TuneList - Make your site Live

Παρασκευή, 25 Ιουλίου 2014

Τα παραμύθια του Σαββάτου!



…γράφει, σχολιάζει, προτείνει και παρουσιάζει η Ελένη Μπετεινάκη*

Βιβλία μυστηρίου έχουν τα παραμύθια του Σαββάτου, τούτη φορά. Ιστορίες για μικρούς ερευνητές ή ντεντέκτιβ, πλοκή και αστείες φάσεις αλλά και γνώσεις με φόντο τους αρχαίους θησαυρούς μας. Παραμύθια που μετατρέπουν την αδυναμία σε δύναμη και το θάρρος σε χαρά αλλά και φαντασία που φτάνει και ξεπερνάει κάθε φαντασία μικρού και μεγάλου ακόμα και για κάποιον που  θέλει να ανοίξει μια τρύπα στο νερό !


Πίαστε τους Γκραφιτάδες,Ελένη Σβορώνου, (εικ. Νίκη Λεωνίδου), εκδ. Μεταίχμιο

Μια βόλτα στην Ακρόπολη με την Μηλίτσα και τον Πότη δεν είναι ότι καλύτερο μια πολύ ζεστή καλοκαιρινή μέρα εκτός κι αν κρύβει μια περιπέτεια που μόνο η οικογένεια Λαγωνίκα είναι σε θέση να εξιχνιάσει, να ανακαλύψει και γιατί όχι να γεμίσει με ενδιαφέρον την μοναδική αυτή ανάβαση. Παρέα τους ο παππούς Μιχάλης , ο Βασίλης , η Αλίκη και ο σκύλος τους ο Ρεζίλης. Και η περιπέτεια αρχίζει από την πρώτη κιόλας στιγμή, όταν μια μικρή απροσεξία καταλήγει σε μια μεγάλη μετωπική σύγκρουση. Το παγωτό του Πότη καθώς βιάζεται να ανέβει στο οικογενειακό ποδήλατο, θα προσγειωθεί πάνω σε ένα σετ βαφτιστικών ρούχων μιας μέλλουσας νονάς, μιας κυρίας με ψηλές γόβες, υπερβολικό βάρος και ντύσιμο της …τρίχας! Η Μηλίτσα δεν χάνει ευκαιρία να αποθανατίσει τον μικρό χαμό που έχει συμβεί και να ζουμάρει την σκηνή που ένας κύριος με λευκή γενειάδα θα σώσει όλη την κατάσταση. Η Αλίκη αρχίζει την ξενάγηση καθώς ανηφορίζουν τον ιερό βράχο και λίγο πριν φτάσουν στον Παρθενώνα ένας αστυνόμος τους σταματάει. Τότε το λαγωνικό μυαλό των δύο μας φίλων αρχίζει να ψάχνει και να δουλεύει τις εικόνες που βλέπει. Σίγουρα υπάρχει κάποιο μυστήριο και σαν καλοί ντετέκτιβ που είναι και οι δύο τους θα ανακαλύψουν τον « ένοχο» που ήθελε να βάψει όλον τον Παρθενώνα με μπογιά σε πολύ έντονα χρώματα.
 Αν κι εσείς θέλετε να μάθετε περισσότερα για τον περίεργο Γκραφιτάδα το βιβλίο είναι κατάλληλο για μυστήρια στην πόλη, για ανερχόμενους μικρούς ντεντέκτιβ και για σπουδαίες γνώσεις με τον πιο χαρούμενο τρόπο. Μια ιστορία, ένα ή μπορεί και δύο μυστήρια που εξιχνιάζονται από παιδιά …και είναι αποκλειστικά για παιδιά  από μια συγγραφέα που πάντα φτιάχνει απίθανες περιπέτειες!

Πώς να κάνετε έναν ελέφαντα να χορέψει, Άγγελος Αγγέλου- Έμη Σίνη, (εικ. Σοφία Τουλιάτου), εκδ. Παπαδόπουλος.

Ένα μικρό ποντικάκι βρίσκει ένα κομμάτι τυρί και πριν προλάβει να το φάει ένας σκίουρος του το παίρνει. Παραπονιέται για την αδυναμία του και θυμώνει και τότε ανακαλύπτει πως υπάρχουν ένα σωρό ζώα μεγαλύτερα και από τον σκίουρο και από τη χελώνα, την χήνα, το γουρούνι,τον γάιδαρο και τον ελέφαντα. Γεμάτο θαυμασμό για όλα τα ζώα που συναντά, σαν βλέπει τον ελέφαντα τα χάνει. Βρίσκει το θάρρος να του μιλήσει και τότε μια έκπληξη γεμίζει τα μεγάλα του μάτια. Ο ελέφαντας του εξομολογείται πως το μεγαλύτερο ζώο δεν είναι  αυτός αλλά ένας ψύλλος που έχει κάνει σπίτι του το αυτί του. Ένας ψύλλος γίγαντας όπως πίστευε ο ίδιος , όχι τόσο για το μέγεθός του αλλά για τις ικανότητες και την ευστροφία του. Όσο μικρόσωμος και αν ήταν μπορούσε με μια του μόνο κίνηση και διαταγή να κάνει έναν ολόκληρο ελέφαντα να χορέψει. Μα μήπως κι έτσι δεν συμβαίνει και στη ζωή. Σημασία δεν έχει το ύψος ή η δύναμη ή το βάρος κάποιου αλλά ο τρόπος που αντιμετωπίζει τις καταστάσεις, το θάρρος, και φυσικά η εξυπνάδα. Το ποντικάκι άλλαξε τον τρόπο που έβλεπε τον ίδιο του τον εαυτό κι έτσι κανένας δεν μπορούσε πια να του πάρει το τυρί του. Ήταν δικό του και μόνο δικό του και το απολάμβανε όπως εκείνο ήθελε!

