να νοιώσουν ασφάλεια, σιγουριά και πίστη πως αυτό που λένε οι γονείς για το κάθε αρχή και δύσκολη, ισχύει και σιγά σιγά τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα και η διάθεση αλλάζει.
Η εικονογράφηση του βιβλίου από τον Νίκο Γιαννόπουλο, είναι πάρα πολύ ζωντανή, χαρακτηριστική και με φιγούρες που τυπώνονται στη μνήμη και αγαπιούνται  από τα μικρά παιδιά. Υπέροχα χρώματα με ξεχωριστή τη μορφλη της μικρής Νεφέλης. 

Το βιβλίο έχει στο τέλος του αρκετές δραστηριότητες για τα παιδιά και είναι κατάλληλο από ηλικίες των 6 ετών!


*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός
** http://www.elniplex.com

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 16 Σεπτεμβρίου 2017 :http://www.cretalive.gr/culture/ 

Πέμπτη, 7 Σεπτεμβρίου 2017

Φωνές στο νερό...



 Ζητούνται Αναγνώστες! Στις καλές ιστορίες, τα βιβλία και τα Παραμύθια!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Φωνές στο νερό, Ελένη Πριοβόλου, εκδ. Καστανιώτης

Κι είναι τούτες οι ιστορίες, η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων , των διπλανών, των γνωστών, των άγνωστων. Των ανθρώπων που κρίνεις συχνά το χαρακτήρα ή τη ζωή τους μόνο απ΄αυτό που βλέπεις. Όλοι εκείνοι που αγνοείς και δεν διαβάζεις ποτέ τι μπορεί να κρύβει το βλέμμα, η ψυχή, ο χρόνος που έφυγε οριστικά.
Κι είναι γεμάτο ζωή το βιβλίο της Ελένης Πριοβόλου. Ζωές που διάβηκαν το δρόμο τους με λάθος ανθρώπους πλάι τους,  σε λάθος ρόλους, με ανεκπλήρωτες επιθυμίες κι έρωτες, με κρυμμένα μυστικά κι ελπίδες που χάθηκαν.
Έρωτας, φόβος , πάθος, χαρά, πόνος, μοναξιά και δύναμη. Αντίθετα συναισθήματα, ένταση και απόλυτη σιωπή.
Κι είναι ιστορίες, κι είναι ζωές που ΄χουν πλεγμένο το σήμερα με το χθες, το καλό και το κακό, το επιτρεπτό με το απαγορευμένο. Κι αλήθειες κι εικόνες πολλές σύγχρονες, παλιές κι ένα σωρό περιπέτειες που ίσως τις χαλιναγώγησαν οι συνήθειες .
Κι έχει μια γοητεία να κοιτάς από την κλειδαρότρυπα της ψυχής και να αναρωτιέσαι πώς, τι, γιατί, πότε…  Και να  τα κρύβεις όλα μέσα σου, μια ζωή και να σκέφτεσαι πόσες ζωές άλλων έζησες και πόσες όχι. Και να πνίγεσαι γιατί δεν έγινα όλα όπως ήθελες αφού δεν ήταν μπορετό από την κοινωνία, την οικογένεια, την νοοτροπία και την τύχη σου.
Κι είναι μονάχα η δύναμη του νερού, της θάλασσας που απελευθερώνει το σώμα, την  ψυχή, τον φόβο και τον πόθο! Τη φωνή που δεν μπορείς να βγάλεις από τα σωθικά σου κάποιες φορές, να ακουστεί παντού γιατί δεν συμφωνεί με τους καθωσπρέπει και σίγουρα θα σε περάσουν για τρελό ή ανάρμοστο… Κι είναι οι Φωνές μέσα στο Νερό πιο δυνατές, πιο λυτρωτικές, γεμάτες μόνο με ευτυχία. Κι είναι μόνο για όσους τόλμησαν ή θα τολμήσουν να τα βάλουν με τον ίδιο τους τον εαυτό…

