Τι γυρεύει μια καληνύχτα κι ένα σύννεφο στα …Παραμύθια του Σαββάτου;

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Δυο απίστευτα βιβλία για να ξεκινήσει μια σχολική χρονιά γεμάτη φαντασία, γνώση, περιπέτεια, χιούμορ και ατελείωτες συζητήσεις, εκπλήξεις και αναγνωστική απόλαυση.

Μια καληνύχτα γεμάτη απίθανες ερωτήσεις, Ίζαμπελ Τόμας, εικ: Άαρον Κάσλεϊ, εκδ. Μεταίχμιο

Όσοι έχετε μικρά παιδιά σιγουρά για  ένα μεγάλο διάστημα με ερωτήσεις  αμέτρητες, θέλοντας να εξερευνήσουν τον κόσμο, να μάθουν τα πάντα για το τι συμβαίνει γύρω τους, και για όσα τους κινούν την περιέργεια. Φυσιολογικό απόλυτα μεν, κουραστικό όμως κάποιες φορές που οι απαντήσεις είναι και σε μας άγνωστες. Το βιβλίο της Ίζαμπελ Τόμας έρχεται να γεμίσει τις νύκτες πριν την …καληνύχτα με ερωτήσεις που στήνουν αληθινές περιπέτειες,  μαθαίνοντας, διασκεδάζοντας και απαντώντας σε πολλές απορίες.

Μερικές από αυτές τις ερωτήσεις κρύβουν μέσα τους μεγάλες συζητήσεις, πολλές αγκαλιές και ώρες που θα περάσετε μαζί με το παιδί που θα θυμάστε για πολλά χρόνια.

Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιες ερωτήσεις- κεφάλαια που θα βρείτε μέσα στο βιβλίο:

Πως γίνονται οι σαπουνόφουσκες και γιατί είναι πάντα στρογγυλές;

Θα μπορούσα να κολυμπήσω μέσα σε ένα παγωτό;

Γιατί τα ζώα δεν φοράνε ρούχα;

Γιατί κλαίμε; Γιατί είμαι εγώ και όχι κάποιος άλλος;

Πως ξέρουμε πως δεν υπήρξαν ποτέ δεινόσαυροι;

 Πως λειτουργεί η βαρύτητα;

Από που έρχονται οι νέες ιδέες;

Γιατί είναι πράσινα τα φυτά;

Γιατί ονειρεύομαι;

Πως ξέρουμε από τι είναι φτιαγμένα τα αστέρια;

Ένα βιβλίο γεμάτο γνώση, χιούμορ, απόλαυση και σημαντικές πληροφορίες και απαντήσεις. Ένα τεράστιο ταξίδι στον χώρο, το χρόνο, στη Γη, στο Διάστημα, στο ίδιο μας το σώμα, σε μεταφυσικές απορίες,  για να καλύψει την περιέργεια και τις χιλιάδες ερωτήσεις που δύσκολα μπορεί κάποιος να απαντήσει.

Εργαλείο και για εκπαιδευτικούς που μπορούν διαλέγοντας μια οποιαδήποτε «απορία» να ξεκινήσουν μια υπέροχη ώρα διδασκαλίας…

Από τα αγαπημένα μου κεφάλαια :

Αν είχα γεννηθεί διαφορετική χρονιά, θα ήμουν πάλι εγώ; Και …

Γιατί δεν μπορώ να θυμηθώ τότε που ήμουν μωρό;

Τα κείμενα είναι της  Ίζαμπελ Τόμας και η απίθανη εικονογράφηση είναι του Άαρον Κάσλεϊ.

Ψάξτε το και κρατήστε το στη λίστα με τα βιβλία για την δανειστική βιβλιοθήκη της τάξης, και όχι μόνο!

Δείτε εδώ τις πρώτες σελίδες  : https://flip.metaixmio.gr/apospasmata/MIA_KALHNYXTA_GEMATH_APITHANES_EROTHSEIS/10/index.html

Φαντάσου  να έπεφτε ένα σύννεφο στο κεφάλι σου! Σάκης Σερέφας, εικ: Τόμεκ Γιοβάνης, εκδ. Μεταίχμιο

Ένα απίστευτο βιβλίο που θες να διαβάσεις ξανά και ξανά. Δέκα ευφάνταστες ιστορίες για πράγματα που αν γινόταν κάποια στιγμή πραγματικότητα θα άλλαξαν όλα όσα ξέρουμε για τον κόσμο. Απολαυστικό, ευφάνταστο, ευφυές.  

Απίστευτο χιούμορ από τον Σάκη Σερέφα, σουρεαλισμός ανάμεικτος με μια πραγματικότητα. Καταιγισμός ιδεών, φαντασία στο ανώτατο επίπεδο, λόγος που ρέει εντελώς αβίαστα. Σε κάθε κείμενο με απίστευτη  πλοκή μαθαίνουμε, γελάμε και αναρωτιόμαστε τι θα γινόταν πραγματικά, αν….