Ένα διδακτικό και  απολαυστικό παραμύθι για μικρά παιδιά με μια υπέροχη εικονογράφηση για μικρούς που μπορούν αν θέλουν να γίνουν γίγαντες στη ζωή…

Μια τρύπα στο νερό, Σάκης Σερέφας( εικ. Κατερίνα Βερούτσου), εκδ. Μεταίχμιο.

Μια τρύπα στο μανίκι μιας πυτζάμας μπορεί να γίνει η αφορμή… Η αφορμή που ο Γιάννης θα αρχίσει να  παρατηρεί όλες τις τρύπες γύρω, από κουμπότρυπες, κλειδαρότρυπες, τρύπες στον ουρανό, τρύπες σε μια φλογέρα, στη γη και στους θησαυρούς που κλείνει μέσα της ώσπου άκουσε μια κυρία να λέει πως έκανε μια τρύπα στο νερό! Αυτή ήταν πραγματικά μια παράξενη τρύπα κι από τότε ήταν τόσο αφηρημένος που για όσες τρύπες κι αν υπήρχαν πάνω στον κόσμο. Μια μόνο ήθελε να ανακαλύψει και αποφάσισε με κάθε τρόπο να πετύχει και αυτός, όπως οι μεγάλοι, σε τούτο το πείραμα. Για πρώτη φορά στη ζωή του έπλυνε πιάτα και έκανε μπάνιο μόνος του. Και σαν νόμισε πως ανακάλυψε τον τρόπο που γίνονται οι τρύπες του νερού σαν άνοιξε  την τάπα της μπανιέρας και εκείνο στροβιλίστηκε, την ίδια στιγμή  χάθηκε  κι η απογοήτευση τον πλημμύρισε. Όσο και να προσπάθησε δεν κατάφερε να κάνει μια τρύπα στο νερό, κατάφερε όμως τα ακατόρθωτα όπως είπε η μητέρα του, για πρώτη του φορά να παρατηρήσει  τις όμορφες εικόνες του γαλάζιου ουρανού, να ανακαλύψει την μελωδία της μουσικής, την σπάνια ομορφιά μιας αρχαίας πόλης αλλά και να κάνει πράγματα για τον εαυτό του που κάποτε του φαίνονταν  αδύνατον να γίνουν !

Κι ίσως τελικά τα πολύ σπουδαία πράγματα να μην συμβαίνουν μόνο στα παραμύθια… αρκεί λίγο να αλλάξουμε οπτική γωνία και να πιστέψουμε όλοι στη δύναμή μας !

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

Δημοσιεύτηκαν σρις 26 Ιουλίου 2014 στο Cretalive.gr :http://www.cretalive.gr/culture/view/ta-paramuthia-tou-sabbatou35/181157

Πέμπτη, 24 Ιουλίου 2014

24 Ιουλίου 1669 …Η τελευταία επίθεση πριν την παράδοση του Χάνδακα...Το “ La Therese” βυθίζεται για πάντα στο Κρητικό πέλαγος!