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:  Σε μια μικρή λουτρόπολη του Ιονίου μια γυναίκα μόνη ζει διαφορετικά από τον υπόλοιπο κόσμο. Οι άλλοι τη θεωρούν τρελή, όμως εκείνη αδιαφορεί για τα στερεότυπα της επαρχίας. Ένα ζευγάρι ηθοποιών του λαμπερού παλιού ελληνικού κινηματογράφου επιλέγει την ίδια λουτρόπολη ως τόπο διακοπών. Στην ηλικία πλέον της ωριμότητας, μακριά από τα φώτα της δόξας, ξεχασμένοι οι δυο και αγνώριστοι, ανακαλύπτουν το νόημα που δίνει στη ζωή η αληθινή αγάπη. Ένας καπετάνιος, γέννημα θρέμμα της εν λόγω πόλης, επιστρέφει στο σπίτι μετά από είκοσι χρόνια στα πέλαγα. Όσο βρισκόταν μακριά, ζούσε με το όνειρο της θαλπωρής στον κόρφο της αγαπημένης του, όμως επιστρέφοντας τον περιμένει η διάψευση. Κοντά τους και πολλοί άλλοι, που δεν έζησαν όπως θα ήθελαν να ζήσουν και προσπαθούν να διασώσουν μνήμες από τον κίνδυνο της οριστικής λήθης. Άνθρωποι που έπαιξαν σε λάθος ρόλους κι έζησαν ευσεβείς πόθους και αβίωτους έρωτες, μικρές επαναστάσεις και μεγάλες υποταγές. Ήρωες που θέλουν να φωνάξουν, αλλά οι φωνές τους βγαίνουν ελεύθερα μόνο μέσα στο νερό. 
Από τη συγγραφέα του μυθιστορήματος Όπως ήθελα να ζήσω (Βραβείο Αναγνωστών ΕΚΕΒΙ 2010).

Δημοσιεύητηκε στο Cretalive.gr στις 8 Σεπτεμβρίου 2017: http://www.cretalive.gr/culture

Πέμπτη, 31 Αυγούστου 2017

Σεπτέμβριος ο «Χρονογράφος », ο Τρυγητής, ο μήνας της αρχής και του τέλους!



Της Ελένης Μπετεινάκη*

Γεμάτος σύννεφα ήταν χθες βράδυ ο ουρανός. Ψύχρα και αέρας δυνατός σάρωνε με  τα κύματα το λιμάνι. Σαν να αποχαιρετούσε ο  Αύγουστος το καλοκαίρι με ένα κομμάτι από τη φήμη του που τον θέλει φίλο αγαπημένο του Χειμώνα. Κι εκεί λίγο μετά τα μεσάνυχτα σαν να άνοιξαν, όπως το λένε οι παραδόσεις,  οι ουρανοί. Μόνο που τούτη τη φορά δεν βγήκε βροχή,  ξωτικά, νεράιδες κι αστέρια λαμπερά μα … άγγελοι με ολόασπρα φτερά και χρυσά τεφτέρια, με κονδυλοφόρους μαγικούς για να κάνουν την απογραφή τους…

 «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του», μας λέγανε, μόλις έμπαινε ο Σεπτέμβρης οι γονείς μας. Κι είναι για πολλούς η πρώτη μέρα της δουλειάς κι είναι η επιστροφή που σε κάνει να αναρωτιέσαι  πόσο γρήγορα περνάει ο καιρός. Κι αρχίζει να βραδιάζει πιο νωρίς. Είναι τα χρώματα του ουρανού μοναδικά τα πρωινά κι όλα τα δειλινά γεμάτα εκείνη την ομορφιά και μελαγχολία που ξέρει καλά να τη χειρίζεται ο ένατος εγγονός του χρόνου!

 Κι ήρθανε μυρωδιές και θύμησες άλλων καιρών στο νου και την ψυχή… Θυμάμαι κάποτε τούτες τις μέρες στο χωριό. Όλος ο κόσμος  μεθούσε από το άρωμα του μούστου που έτρεχε απ΄ τα σταφύλια στους δρόμους, στα σοκάκια. Ουρές τα αυτοκίνητα, φορτωμένα υπέρογκα  με κοτσιφάλια, μαντηλάρια, καμπανούς, για τα μεγάλα πατητήρια του Συνεταιρισμού, τότε.
Κι ύστερα σαν περνούσαν μερικές μέρες  άλλη μια  μοναδική μυρωδιά γέμιζε θαρρείς όλη την πλάση. Ήταν εκείνη του χαρτιού, της γομολάστιχας  και του φρέσκου μελανιού που είχαν οι σελίδες από τα βιβλία που περνάμε απ΄ το σχολείο. Κι εκείνο το μαγικό χαρτάκι με όλα τα χρειαζούμενα, που  ΄γραφε κι έκλεινε μέσα του όλο τον θησαυρό της νέας τσάντας μας. Μολύβια, ξύστρες, χάρακες τετράδια …Μυρωδιά ανεξίτηλη όσα χρόνια και αν περάσουν. 