Ιστορία, μυθολογία, Φυσική, Χημεία, λογοτεχνία στις πιο ξεκαρδιστικές στιγμές συνθέτουν τις δέκα αυτές ιστορίες που δεν θέλεις να τελειώσουν ποτέ.

Σε συνδυασμό τα κείμενα με τις απίστευτες εικόνες του Τομέκ Γιοβάνη, υψηλής αισθητικής, δίνουν ένα απολαυστικό και σπουδαίο αποτέλεσμα.

Φαντάσου, λοιπόν, γραφεί στο οπισθόφυλλο του βιβλίου τι θα γινόταν αν…

…τρυπούσες τη Γη και έβγαινες από την άλλη μεριά της.

…ήθελες να πλύνεις τις πατούσες μιας αράχνης.

…ήθελες να γαργαλήσεις τον εαυτό σου.

…αποφάσιζες να μετρήσεις όλα τα μυρμήγκια της Γης.

…κυκλοφορούσαν ελεύθερες όλες οι κότες της Γης.

…ήταν γεμάτα μέχρι επάνω τα σακουλάκια με τα τσιπς.

…σταματούσε να περιστρέφεται η Γη.

…τρέχαμε όλοι οι άνθρωποι της Γης προς την ίδια κατεύθυνση.

…ήθελες να μετρήσεις όλες τις νιφάδες χιονιού που πέφτουν στη Γη.

…έπεφτε ένα σύννεφο στο κεφάλι σου.

Στο τέλος των κεφαλαίων υπάρχουν ανέκδοτα, μεζεδάκια γνώσεις ή ερωτήσεις και στίχοι ποιημάτων ή αποφθεγμάτων γνωστών ποιητών (Ελύτης, Σουρής).

Και παρότρυνση αν κάποιος θέλει να γράψει κι αυτός/η μια ιστορία π.χ. Φαντάσου να…είχε δυο μάτια ο Κύκλωπας!

Ή να έτρωγε η κοκκινοσκουφίτσα τον λύκο…

Οπωσδήποτε να το πάρετε. Για παιδιά από δέκα χρόνων περίπου που αν μπορούν να καταλάβουν το χιούμορ και το αληθινό κομμάτι της κάθε ιστορίας.

Δείτε εδώ ένα απόσπασμα : https://flip.metaixmio.gr/apospasmata/FANTASOY_NA_EPEFTE_ENA_SYNNEFO_STO_KEFALI_SOY/index.html

 

Η κυρία Γενναιοδώρα …στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Υπάρχει ένα μικρό μαγαζί σε μια πάροδο της λεωφόρου Καλή Μέρας, μετά  από το ζαχαροπλαστείο του κυρίου Ζαχαρία Πλάστη, που όμοιο του δεν θα βρείτε πουθενά αλλού στον κόσμο. Ανήκει στην κυρία Γενναιοδώρα και πάντα θα βρεις εκεί οτιδήποτε ψάχνεις. Τώρα ξέρω, είστε περίεργοι να μάθετε τι ακριβώς πουλάει, γι αυτό κι εγώ θα σας πως να ανοίξετε τα μάτια της φαντασίας  και τα αυτιά της ψυχής, να δείτε  και να ακούσετε προσεκτικά αυτά που θα σας πω. Λοιπόν, σ΄αυτό το μοναδικό μαγαζάκι με την υπέροχη βιτρίνα του, μπορείτε να αγοράσετε :Γλυκιές αγκαλιές, ζεστά φιλιά ή εκείνα του αποχαιρετισμού, χτυπηματάκια στην πλάτη, τσιμπήματα στα μάγουλα, κλεισίματα ματιών και πολλών ειδών χειραψίες. Και όλα αυτά και πολλά περισσότερα στις πιο προσιτές τιμές. Κι είναι κλεισμένα σε κουτιά, βάζα και σακουλίτσες που η κυρία Γεναιοδώρα ανοίγει κάθε πρωί πολύ προσεκτικά καλημερίζοντάς  τα καλούδια της και τα ξανακλείνει κάθε βράδυ!

Μαντέψτε τώρα τι υπάρχει στα κουτιά με τα φιλιά: Στο πράσινο κουτί κατοικούν τα ρουφηχτά φιλιά της μαμάς!

Και που να δείτε ποια μένουν  στο μπλε, στο ροζ, στο κίτρινο και στο κόκκινο!

Οι αγκαλιές, πάλι,  είναι κρεμασμένες στην ντουλάπα της! Κι είναι λογιών – λογιών και πάρα πολλές. Ξετρελάθηκα με την αγκαλιά της γιαγιάς και των δήθεν φιλενάδων…

Κι όλα τα φροντίζει με περισσή στοργή η κυριά Γενναιοδώρα!