Της Ελένης Μπετεινάκη
Χάνδακας 1668, Fr. Sabbadini

Την Άνοιξη του 1669 ο στρατός και ο στόλος που είχε στείλει ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ με τον  Beaufort και τον Navailles έχει αρχίσει να αποπλέει για το κρητικό πέλαγος. Ο πάπας Κλήμης ΙΧ είχε επιτρέψει να εκποιηθούν οι περιουσίες κάποιων μοναχικών ταγμάτων κι έτσι το ταμείο της Βενετίας είχε ενισχυθεί σημαντικά. Με τα χρήματα αυτά έστειλε κι εκείνος στο Χάνδακα νέα μισθοφορικά στρατεύματα  και αρχηγό του στόλου του διορίζει τον ανιψιό του Vincenzo Rospigliosi. Λίγο πριν έχουν φτάσει στην πολύπαθη πόλη 2.000 άνδρες από τον πρίγκιπα Λεοπόλδο Α΄, 4000 άνδρες από τον πρίγκιπα του Αννόβερου  και λίγο αργότερα 2.550 άνδρες από την υπόλοιπη Γερμανία. Συνολικά ο στρατός αποτελούνταν από 15.000 άνδρες – πληρώματα πλοίων και περίπου 8000στρατιώτες. Μια ολόκληρη  ακόμη μοίρα από γαλέρες με κυβερνήτη τον Κόμη De Vivonne , είχε αρχίσει να καταπλέει στη Μεσσήνη περίπου αρχές Ιουνίου. Ο  στόλος που απέπλευσε για βοήθεια, συνολικά,  απαρτιζόταν από 41 πολεμικά πλοία  και 17 μεταγωγικά . H σημαία που κυματίζει στα σταλθέντα  πλοία με εντολή του Λουδοβίκου είναι η παπική και όχι η γαλλική για να κατευνάσει τον « θυμό» των Τούρκων.
Σαν έφτασαν πια στον προορισμό τους ,  ο Εβλιά Τσελεμπί  γράφει: « Ο ενετικός στόλος και τα γαλιόνια του Δούκα, του Πάπα, της Μάλτας, της Αλακόρνας και των Φράγκων στόλισαν την επιφάνεια της θάλασσας σαν το χαμομήλι και αγκυροβόλησαν  άφοβα στο λιμάνι του Χάνδακα. » Τέσσερις μέρες αργότερα έφθασε και ο υπόλοιπος στρατός.
Φανταστικήαπεικόνιση της πολιορκίας του Χάνδακα
Tα δεκατρία πλοία του κόμη de Vivonne φθάνουν στα νερά του Χάνδακα στις  3 Ιουλίου, πλέοντας από το λιμάνι της Μεσσήνης, στην Κέρκυρα, την Ζάκυνθο και τα Κύθηρα. Δύο μέρες πριν, ο De Vivvone λαμβάνει από έναν απεσταλμένο του Morosini, τον συνταγματάρχη Annant,  δυο επιστολές που του περιγράφει την δεινή κατάσταση της πόλης και τον παρακαλεί να επισπεύσει την άφιξή του στο λιμάνι της. Η δύναμη που πλέον υπάρχει για βοήθεια είναι εντυπωσιακή.
Λένε μάλιστα πως τα ξημερώματα της 2ης Ιουλίου καθώς στο πέλαγος έπλεαν 16 τουρκικές γαλέρες, σαν αντίκρισαν τον ενωμένο στόλο κατέφυγαν στο λιμάνι τν Χανίων. Και το επόμενο βράδυ σαν πλέον φτάνουν στον Χάνδακα με μια θεαματική επίδειξη μπροστά στο φρούριο , τον χαιρετίζουν με 3 κανονιές των 48 συνολικά βενετσιάνικων και γαλλικών πλοίων. Ένας ναυτικός έγραφε στο Ημερολόγιο του  : « …Γύρω από το φρούριο, φαίνονταν οι πολυάριθμες σκηνές των Τούρκων και το ιππικό που έτρεχε εδώ κι εκεί για να εμποδίσει την ενδεχόμενη απόβαση. Από τα τείχη του φρουρίου βροντούσαν κανόνια. »  Εδώ όμως αρχίζει να διαφαίνεται ένα μικρό πρόβλημα. Αυτό ,της συνεννόησης των αρχηγών όλων των αποστολών .Παρά τις διαφωνίες αποφασίστηκε το πολεμικό σχέδιο της παράταξης του στόλου. Έπρεπε, σύμφωνα με αυτό να παραταχθούν κατά μήκος του παράκτιου τμήματος του φρουρίου και να βομβαρδίσουν τα περιοχές ανατολικά του Προμαχώνα Σαμπιονάρα και δυτικά του προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα. Και όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις το σχέδιο δεν κρατήθηκε μυστικό. Οι Τούρκοι , το έμαθαν και έδρασαν έγκαιρα.
La Therese, σχέδιο ανατίναξης
Στις 23 Ιουλίου όλη την νύχτα υπήρχε μια απέραντη γαλήνη στη θάλασσα. Ο Rospigliosi  έδωσε εντολή να συγκεντρωθούν όλα τα πλοία μπροστά από τον Χάνδακα καθορίζοντας την θέση του καθενός. Η ώρα πια είναι 6.00 το πρωί ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1669. Μπροστά η « Καπιτάνα», η παπική ναυαρχίδα με την μεγάλη σημαία του Σταυρού στο μπροστινό κατάρτι , που έφερε επιγραφή « Διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί μας», σε απόσταση βολής από την παραλία. Οι Τούρκοι πανέτοιμοι και βλέποντας τις κινήσεις του στόλου αρχίζουν τον κανονιοβολισμό. Αμέσως προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές πριν καλά καλά ξεκινήσει το « πυρ» από την μεριά της  θάλασσας. Στις 7.00 η κόκκινη σημαία της «Καπιτάνας» δηλώνει την έναρξη. Λένε πως με την πρώτη της κανονιά ήταν σαν να βροντούσαν 1.100 κανόνια και τότε οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να σιωπήσουν. Τα κανόνια κρύφτηκαν και οι ίδιοι  μέσα στα χαρακώματα. Έβαλαν και μια μοίρα ιππικού από την πλευρά του Γιόφυρου κι ύστερα περίμεναν. Οι κάτοικοι του Χάνδακα ύστερα από αυτήν την σιωπή αναθάρρησαν. Όχι για πολύ όμως. Σε τρεις ώρες  ίδιας μέρας ο βομβαρδισμός ξεκίνησε πάλι και τότε έγινε το κακό. Καπνός παχύς που κανείς δεν μπορούσε ακόμα να διακρίνει ποιος ήταν ο στόχος που είχε πληγεί, ανέβαινε στον ουρανό. Ένα ακόμα τραγικό λάθος, ένα απροσδόκητο γεγονός  όπως τότε που η έκρηξη της Τούρκικης πυριτιδαποθήκης στην περιοχή της Μεσκηνιάς, ένα μήνα πριν, είχε σαν αποτέλεσμα τον Χαμό του De Beaufort, έτσι και τώρα.
Παράταξη Rospigliosi