Μυρωδιά του Άγιου Σεπτέμβρη του Σχολικού, του Χρονογράφου, των πιο γλυκών χρωμάτων της Φύσης, του πιο μελαγχολικού μήνα του χρόνου. Είναι ο Μήνας που ο Πλούτωνας έκλεψε την Περσεφόνη και την πήρε γυναίκα του στον Κάτω κόσμο .Η  Φύση με τη λύπη της Δήμητρας αρχίζει να φθίνει, να μελαγχολεί, να στερεύει και να χάνει την ζωντάνια, την χαρά και την δύναμή της όπως ήταν το καλοκαίρι. 

Είναι ο Τρυγητής, ο Πετιμεζάς, ο Σταυρίτης, ο Ορτυκολόγος μιας και  αποδημούν για τις νότιες χώρες τούτον τον μήνα, εκτός από τα χελιδόνια και τα ορτύκια. Είναι ο Αϊ Νικήτας, από την ομώνυμη γιορτή και ο Σκεπαστής γιατί όσοι δεν προλαβαίνουν  να μαζέψουν τα καλαμπόκια τους τα σκεπάζουν για να μην τα φάνε τα πουλιά.
 «Κλειδώνει» λοιπόν ο χρόνος στις 31 Αυγούστου κι έρχεται η 1η του Σεπτέμβρη που παλιότερα θεωρούνταν και η πρώτη μέρα του χρόνου. Η ημερομηνία αυτή διατηρήθηκε μέχρι και σήμερα  μόνο σαν αρχή του θρησκευτικού έτους. Τα πολύ παλιά χρόνια ήταν η αρχή  του οικονομικού έτους των Ρωμαίων, η αρχή της Ινδικτιώνος  από την λατινική λέξη Indictio – nis που σήμαινε τον φόρο που έπρεπε να καταβάλουν οι Ρωμαίοι πολίτες  και συγχρόνως έναν θεσμοθετημένο κύκλο ανά 15 έτη που χρησιμοποιήθηκε σαν σύστημα χρονολόγησης  στην Βυζαντινή περίοδο.  Ωστόσο στην αντίληψη του λαού τούτη η μέρα παρέμεινε σαν «η μέρα του χρονογράφου». Λένε πως τα μεσάνυχτα  άνοιγαν οι ουρανοί  και κατέβαιναν οι άγγελοι και κάνανε απογραφή στις ψυχές που θα πέθαιναν μέσα στο χρόνο . Για να ξορκίσουν το κακό ,οι νοικοκυραίοι έσπαζαν ρόδια στην είσοδο του σπιτιού τους μόλις η μέρα έφεγγε. Στην Κρήτη,  την παραμονή έβαζαν πάνω στις στέγες των σπιτιών καρύδια τόσα όσα και τα μέλη της οικογένειας . Το πρωί τα κατέβαζαν, τα έσπαγαν προσεκτικά και όσα από αυτά ήταν κούφια τόσες πίστευαν ότι θα ήταν και οι ψυχές που θα έπαιρνε ο Χάρος από την οικογένεια.

Η «αρχιχρονιά»  ήταν η μέρα που οι γεωργικές οικογένειες έβλεπαν την περίοδο της σποράς να πλησιάζει και κρεμούσαν στη μέση του σπιτιού ή στο εικονοστάσι τους  όλα τα σύμβολα της αφθονίας ανάλογα με την περιοχή . Έφτιαχναν μια  «αρμαθιά» από ρόδια, σταφύλια, κυδώνια, σκόρδα, καρύδια, κεχρί  ή φύλλα από αιωνόβια δέντρα.