Ένα πρωί όμως την ώρα που άνοιγε  το μαγαζάκι της κάτι δεν της πήγε πολύ καλά. Ένοιωσε  πως ζούσε σε όνειρο ή καλύτερα μέσα σε έναν εφιάλτη. Όλα της τα βάζα, τα κουτιά, οι σακούλες ήταν ορθάνοιχτα. Ακόμα κι η ντουλάπα με τις αγκαλιές και με το άνοιγμα της εξώπορτας,  όρμησαν  έξω, σκορπίστηκαν, ανακατεύτηκαν και χάθηκαν στους δρόμους. Το μαγαζί έμεινε άδειο και η πολιτεία άρχισε να ζει πια σε τρελούς ρυθμούς. Όλα τούτα τα μοναδικά καλούδια της κ. Γενναιόδωρας και της… ζωής, έχοντας τελείως αποπροσανατολιστεί, κατέληγαν σε λάθος πρόσωπα, σπίτια, μαγαζιά, σχολεία.

Όλα άνω κάτω και παράξενα.

« Η κυρία Μαρία Νοικοκυρίδου καλημερίζει τον εξάχρονο γιο της με μια χειραψία κι αυτός την καλημερίζει μ΄ ένα δυνατό χασμουρητό κι ένα γλυκό φιλί της καληνύχτας… Ο κύριος Κώστας Καημενίδης δέχεται απόλυση απ’ το αφεντικό του μ΄ένα «κόλλα το, δικέ μου»…Ο τροχονόμος Σταμάτης Θασεγραψίδης δίνει κλήση για υπερβολική ταχύτητα στον κύριο Γρηγόριο Κουρσάρο μ΄ένα ζεστό χειροκρότημα κι αυτός την παραλαμβάνει με μια βαθιά υπόκλιση»

Αυτά και άλλά πολλά ευτράπελα συν έβαιναν συνεχώς ώσπου όλοι οι κάτοικοι αποφάσισαν να πάνε να δουν τι συμβαίνει στο μαγαζί της κ. Γενναιοδώρας. Εκείνη είναι απαρηγόρητη.  Τους εξήγησε τι έγινε και άρχισαν όλοι, τότε, να προτείνουν λύσεις, όμως μάταια. Όταν πια  η κατάσταση έφτασε σε αδιέξοδο η κυρία Γενναιοδώρα αποφάσισε να κλείσει οριστικά το μαγαζάκι της και να το βάλει  «ΠΡΟΣ ΕΝΟΙΚΙΑΣΗ».

Ένα «απαλό χάδι στα μαλλιά» είδε πρώτο την ταμπέλα και το νέο διαδόθηκε με μιας…

Η συνέχεια;

Συγκινητική, απρόβλεπτη, συναινετική και πολύ …αληθινή!

Μια υπέροχη, πρωτότυπη, φανταστική ιστορία της Νικολέτας Καπίλλα, γεμάτη χιούμορ, εφευρετικότητα, τρυφεράδα, ανατροπές, μπερδέματα, και ιδιαίτερες συναισθηματικές καταστάσεις. Μια ευφάνταστη ιστορία για το πόσο εύκολο είναι να καταρρεύσουν οι ισορροπίες μας, μέσα σε μια στιγμή μόνο, και να επικρατήσει …πανικός.

Έξυπνη σύλληψη ιδέας για τους τρόπους συμπεριφοράς που μπορεί να δραματοποιηθεί μοναδικά σε νηπιαγωγεία και πρώτες τάξεις δημοτικών σχολείων,  προκαλώντας αστείες καταστάσεις και προβληματισμό για το τι είναι σωστό ή αποδεκτό από τους άλλους. Ποια είναι η στάση μας, πως πρέπει να συμπεριφερθούμε σε οποιαδήποτε στιγμή και  κατάσταση βρεθούμε. Και αν αλλάξουμε τους κανόνες τι θα συμβεί;

Το βιβλίο είναι γεμάτο «ανάποδα» γεγονότα που θα σας κάνουν να γελάσετε πολύ. Την ίδια στιγμή θα αναρωτηθείτε τι γίνετέ αν αλλάξουν ξαφνικά τα πράγματα και δεν είναι όπως τα έχουμε συνηθίσει ή μας τα έχουν επιβάλει συγκεκριμένοι κανόνες συμπεριφοράς.

Ευφάνταστα και τα ονόματα της ιστορίας, ξεκινώντας από εκείνο της πρωταγωνίστριας, το κυρία Γενναιοδώρα!

Υπέροχη και η εικονογράφηση της Marcela Calderon με ιδιαίτερα σκίτσα και παλ αποχρώσεις που ταιριάζουν απόλυτα με ένα τόσο ξεχωριστό κείμενο!

Να το αναζητήσετε στα βιβλιοπωλεία και να το διαβάσετε στην τάξη σας, μοιράζοντας ρόλους  και χρωματιστά βαζάκια, σακούλια,  κουτιά και πολλά χαρτιά! Το αποτέλεσμα θα σας καταπλήξει!