Περίπου στις 10.00 ένας εκκωφαντικός θόρυβος ακούστηκε πάλι, κάτι σαν τον ήχο της βροντής εκεί όπου ήταν παρατεταγμένα τα γαλλικά πλοία. Ο κόκκινος καπνός που ανυψώθηκε ανήκε στην  υποναβαρχίδα των Γάλλων La Therese , ένα πλοίο με 58 κανόνια και 293 άνδρες και κυβερνήτη τον πλοίαρχο Ντ΄Εκτό  ανατινάζεται και βυθίζεται. Η ανατίναξη οφειλόταν σε μια απροσεξία στην πυριτιδαποθήκη του πλοίου. Μέσα σε λίγα  λεπτά το πλοίο βρέθηκε στο βυθό παρασέρνοντας μαζί του τους άνδρες του που μόνο επτά κατάφεραν να σωθούν. Πάνω στο καράβι υπήρχαν όλα τα υπάρχοντα του de Navailles. Ήταν το πλοίο με το οποίο είχε φτάσει στον Χάνδακα. Όλα του τα χρήματα κάπου 100.000 και πλέον γαλλικά φράγκα , τα ασημένια μαγειρικά σκεύη , οι στολές του κι ένα σωρό άλλα πράγματα. Ευτυχώς που λίγες μόνο μέρες πριν ο Ντε λα Κρουά , ο επιμελητής του La Therese είχε μεταφέρει το ταμείο της αποστολής στον Χάνδακα. Ζημιές προκλήθηκαν και σε άλλα πλοία που βρίσκονταν κοντά. Τις  μεγαλύτερες ζημιές έπαθε η γαλέρα του ναυάρχου de  Vivvone που βρισκόταν ακριβώς δίπλα στο La Therese. Ο ίδιος ο ναύαρχος τραυματίστηκε ελαφριά καθώς ανατινάχθηκε από το διαμέρισμά του προς το σημείο που βρίσκονταν οι αλυσοδεμένοι κωπηλάτες. Αρκετά τραυματισμένοι και όλοι σχεδόν οι άνδρες του πληρώματος.
Γραφική πασταση La Therese
Η πρύμνη της γαλέρας σχεδόν είχε καεί και τα νερά είχαν αρχίσει να πλημμυρίζουν το πλοίο. Αναγκάστηκαν τότε με διαταγή του Rospigliosi  να σταματήσει ο βομβαρδισμός. Στο κωδωνοστάσιο της εκκλησίας του Αγίου Μάρκου υψώθηκε η γαλανόλευκη σημαία , σημάδι της ετοιμασίας της φρουράς από την πλευρά του Αγίου Ανδρέα. Ακλούθησε ένας μικρός χαμός στη θάλασσα μια και τα πλοία έπρεπε να αποσυρθούν στη νήσο Ντία και οι φρεγάδες να ρυμουλκηθούν από τις γαλέρες, πράγμα όχι και τόσο εύκολο. Ο καιρός δεν ήταν με το μέρος τους, μιας και ένα ισχυρό μελτέμι άρχισε να φυσά και οι Τούρκοι εκμεταλλευόμενοι τις άσχημες αυτές συνθήκες άρχισαν να βομβαρδίζουν τον στόλο. Οι ιστορικοί της εποχής ανέφεραν πως το « παύσατε πυρ » από την μεριά του στόλου των Χριστιανικών καραβιών ήταν μεγάλο λάθος  και αφού με μεγάλες δυσκολίες κατάφεραν να πλεύσουν προς τα λιμάνια της νήσου Ντίας , η μεγάλη αυτή ναυτική επιχείρηση έλαβε τέλος. Ο απολογισμός ήταν ζημίες σε 6  βενετσιάνικα γαλιόνια  και σε όλα τα γαλλικά πλοία. 28 Βενετσιάνοι έχασαν την ζωή τους και 56 τραυματίστηκαν . Οι Γάλλοι που είχαν τις μεγαλύτερες απώλειες έχασαν 421 άνδρες και 219 τραυματίες. Τα πλοία τους είχαν σχεδόν καταστραφεί . Και οι Τούρκοι βέβαια υπέστησαν σοβαρές απώλειες αφοί οι νεκροί τους αριθμούσαν περί τους 1200, κάτι όχι απόλυτα εξακριβωμένο.
Μια από τις πιο μεγάλες απώλειες ήταν η πτώση του ηθικού όλων των πολιορκούμενων. Ούτε από την μεριά της στεριάς και συγκεκριμένα από την πλευρά του Αγίου Ανδρέα πέτυχε η όποια επιχείρηση. Ο ίδιος ο Κιοπρουλής που διοικούσε αυτόν τον τομέα είχε συγκεντρώσει πάνω από 6000 γενίτσαρους και παρά τις επιθέσεις και την υπερίσχυση κάποιες στιγμές από τους Γερμανούς  μπροστά στην τόσο μεγάλη δύναμη των Τούρκων υποχώρησαν.
Λένε πως επειδή  όλοι ήξεραν τον θησαυρό που είχε το πλοίο, τις επόμενες μέρες οι τούρκοι είχαν βάλει δύτες για να ανασύρουν  ότι έβρισκαν από τη θάλασσα. Ωστόσο εμποδίστηκαν από τους Ενετούς που  έβαλαν βάρκες παντού για να εμποδίσουν τις αποστολές αυτές.
Το ναυάγιο του πλοίου "La Therese" εντοπίστηκε το 1976 κατά τη διάρκεια υποβρύχιων ερευνών που πραγματοποιούσε στο Αιγαίο ο Ζακ Υβ Κουστώ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού. Σύμφωνα με τον τύπο της εποχής, το ναυάγιο υπέδειξε στο συνεργείο του Κουστώ ένας Ηρακλειώτης αυτοδύτης ο γνωστός Μανόλης Βουτσαλάς  και, όταν εντοπίστηκε στο χώρο μεταξύ του Ηρακλείου και της νήσου Δία, ονομάστηκε «το ναυάγιο των κρανίων ή σκελετών » λόγω των πολλών σκελετών που βρέθηκαν μέσα στο πλοίο.
Μετά από περισσότερα από δέκα χρόνια, το 1987, άρχισε η συστηματική έρευνα και μελέτη του ναυαγίου. Κατά τη διάρκεια της μελέτης του ανελκύστηκε μεγάλος αριθμός αντικειμένων μεταξύ των οποίων πολεμικό υλικό, όπως κανόνια με τα εμβλήματα των Γάλλων βασιλέων και πλήθος από μπάλες κανονιών, είδη καθημερινής χρήσης του πληρώματος και εργαλεία του πλοίου, πολλά εξαρτήματα και κομμάτια από το πλοίο και τέλος ανθρώπινα σκελετικά υπολείμματα που υπολογίζεται ότι ανήκαν σε πάνω από 300 διαφορετικά άτομα.  Αρκετά από τα ευρήματα εκθέτονται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.
Συνεχίζεται…
Άλλη μια ιστορία …άλλη μια θύμηση !
ΠΗΓΕΣ
Ο Κρητικός Πόλεμος, Χρυσούλα Τζομπανάκη,
Η τελευταία περίοδος της πολιορκίας του Μ. Κάστρου, Νικ. Σταυρινίδη, 1979
Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Εφημερίδα ΑΛΛΑΓΗ
ΕΒΛΙΑ ΤΣΕΛΕΜΠΙ, ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1668-1671) Πελοπόννησος - Νησιά Ιονίου, Κρήτη - Νησιά Αιγαίου, Εκδόσεις Εκάτη 1994