 Στην Κω την ονόμαζαν «αρκιχρονιά » και πρωί πρωί πριν ακόμη βγει ο ήλιος τα κορίτσια την βουτούσαν στη θάλασσα να περάσει από σαράντα κύματα και αφού μάζευαν και σαράντα πετραδάκια τα φύλαγαν όλα μαζί στο εικονοστάσι. Τα πετραδάκια τα έβαζαν μέσα στα σεντούκια για να μην τρώει τα ρούχα ο ποντικός και το νερό που έφερναν το έχυναν στις τέσσερις γωνίες του  σπιτιού για την γλωσσοφαγιά . Σε άλλα μέρη της Ελλάδας , την κρεμούσαν στη μέση του σπιτιού  και την ξεκρεμούσαν την Πρωτοχρονιά την ημέρα του Αγίου Βασιλείου το πρωί. Ανακάτευαν τους σπόρους εκείνους  με της φετινής χρονιάς και έτρωγαν το σταφύλι που στο μεταξύ ήταν σαν σταφίδα.

Η 1η του Σεπτέμβρη είναι και η γιορτή του Αγίου Συμεών του Στυλίτη και το έθιμο λέει πως οι έγκυες γυναίκες απέχουν από κάθε εργασία για να μην γεννηθεί το παιδί τους με το σημάδι του Αγίου ( Συμεών/ σημαδεύω ). Είναι επίσης του Αγίου Νικολάου του Κουρταλιώτη που ήταν ασκητής του 16ου αιώνα στο Ρέθυμνο και η μνήμη του γιορτάζεται εκείνη την ημέρα στο ομώνυμο φαράγγι… Κι είναι ακόμα μια γιορτή να κλείσει η τριάδα, του Αγίου Μελετίου

Στις 2 του Σεπτέμβρη γιορτάζει ο Άγιος Μάμας ή ο άγιος των Σκουλάδων όπως λένε στα Ανώγεια της Κρήτης. Ο λόγος γιατί στις εικόνες παρουσιάζεται σαν νεαρός βοσκός και λατρεύεται σαν ο προστάτης των τσοπάνηδων. Λένε πως ονοματίστηκε έτσι γιατί τη γυναίκα που τον ανέθρεψε μιας κι έμεινε ορφανός πολύ μικρός , τη φώναζε « Μάμα» και του ΄μεινε. Κρατάει πάντα ένα στραβοράβδι στο χέρι και στη γιορτή του προσφέρουν αρνιά που τα σφάζουν, τα μαγειρεύουν και τα τρώει όλο το εκκλησίασμα. Συχνά τον βλέπουμε στις εικόνες πάνω σε ένα λιοντάρι που λένε πως κάποτε  σαν κατέβαινε από το βουνό να χαρίσει τα δώρα του στον Διοικητή της πόλης  κουβαλώντας του ένα ολόκληρο πρόβατο ζωντανό, κουράστηκε και δεν μπορούσε να προχωρήσει. Τότε παρουσιάστηκε ένα λιοντάρι  και τον πήρε στη ράχη του κι είπαν πως τούτο θα μπαίνε σε όλες τις απεικονίσεις για να συμβολίζει τη δύναμη του Χριστιανισμού.  Η λατρεία του αγίου είναι διάσπαρτη σε ολόκληρη της Ελλάδα και τα παλιότερα χρόνια οι μανάδες τον επικαλούνταν για να μιλήσουν τα παιδιά τους, για να τους γιάνει το λαιμό ή τα αυτιά…

Ακολουθεί η γιορτή «Το γενέθλιον της Παναγίας » στις 8 του μήνα με γνωστό ένα πολύ παλιό έθιμο που δεν συναντάται πια  να «πουλιούνται » και να γίνονται «σκλάβοι» της Παναγίας τα καχεκτικά παιδιά και να εξασφαλιστεί έτσι η  υγεία τους. Πήγαινε δηλ. η μητέρα το παιδί στην εκκλησία , το ζύγιζαν και υπόσχονταν τόσο λάδι ή κερί όσο και το βάρος του. Του κρεμούσαν στο λαιμό ένα χαλκά από ασημένιο σύρμα και σαν περνούσαν τα χρόνια που είχαν ορίσει στο τάξιμο , το «ξεσκλάβωναν », του έβγαζαν τον χαλκά από το λαιμό και τον κρεμούσαν στην εικόνα.
Και φτάνουμε στα μέσα του μήνα με την γιορτή του Τιμίου Σταυρού στις 14. Μέρα σημαδιακή μιας και όλες οι καλοκαιρινές συνήθειες , όπως ο μεσημεριανός ύπνος και  το δειλινό γεύμα  καθώς οι μέρες πια μικραίνουν, σταματούν. Γνωστό το έθιμο του Λειδινού , μια μιμική παράσταση με ρίζες πολύ παλιές , που δείχνει το τέλος του δειλινού.
Με πανιά και άχυρα κατασκεύαζαν οι γυναίκες και τα παιδιά στην Αίγινα πιο πολύ, μια ανδρική μορφή που την τοποθετούσαν στην εκκλησία , άναβαν κεριά και την μοιρολογούσαν…