Δείτε το κι εδώ: https://www.e-biblioscopio.gr/index.php?route=product/product&product_id=288

Υ.Γ. Η κυρία Γενναιοδώρα έχει ένα λευκό ποδήλατο για αν πηγαίνει στο μαγαζάκι της… Άλλος ένας λόγος  για να λατρέψεις το βιβλίο!

 Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 11 Ιανουαρίου 2025 : Εδώ!

Θέρος - Τρύγος - Πόλεμος*

Της Ελένης Μπετεινάκη

Κι όλα αρχινούσανε αμέσως μετά της Παναγίας, την επαύριον του Δεκαπενταύγουστου.

Η μεγάλη προετοιμασία για την βεντέμα των Αρχανιωτών!

Το φορτηγό του κυρ Γιάννη,του πάτερα μου, έκανε καθημερινά πια δρομολόγια στη Χώρα (το Ηράκλειο) για να γεμίζει το μπακάλικο με όλα όσα χρειάζονταν εκείνες τις μέρες οι «αθρώποι» των Αραχνών.

Ίσαμε πιο πάνω κι από τα κάγκελα της καρότσας φτάνανε τα πράματα…

Κι όσα πρωινά δεν προλάβαινα να ξυπνήσω χαράματα, να με πάρει μαζί του ο μπαμπάς στις Αγορές του μεγάλης πόλης, να περάσουμε για μία στιγμή  από το Κάστρο των Παραμυθιών μου, τον Κούλε,  για μια Αρχανιώτικη καλημέρα, τον περίμενα το μεσημέρι πάνω στην ταράτσα. Εκεί γύρω στις 12.00 κρατώντας τα κιάλια μου, παρατηρούσα τον αμαξωτό δρόμο κάτω στον Κάμπο και μόλις αντίκρυζα το παλιό OPEL δεν με κρατούσαν τα ποδάρια μου. Κουτρουβαλούσα τις σκάλες να προλάβω να με πάρει κι εμένα στο μαγαζί. Κι έπεφτε το μάτι μου στην νάιλον τσάντα που ‘χε στο μπροστινό κάθισμα. Εκεί ήταν πάντα  μια πολύτιμη λιχουδιά. Συνήθως τέτοιες μέρες παγωτό γρανίτα από του Κιούλπαλη κι ας είχε λιώσει από την κάψα…

Στο μαγαζί μεγάλος αναβρασμός επικρατούσε…

Ήταν τόσο φορτωμένο κι εκείνο με τα χρειαζούμενα των ημέρων που περνούσες μόνο πλαγιαστά στους διαδρόμους.

Νάιλον και σταφιδόχαρτα τυλιγμένα σε ρολά κι ακουμπισμένα απέξω πάνω στις ξύλινες πόρτες. Δίπλα ακριβώς μεγάλα τσουβάλια ή φάρδοι όπως τα λέγαμε, σε ψηλές ντάνες. Και προχωρώντας προς τα μέσα άλλα τσουβάλια γεμάτα ποτάσα και σκεπασμένα προσεκτικά :

«-Μην πάει να δοκιμάσει κανείς και βρούμε τον μπελά μας!», έλεγε ο μπαμπάς.

Στη σειρά τα τσιγκάκια, σιδερένια και πλαστικά. Ακριβώς δίπλα στοιβαγμένες οι ντενέκες με σαρδέλες, το έδεσμα το βασικό του τρύγου. Μεγάλα καφάσια με ντομάτες (του περιβολιού μας πάντα) και μπλε βαρέλια πλαστικά γεμάτα με ελιές Καλαμών, σταφιδοελιές και γυάλινα βάζα με τις τσακιστές, της μαμάς σπεσιαλιτέ. Λίγο παραδίπλα και ο πάγκος με τα πιο ιδιαίτερα πράγματα. Κουτιά με τσαπράζια, οδοντωτά και μη,  παιδικά και για μεγάλους, γράδα, γάντια με χοντρή πλέξη και πλαστικά σε όλα τα μεγέθη.

Στο μεγάλο ψυγείο που άνοιγε από πάνω σε συρταρωτό καπάκι έβαζε την φέτα ΔΩΔΩΝΗ. Μόνο αυτή έφερνε ο μπαμπάς γιατί ήταν η καλύτερη, κι ας ήταν πιο ακριβή.

Ετοιμάζαμε σακούλια χάρτινα με καφέ από του Τσιχλάκη και του Δανδάλη των 100 και 200 γραμμαρίων και άλλα με ζάχαρη του ενός και των δυο κιλών. Να είναι όλα έτοιμα.