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 24 Ιουλίου 2014 :http://www.cretalive.gr/history/view/to-la-therese-buthizetai-gia-panta-sto-krhtiko-pelagos/180729

Κυριακή, 20 Ιουλίου 2014

«Στα χωράφια περπατά και τη σίκαλη γεννά»… ο Αι Λιάς ο « Τρομερός »



Της Ελένης Μπετεινάκη

Η ρήση αυτή ανήκει στους Σλάβους που τιμούσαν τον Προφήτη Ηλία σαν δικό τους άγιο. Και σαν προστάτη της σοδειάς που την φυλάει από τα πονηρά πνεύματα. Τον σέβονταν γιατί αν θύμωνε τότε η χώρα όλη πλήττονταν στην ξηρασία ή το χαλάζι.

20 Ιουλίου,η μέση του καλοκαιριού, της κάψας, των ώριμων φρούτων, των λιάτικων σταφυλιών, του Αϊ Λιά του βροχερού, του βροντερού, του κεραυνοβόλη και του νεφοκράτορα, του Προφήτη Ηλία των ψηλών κορφών, των ξωκλησιών, του κλεισίματος του κύκλου της φωτιάς που ξεκίνησε με τα Αναστενάρια κορυφώθηκε στις εξαγνιστικές πυρές του Αϊ Γιάννη και κλείνει με τις μεγάλες φωτιές στα ψηλά βουνά. Οι θρύλοι κι οι παραδόσεις θέλουν τον Ηλία, ναύτη, θεό, μάντη, έφορο της βροχής και των ανέμων, Άγιο και Προφήτη.