Την μέρα τούτη μοιράζεται βασιλικός στην εκκλησία ή σταυρολούλουδο  αφού κατά την παράδοση στο μέρος που βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός φύτρωνε βασιλικός. Με το κλαδάκι που θα πάρουν από την εκκλησιά και με τον αγιασμό της μέρας οι νοικοκυρές  έφτιαχναν  το νέο προζύμι. Το προζύμι αυτό σαράντα μέρες δεν το δάνειζαν  και το πρώτο ψωμί που θα ζύμωναν  το λειτουργούσαν και το μοίραζαν στην γειτονιά .
Σε όλα σχεδόν τα μέρη της Ελλάδας τούτη τη μέρα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να ευλογηθεί στην εκκλησιά μείγμα σπόρων που στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθεί πρώτο αυτό στην σπορά που θα αρχινούσε σε λίγο καιρό. Την εποχή του θερισμού υπήρχε μια συνήθεια από το τελευταίο δεμάτι στάχυα να πλέκουν μια ωραία δέσμη που την έλεγαν χτένι ή ψαθί ή σταυρός ή όπως είχαμε δει παραπάνω «αρκιχρονιά ». Την κρεμούσαν είδαμε στο μεσαίο δοκάρι του σπιτιού ή στο εικονοστάσι και  την ημέρα του Σταυρού την ξεκρέμαγαν , την πήγαιναν στην εκκλησιά , την ευλογούσαν και ανακάτευαν το νέο σπόριο με τον παλιό.

Το σπορικό ήταν έτοιμο για την ώρα την καλή !

Εκείνη την ημέρα γίνονταν επίσης οι αγροτικές συμβάσεις. Οι δουλειές του καλοκαιριού είχαν πια τελειώσει και οι καρποί όλοι είχαν σχεδόν μαζευτεί. Αφήναν λοιπόν τα ζώα τους ελεύθερα στα χωράφια και τα  αμπέλια να βοσκήσουν όπου θέλουν. Τότε ξεπληρώνονταν οι εργάτες από τους ζευγάδες ή « πάχτωναν» τα χωράφια τους οι γαιοκτήμονες και ξοφλούσαν τους λογαριασμούς τους  και για όσους θυμόμαστε ακόμα τους δραγάτες που είχε ορίσει  μια κοινότητα να φυλάγουν  τα αμπέλια την παραμονή του Σταυρού η θητεία τους τέλειωνε κι έκαιγαν τις καλύβες τους που χρησιμοποιούνταν σαν παρατηρητήρια για να εντοπίζουν τους κλέφτες. Τέλος την μέρα αυτή αλλά και την επόμενη του Αι Νικήτα ήταν το χρονικό όριο των ναυτικών να δέσουν τα καράβια τους. Τα μακρινά ταξίδια σταματούσαν , άρχιζε και η δική τους ξεκούραση μέχρι την  άνοιξη που ο καιρός θα επέτρεπε πάλι για να ανοιχτούν στο πέλαγος. Στις 15 του Σεπτέμβρη έχουμε πάλι τριπλή γιορτή με αγίους άσχετους μεταξύ τους  που είτε μαρτύρησαν είτε πέθαναν εκείνη την ημέρα και η εκκλησία αποφάσισε να συνεορτάζουν. Έτσι λοιπόν γιορτάζει ο άγιος Βησσαρίωνας , θεραπευτής της πανώλης και ο άγιος Πορφύριος  που θεωρείται προστάτης των Ηθοποιών, αφού και ο ίδιος ασκούσε αυτό το επάγγελμα στη ζήση του. 