Παραδίπλα ήταν οι σκούπες και τα φαράσια. Παρασύρες τις λέγαμε εκείνες τις χωρίς κοντάρι που σκουπίζανε καλλίτερα τους οψιγιάδες. Και άλλα μεγάλα νάιλον πιο χοντρά για να  σκεπάζουν την υγρή σταφίδα μαζί με μεγάλες κουλούρεςς σχοινιά που πουλιούνταν όλα με το μέτρο. Και στο βάθος του μαγαζιού τα μεγάλα ξύλινα βαρέλια με κρασί και ρετσίνα. ρύγος χωρίς μια κούπα κρασί το μεσημέρι ή ρετσίνα δεν λογαριάζονταν.

Τα απογεύματα στο παντοπωλείο επικρατούσε το αδιαχώρητο. Ο θείος ο Γιώργος, ο θείος ο Νίκος κι ο μπαμπάς με τις υφαντές ποδιές τους δεμένες στη μέση δεν σταματούσαν στιγμή να εξυπηρετούν. Καμμιά φορά με βάζανε κι έγραφα τα βερεσέδια αναλυτικά με το επώνυμο ή το παρατσούκλι του πελάτη. Ο λογαριασμός γινόταν πάνω σε ένα χασαπόχαρτο κι έπρεπε απλά να τον αντιγράψω με αντιστοιχία προϊόντος και τιμής.  Η πληρωμή θα γινόταν όταν παίρνανε τα πρώτα λεφτά από τη σταφίδα, από τον Συνεταιρισμό… Οκτώβρης πήγανε μέχρι να ξεχρεωθεί όλο τούτο αλλά δεν τον ένοιαζε τον πατέρα μου γιατί ήξερε πως όλοι οι πελάτες του ήταν τίμιοι άνθρωποι και πάντα κρατούσαν το λόγο τους. Κι ο «πόλεμος» τούτος άδειαζε όλα τα ράφια κάθε βράδυ.

Εμείς ξεκινούσαμε τον τρύγο πιο αργά από τους άλλους. Στη Σύλαμο, στα δικά μας αμπέλια αργούσανε να «καμωθούν» τα σταφύλια. Γύρω στις 25 του Αυγούστου παίρναμε κι εμείς τον κατηφορικό δρόμο για την δική μας βεντεμιάτικη μάχη.  Λίγες μέρες πριν φτιάχναμε μια μικρή καλύβα με καλάμια και τέσσερεις μεγάλους πασσάλους. Ξαναχτίζαμε την παρασιά από μπλόκους στην άκρη του αμπελιού και ξεχορταριάζαμε ένα μεγάλο κομμάτι που θα γινόταν η «τραπεζαρία» μας.

Το προηγούμενο βράδυ φορτώναμε το φορτηγό με δικά μας  συμπράγκαλα.

«Τα χρειαζούμενα», έλεγε ο μπαμπάς και καρέκλες, σοφράδες και το δικό μου μικρό καρεκλάκι που δεν το αποχωριζόμουν ποτέ. Φοβόμουνα τα φίδια και απέφευγα να κάθομαι στο χώμα …

Πάνω στην καρότσα στοιβάζαμε προσεκτικά και την μεγάλη αλουσουδιάστρα αλλά και  τσικάλια,  τηγάνια, πιατικά, γαλέτια και νερό, μπόλικο νερό σε νταμιτζάνες που ήτανε τυλιγμένες με λινάτσα.

Το εγερτήριο ήταν 6.30 χαράματα, να προλάβουμε τη ζέστη για το ξεφόρτωμα και η καρότσα γέμιζε φωνές, χαρούμενα πρόσωπα, τραγούδια και … τον Ντορή μας. Ναι, ανεβάζαμε ακόμα και τον γάιδαρο του θείου του Μανολάκη, δανεικός και απαραίτητος. Από την τρομάρα μου καθόμουν στο πιο ψηλό κι απόμακρο σημείο της καρότσας γιατί σε κάθε λακκούβα του χωματόδρομου, ο Ντορής γλιστρούσε, παραπατούσε,  έδειχνε τα δόντια του και γκάριζε δυνατά.

 Πανηγύρι σωστό, φολκλορικές εικόνες της δεκαετίας του ‘70 και του ‘80, αλησμόνητες και πολύτμες.

Νιώθω ακόμα τη γεύση του μοναδικού δεκατιανού με ντομάτα που μοσχομύριζε, φέτα, σαρδέλες, αγγούρια μπόλικα, ελιές και παξιμάδια. Και νερό, ποσό παγωμένο και «νόστιμο»!

Κάποιες μέρες ερχόταν μαζί και η γιαγιά Ελένη και τότε τρώγαμε τις ωραιότερες τηγανητές πατάτες στην παρασιά. Εμείς μαζεύαμε τις ξερές κουρμούλες και τα λιανοκλάδια για προσάναμμα. Εξαιρετική μαγείρισσα  και η θεία η Ειρήνη. Σπεσιαλιτέ το βραστό κρέας με  κριθαράκι ή χόντρος με χοχλιούς.  Στο διπλανό μας μετόχι είχαν και ξυλόφουρνο και πάντα έφερναν και σε μας μια πιατέλα με το ωραιότερο ψητό γουρονόπουλο κι εμείς τους το ανταποδίδαμε με μια νταμιζάνα κρασί κόκκινο, δικής μας παραγωγής.