Λέει μια από τις παραδόσεις πως «…οι βροχές και τα αστροπελέκια απ’ αυτόν γίνονται. Ξαπλώνει στα σύννεφα και κοιμάται, όταν είναι να καλοσυνέψει ο καιρός. Μα όταν είναι για νερό, τρέχει με την άμαξά του στον ουρανό και για αυτό βροντάει ...Όταν βροντάει, είναι που με το πύρινο αμάξι του κυνηγάει τη Λάμια να τη σκοτώσει, για να μην καταστρέψει τα σπαρτά των ανθρώπων. Οι αστραπές που πέφτουνε τότες είναι οι πύρινες σαϊτιές που ρίχνει στη Λάμια ο άγιος…». Λέγανε πάλι πως πάνω στην πύρινη ή πέτρινη άμαξά του ο  Ήλιος ήταν ο τροχός του και ο Γαλαξίας ο δρόμος του. Τον χειμώνα πάλι μετακινιόταν με έλκηθρο. Και η  μέρα που γιόρταζε την έλεγαν « Ημέρα της βροντής » και αυτό γιατί σήμαινε το τέλος του καλοκαιριού για πολλούς λαούς.
Και αν αρχινούσε τις βροντές, τις καταιγίδες και τους κεραυνούς ίσως να προκαλούσε πυρκαγιές. Tον ονόμασαν λοιπόν  « Τρομερό » ή « Ανελέητο».

Η εκκλησία μας πάλι την ημέρα τούτη που ο Ήλιος βρίσκεται στον Αστερισμό του Κυνός όρισε να γιορτάζεται μια από τις πιο φλογερές μορφές της Βίβλου.

Ένας άλλος μύθος λέει πως ο Προφήτης Ηλίας ήταν ναυτικός. Ταξίδευε χρόνια πολλά κι είχε γνωρίσει όλον τον κόσμο από την μια του άκρη ως την άλλη και κάποτε κουράστηκε. Θέλησε τότε να κατοικήσει σ’ ένα μέρος που οι άνθρωποι δεν ήξεραν τίποτα για την θάλασσα. Πήρε λοιπόν ένα κουπί και  άρχισε να πηγαίνει σε διάφορα μέρη. Ρωτούσε όποιους συναντούσε τι ήταν αυτό που κρατούσε. Όσο του απαντούσαν «κουπί» τραβούσε ψηλότερα, μέχρις που έφτασε στην κορυφή ενός βουνού που του απάντησαν πως κρατούσε «ξύλο». Τότε κατάλαβε πως σ' αυτό το μέρος δεν γνώριζαν τίποτα για την θάλασσα κι έτσι ο άγιος έμεινε μόνιμα εκεί. . Μύθος που έχει τις ρίζες του σε εκείνον του Οδυσσέα  που παρακινείται από τον Τειρεσία, σαν σκοτώνει τους μνηστήρες να τραβήξει όσο πιο ψηλά μπορεί και σαν θα φτάσει σε μέρος που δεν γνωρίζουν από καράβια ή κουπί να το μπήξει στη γη και να θυσιάσει στον Ποσειδώνα.

Πάνω στον Γιούχτα , τούτο το ιερό βουνό,  που στους πρόποδές τους είναι κτισμένες οι Αρχάνες λένε πως υπήρχε ιερός βωμός από τα πανάρχαια χρόνια αφιερωμένος σε μια χθόνια θηλυκή θεότητα, πρόγονο της μινωικής θεάς των φιδιών .Στον βωμό αυτόν μέσα στο Ιερό Κορυφής βρεθήκαν στάχτες και αναθήματα κι αργότερα όταν άλλαξε μορφή η λατρεία  το Ιερό αυτό και σε σύνολο δύο από τις κορυφές του ανθρωπόμορφου βουνού , αφιερώθηκαν στον Προφήτη Ηλία που αγαπήθηκε σαν Άγιος των Βουνών.

Μια τρίτη παράδοση θέλει τον Προφήτη Ηλία να ταυτίζεται με τον Ήλιο. Ηλίας - Ήλιος μια συνήχηση μεταξύ αρχαιότητας και χριστιανισμού. Στην αρχαιότητα ο Ήλιος ταυτιζόταν με τον Δία, που ως θεός των μετεωρολογικών φαινομένων λατρευόταν πάνω στις βουνοκορφές. Επειδή λοιπόν ο Ήλιος, όταν ανατέλλει, φαίνεται να ανεβαίνει λαμπρός από τις κορυφές που φωτίζει πρώτες με τις ακτίνες του, αλλά και επειδή ταυτίστηκε με τον θεό που σηκώνει την κακοκαιρία στη διάρκεια των καταιγίδων, θεωρήθηκε ότι η λατρεία και του αγίου Ηλία θα γινόταν στις κορυφές των βουνών.
Την παραμονή του Αϊ Λιά γινόταν δέηση στον προφήτη γιατί οι ζέστες πια ήταν ανυπόφορες , η λεγόμενη Περπερούνα για να ρίξει μια βροχή να δροσιστούν. Το έθιμο ήθελε να στολίζουν  με πράσινα χόρτα ένα κορίτσι ορφανό που το πήγαιναν στο ποτάμι και έβρεχαν τα ρούχα τους και στη συνέχεια χόρευαν όλοι μαζί και τραγουδούσαν.
…Θέ μου βρέξε μια βροχή, μια βροχή μια σιγανή, μια βροχή καλή βροχή.
Σε πολλά ξωκλήσια επίσης επειδή πίστευαν πως και τούτος ο Προφήτης προστάτευε από αρρώστιες γινόταν περισχοινισμός δηλαδή περιτύλιξη της εκκλησίας με κέρινο νήμα αλλά και του ασθενή ή τύλιγαν το κεφάλι του με στάχυα  και έτσι έφευγε ο πόνος.
Όλοι οι μύθοι και τα έθιμα είναι οργανωμένα γύρω από μια και μόνο παράκληση : « Κι ο Αη Λιας στον ουρανό …για να ρίξει ο Θεός νερό…»