Στις 17 γιορτάζει η Αγία Σοφία με τις τρεις της θυγατέρες, Πίστη, Αγάπη και Ελπίδα. Τα τρία νεαρά κορίτσια, Έλληνιδες στην καταγωγή όλες τους, ζώντας στην Ιταλία κατά την περίοδο των διωγμών του Αδριανού και σε ηλικία 12 , 9 και 10 ετών  αντίστοιχα, έχασαν τη ζωή τους για την προσήλωσή τους στον Χριστιανισμό. Η μάνα δεν άντεξε και τρεις μέρες αργότερα πέθανε πάνω στον τάφο τους.
Στις 20 του μήνα είναι του αγίου Ευσταθίου που θεωρείται προστάτης των αγροφυλάκων και των κυνηγών και απεικονίζεται με το όραμα του , όπως είναι γνωστό, ένα ελάφι, που τον έσωσε και τον έκανε να αλλάξει την πίστη του και να βαφτιστεί Χριστιανός. Κι οι μάνες τον τιμούν για να «σταθεί» το παιδί τους γερό ή σαν αιμορραγήσει να του σταματήσει το αίμα…

Στις 22 πάλι του Σεπτέμβρη τιμάται η μνήμη του αγίου Φωκά που πριν τον Άγιο Νικόλαο θεωρούνταν προστάτης των Ναυτικών και των θαλασσών κι είναι γνωστές οι αναφορές του Νικολάου Πολίτη πως η ομοιότητα του ονόματος Φωκά με τις φώκιες συντελέσαν πολύ στην θαλασσινή λατρεία  ου αγίου. Οι καθολικοί πάλι τον είχαν για προστάτη των κηπουρών. Το σίγουρο είναι πως τον « χρησιμοποίησαν» και τον επικαλούνταν στα ξόρκια τους οι απλοί χωρικού σαν διώκτη των ερπετών…
Στις 24 Σεπτεμβρίου είναι η γιορτή της Αγίας Θέκλας και  της Αγίας Μυρτιάς της Μυρτιδιώρισσας που θεωρείται η σημαντικότερη γιορτή στα Κύθηρα.Στην Κρήτη την συναντούμε στο Μοναστήρι της Παλιανής. 

Το συναξάρι κλείνει με τη γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στις 26 Σεπτεμβρίου. Μεγάλη γιορτή στην Πάτμο

Τα παζάρια του Σεπτεμβρίου κατείχαν κάποτε την πιο σημαντική θέση στον πολιτισμό των Ελλήνων. Ένας πανάρχαιος θεσμός με μεγάλη έξαψη στην ορεινή κυρίως Ελλάδα αλλά και από την Κρήτη ( Μοίρες Ηρακλείου ) μέχρι την Πελοπόννησο , την Εύβοια (Χαλκίδα) την Ήπειρο  και την Θράκη ( Διδυμότειχο)  ικανοποιούσε την γενική ανάγκη για ψυχαγωγία , επαφών και σχέσεων για εξυπηρέτηση ποικίλων συμφωνιών, συνοικεσίων και εμπορικών συναλλαγών. Συνήθως γίνονταν μια φορά το χρόνο στις αρχές του φθινοπώρου και κρατούσαν μέρες. Με τα χρόνια και την ανάπτυξη των συγκοινωνιών ακολούθησε μια παρακμή ή κατάργηση του θεσμού προάγγελος όμως των μεγάλων εκθέσεων που γίνονται μέχρι και σήμερα καθ όλη την διάρκεια του μήνα με πρωταγωνιστή την μεγάλη εμπορική διεθνή πια έκθεση προϊόντων της Θεσσαλονίκης .