Η δική μου συνδρομή στις μέρες του τρύγου ήταν στο «άπλωμα». Κατείχα την τέχνη,  έλεγε ο θείος αφού πρόσεχα  να τα σκίζω με τέτοιο τρόπο ώστε  να μπορούν να αναπνέουν και να τα φτάνει ο ήλιος από παντού…

Τα μεσημέρια που όλοι ξεκουράζονταν εμείς εξερευνούσαμε τους τράφους για να μαζέψουμε λιανούς χοχλιούς ή να τρυγήσουμε την μαστίχα από κάποιο είδος γαϊδουράγκαθου με μωβ αγκάθια. Στοιχήματα για το ποιος θα ανεβεί πάνω στο πιο ψηλό κλαδί της ελιάς και πόσα πουκάμισα τζιτζικιών να έβαζε στις τσέπες τους. Είχα δικό μου μαχαίρι (τσαπράζι) με ροζ λαβή και χαρασαμε ονόματα και καρδιές πάνω στους κορμούς των ελιών. Το να κρατώ τσαπραζάκι  ήταν απόλυτο φυσιολογικό αφού είχα μάθει να τρυγώ από τα έξι μου χρόνια και είχα και δική μου σειρά κουρμούλων στο αμπέλι την ώρα του τρυγητού.

Αξέχαστες επίσης οι πειρατικές εκπομπές με αφιερώσεις που ακούγαμε από το μικρό φορητό τραντζιστοράκι που έπαιζε στη διαπασών.

Και τα τραγούδια με μεγάλο σουξέ της εποχής το  «A far l'amore comincia tu» της Ραφαέλλας Καρά. Ξεσηκώναμε τις φιγούρες και προσπαθούσαμε να την μιμηθούμε εκεί ανάμεσα στα σταφύλια και στα τζιγκάκια, πετώντας ψηλά τα καπέλα σα θεατρίνες στις πιο μεγάλες πίστες.

Κι όσο έπεφτε ο ήλιος αποκαμωμένα εμείς τα παιδιά παίρναμε ένα υπνάκο κάτω από την μεγάλη ελιά μας που σαν μεγάλωσα την έβαλα στα παραμύθια μου. Η «γριά Ασημένια» υπάρχει ακόμα…

Τα αμπέλια μας αλλάξαν μορφή από τότε. Τώρα πια είναι κρεμαστά και σε μεγάλη έκταση υπάρχουν μόνο ελιές. Έφυγαν και οι περισσότεροι άνθρωποι…

Όμως εκείνος ο «πόλεμος» που είχε χρώμα ξανθό σαν την σταφίδα μας,  παραμένει ανεξίτηλα γραμμένος στην μνήμη μου για πάντα…

 

*«Λόγια του αέρα», Ελένη Μπετεινάκη, υπό έκδοση

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ στις 21  Αυγούστου 2023 : Εδώ!

 

 

 

Βάζο με Δεκαπέντε Ηλιοτρόπια, Βίνσεντ Βαν Γκογκ…

Museum VAn Gogh Amsterdam 1888

Κάθε πίνακας και μια Ιστορία…

Βάζο με Δεκαπέντε Ηλιοτρόπια, Βίνσεντ Βαν Γκογκ…

Της Ελένης Μπετεινάκη*

"...Χρόνια αργότερα έναν Δεκαπενταύγουστο βρέθηκα στο μουσείο του Van Gogh στο Άμστερνταμ να θαυμάζω μαζί με χιλιάδες ανθρώπους τους περίφημους πίνακες του ζωγράφου και σαν στάθηκα μπροστά στον πολύ γνωστό του πια “Βάζο με δεκαπέντε  Ηλιοτρόπια» θυμήθηκα κείνα τα χρόνια στο πατρικό μου σπίτι, με τα ηλιοτρόπια της μητέρας μου και γέμισε η αίθουσα εικόνες άλλες και μυρωδιές ψητού, βασιλικού και λουλουδιών. Ένα χαμόγελο σχηματίστηκε στα χείλη μου και έψαξα την ιστορία « πίσω » από τον πίνακα…»*

Έτσι έγραφα πριν μερικές μέρες σε ένα μικρό αφιέρωμα στην Παναγιά τη  Βατιανή των Αρχανών και στη μητέρα μου. Έψαξα λοιπόν πολύ κι ήταν ακόμη πιο συγκλονιστικό να μάθω  πως η σειρά με τους πίνακες από Ηλιοτρόπια  που κοσμούν σε διάφορες παραλλαγές τους Μουσεία σε όλο  τον κόσμο φτιάχτηκε τον  Αύγουστο του 1888 στην πόλη Άρλ της Νότιας  Γαλλίας και μάλιστα ελάχιστες ημέρες μετά τον δικό μας Δεκαπενταύγουστο…