Τούτη τη μέρα πολλά γίνονταν τα παλιά τα χρόνια και πολλά δεν γίνονταν. Πρώτα απ' όλα δεν δούλευαν στα χωράφια τους οι γεωργοί, ούτε στ’ αλώνια, ούτε στους λαχανόκηπους. Είναι γνωστή η ιστορία με το «Βουλισμένο Αλώνι» στον παλιό εθνικό δρόμο Ηρακλείου - Ρεθύμνης με την εντυπωσιακή δολίνη (βαθιά λακκούβα, που σχηματίζεται, κατά κανόνα, από την υπονόμευση του εδάφους σε κάποια σημεία σε περιοχές με ασβεστολιθικά πετρώματα). Λένε πως ένα αλώνι υπήρχε εκεί που σήμερα βρίσκεται το βούλιασμα. Ο ιδιοκτήτης του επέμενε να αλωνίζει την ημέρα του Προφήτη Ηλία ενώ ήξερε πως ήταν πολύ μεγάλη γιορτή και ο άγιος θα θύμωνε. Ξαφνικά η γη υποχώρησε συμπαρασύροντας τον ίδιο, το ζευγάρι του, τα στάχυα και φυσικά το αλώνι...

Τα παρατηρήματα τούτη την μέρα επίσης πολλά. Συνήθιζαν οι άνθρωποι να παρατηρούν το μεσημέρι τον ουρανό, αν ήταν καθαρός ο χειμώνας θα ήταν μαλακός, αν είχε σύννεφα, θα ήταν βαρύς. Οι βοσκοί παρατηρούσαν πως πλάγιαζε ο σκύλος της μάντρας. Αν ήταν γυρισμένος προς τον βορρά είχαν βαρυχειμωνιά ενώ αν ήταν κατά τον νότο ο χειμώνας θα ήταν ελαφρύς. Οι κοπέλες πάλι έβγαιναν στην εξοχή και μάζευαν αγριολούλουδα από σαράντα διαφορετικά είδη, τραγουδώντας. Έπλεκαν στεφάνι και το ‘βαζαν το βράδυ κάτω από το μαξιλάρι τους και έτσι έβλεπαν στον ύπνο τους ποιον άνδρα θα παντρευτούν.

«...Εμείς πάλι περιμέναμε το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία, πάνω στο λόφο, στο μικρό εκκλησάκι. Μέρες πριν ετοιμαζόμαστε, είχαμε πολλή δουλειά να κάνομε.

Έπρεπε να κατέβουμε κάτω στον ποταμό, στον Κάτω Μύλο εκεί που ζούσαν οι νεράιδες και τα ξωτικά και φοβόμασταν γιατί είχαμε ακούσει πως έπαιρναν τη λαλιά όσων συναντούσαν. Όμως μόνο εκεί θα βρίσκαμε τα καλάμια που έπρεπε να είναι ξερά, με ρόζους, για να μπορούν εύκολα να χαραχτούν. Τρέχαμε γρήγορα στο μικρό πλυσταριό να ξεκινήσουμε την συναρμολόγηση. Κόβαμε κάθε καλάμι περίπου σαράντα εκατοστά και στην κορυφή του κάναμε δυο τρύπες και περνούσαμε ένα σύρμα που έδενε στρουφιχτά. Λίγο πριν το δέσιμο είχαμε έτοιμα τα πολύχρωμα χαρτιά, διπλωμένα με απίστευτη τέχνη και με προσοχή κόβαμε από την παλιά καρέκλα της μάνας μου αυτήν με το πλαστικό δέσιμο σαν μακαρόνι που ‘χε κόκκινο ή κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα μικρά κομμάτια και τα περνούσαμε στο σύρμα για να ‘χει απόσταση από το χαρτί και να μπορεί να γυρίζει με τον αέρα.