Όμως τούτος ο μήνας  είναι άρρηκτα δεμένος με το άνοιγμα των σχολειών και το τέλος της ξεγνοιασιάς των παιδιών και την μεγάλη συγκομιδή των σταφυλιών, την παραγωγή του κρασιού , της σταφίδας , του μούστου …

« …Μέρες πριν ανοίξουν τα σχολειά κατεβαίναμε κάτω στα νταμάρια και μαζεύαμε το ασπρόχωμα. Τέλειωνε ο τρύγος και σαν απλώναμε και τα τελευταία σταφύλια ια τη σταφίδα μας, κουβαλούσαμε στο σπίτι της θείας  όλα τα φορτία των κρασοστάφυλων για να  πατηθούν στα πατητήρια. Χωριστά τα άσπρα, χωριστά τα μαύρα σταφύλια. Πάντα υπήρχαν και δύο μεγάλα άσπρα σακιά που τα πατούσαμε εμείς , με γέλια, πειράγματα και χαρές για να κάνουμε το δικό μας μούστο που έτρεχε μέσα σε μια μεγάλη σκάφη .Και σαν τέλειωνε τούτη η δουλειά και σούρωνε μέχρι αργά το απόγευμα ο μούστος, τότε το χρυσοκίτρινο υγρό έμπαινε πια στα μεγάλα καζάνια και στήνονταν οι παρασιές στην πίσω αυλή της γιαγιάς. Δυο τεράστιοι μπλόκοι με σιδερόβεργες για να σταματούν πάνω τους τα μπακιρένια τσουκάλια, μικρά ξύλα και άναβε η φωτιά. Κόβαμε και αρμπαρόριζα και την ρίχναμε μέσα και μύριζε ο τόπος όλος. Σαν μεθυσμένοι νοιώθαμε όλοι. Η μυρωδιά του μούστου ήταν παντού. Και το βράσιμο ξεκινούσε. Ανακατεύαμε με μεγάλες κουτάλες συνέχεια καθένας μας με την σειρά του σαν να γινόταν η πιο μεγάλη ιεροτελεστία στον κόσμο. Ένα τέταρτο περνούσε περίπου , να βράσει καλά ο μούστος και αφού κρύωνε λίγο τον ανακάτευε η μάννα με αλεύρι που δεν χρειαζόταν να το μετρήσει, το μάτι λογάριαζε , και έφτιαχνε την υπέροχη εκείνη μουσταλευριά που όσο πιο άσπρη γινόταν τόσο πιο νοικοκυρά ήταν η γυναίκα που την είχε ετοιμάσει. Κι έριχνε μπόλικα αμύγδαλα και σουσάμι αποπάνω και το γλύκισμα ήταν έτοιμο σερβιρισμένο σε μικρά γυάλινα μπολάκια καθένας την μερίδα του ή σε μεγάλα ταψιά για να κερνάει τον κόσμο που θα ερχόταν στο σπίτι τις επόμενες μέρες. Τον υπόλοιπο μούστο τον βράζαμε  ακόμη για ώρα πολύ μέχρι να  μείνει ένα λίγο πηχτό υγρό στον πάτο που ΄χε το χρώμα του μελιού και δεν ήταν τίποτε άλλο  παρά το πετιμέζι που συντρόφευε τις τηγανίτες και τους λουκουμάδες τα κρύα βράδια του χειμώνα.
Κι έπαιρνε ο αέρας τούτο το άρωμα και το ταξίδευε σ ΄όλο το χωριό κι έμπαινε από τα ανοιχτά παράθυρα παντού και στα δικά μας ρουθούνια και στην ψυχή μας κι έμενε εκεί σαν μια πολύτιμη συνταγή μιας εποχής που πέρασε αλλά ποτέ δεν ξεχάστηκε  … »**.
Καλό μήνα !

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

Πηγές : 
Τα φθινοπωρινά , Λουκάτος Δ.Σ. , εκδ. Φιλιππότης, Αθήνα 1982
Ελληνικαί εορταί και έθιμα λαικής λατρείας , Μέγας Γ.Α. Αθήνα 1957
Οι 12 μήνες .Τα λαογραφικά, Κυριακίδου – Νέστορος  Άλκη, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, Θεσσαλονίκη 1982.
**«Λόγια του αέρα», Ελένη Μπετεινάκη, Συλλογή διηγημάτων, Ηράκλειο 2015
Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη, Νίκος Ψιλάκης, εκδ. Καρμανωρ

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 1 Σεπτεμβρίου 2017
http://www.cretalive.gr/opinions/septembrios-o-chronografos-o-tryghths-o-mhnas-ths-archhs-kai-toy-teloys