Εκεί στο κίτρινο σπίτι που έφτιαχνε για να φιλοξενήσει τον φίλο  και γνωστό σε όλους τους κύκλους της Γαλλικής Κουλτούρας,  Πωλ  Γκογκέν, ο Vincent Van  Gogh  σε μια σειρά επιστολών προς τον αδελφό του Τεό και στο άλλο φίλο του Εμίλ Μπερνάρ  αποκαλύπτει πτυχές της δημιουργίας του  «Βάζου με δεκαπέντε Ηλιοτρόπια»

Πρώτα απ όλα στέλνει μια επιστολή στον φίλο του γάλλο ζωγράφο Εμίλ Μπερνάρ που γνωρίζονται από το  καλοκαίρι του 1886. Γράφει λοιπόν στον ζωγράφο : « Σκέφτομαι να διακοσμήσω το ατελιέ μου με μισή ντουζίνα από πίνακες με ηλιοτρόπια. Τα καθαρά ή αναμειγμένα χρώματα θα ακτινοβολούν σε διαφορετικό γαλάζιο φόντο, από το ωχρό πράσινο του Βερονέζε στο μπλε ρουά και θα περιβάλλονται από λεπτές ταινίες ςμε πορτοκαλί περίγραμμα. Ένα είδος εφέ βιτρό γοτθικής εκκλησίας! Αγαπητοί μου φίλοι εμείς οι τρελούτσικοι, πόσο το απολαμβάνουμε με το μάτι, έτσι δεν είναι;» Β15, 18 Αυγούστου 1888

Είναι  η λαχτάρα του ζωγράφου για καινούργια χρωματιστά εφέ  και προχωρημένες συμβολικές έννοιες τόσο έντονη που λίγες μέρες μετά γράφει στον αδελφό του Τεό : «Ελπίζοντα σαν ζήσουμε σε ένα δικό μας ατελιέ, με τον Γκογκέν, θα ήθελα να προετοιμάσω τη διακόσμηση του. Τίποτε άλλο, μονάχα ηλιοτρόπια Δίπλα στην αποθήκη σου στο εστιατόριο  Ντιβάλ, στη  λεωφόρο Μονμάρτρ, ξέρεις ότι υπάρχει  μια όμορφη σύνθεση από λουλούδια. Πάντα θυμάμαι τα ηλιοτρόπια που είναι στη βιτρίνα. Όπως και να ΄χει , αν υλοποιήσω το πλάνο που έχω κατά νου , θα σχεδιάσω περίπου 12 πίνακες. Το σύνολο  λοιπόν θα είναι μια συμφωνία  μπλε και κίτρινου. Το δουλεύω  κάθε πρωί , ξεκινώντας από την ανατολή του ήλιου , διότι τα λουλούδια μαραίνονται νωρίς και σκοπός μου είναι να ολοκληρώσω αυτό που θέλω με μια μόνο προσπάθεια. » Επιστολή 526, 21 Αυγούστου 1888

Ωστόσο  πολλοί ήταν εκείνοι που πίστευαν πως ο Van Gogh είχε επιλέξει να ζωγραφίσει τα συγκεκριμένα λουλούδια λόγω του συμβολικού τους χαρακτήρα . Λένε πως οι ηλίανθοι είναι σύμβολο πίστης και μάλιστα της πίστης που συνοδεύεται από θαυμασμό και ίσως φτάνει στην υπερβολή Κι όπως έγραψε αργότερα στον κριτικό Οριέ , είχε φιλοτεχνήσει ειδικά τον πίνακα που φυλάσσεται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου γιατί ήθελε να δείξει την ευγνωμοσύνη του στον Γκογκέν που έμεινε μαζί του δύο ολόκληρους μήνες. Λένε πως για τα χρώματα του συγκεκριμένου πίνακα είναι τόση η καθαρότητα τους που μοιάζει να  είναι βουτηγμένος στο φως  του ήλιου μέχρι και σήμερα, σαν μια έκρηξη που αιχμαλωτίζει το βλέμμα. 

Ο Γκογκέν πήγε στην Άρλ κι αν κι ο Van Gogh θα γράψει αργότερα σε μια άλλη επιστολή στον αδελφό του πως «ο Γκογκέν είχε ξετρελαθεί με τα ηλιοτρόπια μου. Θα ακολουθήσει μια δραματική φιλονικία  εξαιτίας της κατάθλιψης από την οποία έπασχαν αμφότεροι,  με αποτέλεσμα ο Van Gogh να κόψει μέρος του αριστερού αυτιού του, αφού προηγουμένως είχε απειλήσει να σκοτώσει τον Γκoγκέν. Παρόλα αυτά  ο Γάλλος  ζωγράφος αν και έφυγε από την Άρλ προσπάθησε να αποκτήσει τους πίνακες του  Van Gοgh γιατί είχε δεθεί πολύ μαζί τους. Ο Van Gogh στις αρχές του 1889 άρχισε να δημιουργεί αντίγραφα για να ξαναπλησιάσει τον  Γκογκέν.