Τέχνη ήθελε κι αυτό το τόσο απλό παιχνίδι, ο «σβούρος», έτσι τον λέγαμε ή «μύλος». Αργότερα η λέξη τούτη χάθηκε και όλοι τον έλεγαν ανεμόμυλο. Ύστερα παίρναμε ένα μεγάλο καλάθι και το γεμίζαμε με όλα όσα είχαμε φτιάξει. Μέρες κρατούσε η «δουλειά», όλα μας τα πρωινά δουλεύαμε και σαν έφτανε η παραμονή του προφήτη Ηλία μιας και ήξερα πια να γράφω και να διαβάζω έφτιαχνα την ταμπέλα. «Σβούρος μικρός, 1 δραχμή - Σβούρος μεγάλος, 2 δραχμές.» Την άλλη μέρα από το ξημέρωμα περιμέναμε τον θείο Μιχάλη να μας βάλει πάνω στο γαϊδούρι και να ανηφορήσουμε για το πανηγύρι. Πουλούσαμε όλη μας την πραμάτεια κι ύστερα η μάννα μας, μας έκοβε μια φλούδα πεπόνι του καθενός γιατί ήταν η μέρα που γιόρταζε τούτο το φρούτο και καθόμασταν πάνω στο φρεσκοασπρισμένο πεζούλι και τρώγαμε χαρούμενοι κοιτάζοντας γύρω μας τα πιο μικρά παιδιά που κρατούσαν τους δικούς μας τους σβούρους και προσπαθούσαν να τα βρουν με τον άνεμο μήπως και γύριζαν. Κι ήταν τα πρόσωπά τους φωτεινά, τα μάτια τους γελούσαν, εμάς όπως έλεγε ο πατέρας μου γελούσαν και τα μουστάκια μας. Θα μουν δεν θα ‘μουν εφτά χρόνων κείνο το καλοκαίρι αλλά εγώ νόμιζα πως ήμουν «μεγάλη» γιατί όταν κάναμε τη μοιρασιά με τον αδελφό μου το μερίδιο μου ήταν πάνω από 20 δραχμές, κι ήταν αρκετό σαν γυρίζαμε πίσω στο χωριό να σταματήσουμε στο περίπτερο και να αγοράσω την αγαπημένη μου «Μανίνα», περιοδικό αποκλειστικά για κορίτσια εκείνη την εποχή... Ήταν 20 Ιουλίου 1973... Την επόμενη χρονιά δεν ανεβήκαμε στο εκκλησάκι, μείναμε με τους σβούρους μας να τους κοιτάμε σαν χαμένοι. Είχε κηρυχτεί η επιστράτευση και δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε γιατί είχαν συμβεί όλα αυτά ...

Ναι, έναν χρόνο μετά στις  20 Ιουλίου 1974 …μείναμε με την απορία στο πρόσωπο μας κι ένα μεγάλο ψάθινο καλάθι γεμάτο με τον κόπο ενός μήνα, με νέα σχέδια και σχήματα. Όλα έτοιμα για το πανηγύρι. Όμως από τα χαράματα η αναστάτωση ήταν απερίγραπτη…Μόνο που δεν ήταν για να φύγουμε για το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία …Ο πατέρας μας είχε φύγει για το παντοπωλείο όπου επικρατούσε μια αλλόκοτη εικόνα. Ουρές οι άνθρωποι, από τις 6.00 το πρωί , γέμιζαν τσάντες με πράγματα. Κι όλοι συζητούσαν με μια φοβερή ανησυχία στα πρόσωπά τους. «Πόλεμος» ήταν η λέξη που ξεχωρίσαμε και ο φόβος μας παρέλυσε τα πόδια. Την ίδια στιγμή μέσα σε πολύ λίγη ώρα άδειαζαν τα ράφια του καταστήματος κι έβλεπα μόνο τους ασβεστωμένους τοίχους…και τότε αντήχησε εκείνο το κουδούνισμα από το τηλέφωνο που όσα  χρόνια και αν περάσουν θα μείνει  πάντα στ αυτιά μου... Σε ελάχιστα λεπτά ο πατέρας έπρεπε να φύγει. Είχε κηρυχθεί γενική επιστράτευση κι έπρεπε να παραδώσει και το φορτηγό μας στον στρατό. Ούτε σκέψη πια για το πανηγύρι…ούτε σκέψη για τίποτα…Δεν ξέραμε , δεν καταλαβαίναμε καλά και κανείς δεν μπορούσε να μας εξηγήσει τι ακριβώς θα γινόταν σε λίγες ώρες ή την επόμενη μέρα. Θυμάμαι σαν να ΄ταν χθες …το φορτηγό σαν έστριψε στην  κατηφόρα και χάθηκε από τα μάτια μου. Καθόμουν στο πεζούλι, μπροστά στην μεγάλη ξύλινη πόρτα του μαγαζιού και κοίταζα…Κρατούσα έναν από τους σβούρους μου και τον φυσούσα να γυρίσει …κι ένα δάκρυ στην άκρη του ματιού ήθελε κι εκείνο να βρει το δρόμο του …για όλα όσα συνέβαιναν …και πιο πολύ για τον μπαμπά μου που για πρώτη φορά μας άφηνε μόνους …και όπως έλεγε δεν ήξερε πότε θα μας έβλεπε ξανά…Για μένα ήταν ήδη ένας ήρωας …ανήμερα του Προφήτη Ηλία σαράντα χρόνια πρίν...»*

ΠΗΓΕΣ:

« Τα καλοκαιρινά», Λουκάτος Δ., Αθήνα 1981
«Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας », Μέγας Γ.Α. Αθήνα 1956
«Ο Ήλιος κατά τους δημώδεις μύθους», Πολίτης Ν.Γ. Αθήνα 1975
«Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη» , Νίκος Ψιλάκης, Καρμάνωρ, 2005
*«Λόγια του αέρα», Μπετεινάκη Ελένη Ιδ. Συλλογή διηγημάτων, 2013
Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