Λίγο μετά  εισάγεται στο ψυχιατρικό κέντρο του μοναστηριού του Αγίου Παύλου στον Σαιν Ρεμύ, όπου και παραμένει συνολικά για ένα περίπου χρόνο πάσχοντας πια από βεβαιωμένη κατάθλιψη. Κατά την παραμονή του εκεί, συνεχίζει να ζωγραφίζει. 

Τον Ιούλιο του 1890, ο Van Gogh  εμφανίζει συμπτώματα πιο  έντονης κατάθλιψης και τελικά αυτοπυροβολείται στο στήθος στις 27 Ιουλίου ενώ πεθαίνει δύο ημέρες αργότερα.

ΠΗΓΕΣ:

National Geographic history, Van Gogh

* http://www.cretalive.gr/opinions/panagia-moyarchontissa-toy-topoy-moy-kai-olhs-ths-elladas

https://www.patris.gr/2017/08/14/panagia-mou-archontissa-tou-topou-mou-ke-olis-tis-elladas/

https://www.vangoghmuseum.nl/

Wikipedia, org

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 18 Αυγούστου 2017:http://www.cretalive.gr/opinions
Δημοσιεύτηκε στην ΠΑΤΡΙΣ στις 19 Αυγούστου 2017
 

Ο Νόι και η σπουδαία φάλαινα*… στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Της Ελένης Μπετεινάκη

Κι όταν οι ιστορίες μας δυναμώνουν, μας συγκινούν και μας χαρίζουν όμορφες στιγμές, δεν περιμένουμε τα Σάββατα για να σας τις προτείνουμε…

*Ο Νόι και η σπουδαία φάλαινα, Benji Davies, εκδ. Ίκαρος

Με μια υπέροχη αφιέρωση στη μητέρα του ο Benji Davies μας χαρίζει ένα ακόμα μικρό βιβλιο-αριστούργημα: «Καθένας μας έχει μια ιστορία να διηγηθεί…»

Τον θυμάστε τον Νόϊ; Ένα μικρό αγόρι που ζει στην παραλία μαζί με τον μπαμπά του και έξι γατιά; Ε λοιπόν σε αυτήν την ιστορία η γιαγιά του έχει έρθει να τους επισκεφθεί. Εκείνο το βράδυ που ο αγέρας φυσάει πολύ δυνατά , ο Νόι θυμήθηκε την φάλαινα που είχαν σώσει μαζί με τον μπαμπά του σε μια άλλη, μεγάλη καταιγίδα. Ένιωθε τόσο παράξενα που ο ύπνος δεν ερχόταν και τότε η γιαγιά του άρχισε να του λέει μια ιστορία. Η πρωταγωνίστρια αυτής της ιστορίας ήταν ένα κορίτσι που κι αυτό ζούσε σε ένα νησί και κάποτε είχε συναντήσει μια φάλαινα που με τον καιρό γίνανε φίλες. Με μια φλογέρα που της είχε φτιάξει ο παππούς της συντρόφευε το τεράστιο κήτος όποτε ερχόταν  κοντά στη στεριά. Ένα καλοκαίρι η φάλαινα δεν εμφανίστηκε. Και το κορίτσι την έψαχνε κάθε μέρα. Στη στεριά, στη θάλασσα, στα γύρω νησιά, αλλά μάταια. Κι ένα βράδυ που ξέσπασε μια άγρια καταιγίδα, άλλαξαν τα πάντα για το μικρό κορίτσι. Το σπίτι τους χάθηκε κι ευτυχώς πρόλαβε όλη η οικογένεια της κι οι γείτονες τους  να μπουν  σε ένα σωστικό πλοίο και να βρεθούν σε ένα άλλο νησί… Δεν είχε τίποτα σωθεί από την προηγούμενη ζωή τους, ούτε καν η ξύλινη φλογέρα. Κι αρχίσαν πάλι από το τίποτα να φτιάχνουν σπίτι, χαμόγελα, ζωή, σε έναν νέο τόπο. Και το κορίτσι σκεφτόταν αν θα έβλεπε ποτέ ξανά την φάλαινά του… Κι όπως περνούσαν οι μέρες, ένα πρωί ένα αντικείμενο γνώριμο ξεβράστηκε στην ακτή. Και κάθε μέρα όλο και κάποια κομμάτια εμφανίζονταν που είχαν άμεση σχέση με εκείνα που υπήρχαν στο σπιτικό τους… Και το κορίτσι ήθελε να ανακαλύψει, πως και με ποιο τρόπο έρχονταν όλα εκείνα τα πράγματα στο νέο τους νησί. Και τότε άρχισαν οι εκπλήξεις και τα πολύτιμα μικρά- μεγάλα της ζωής που ξεδίπλωσαν μυστικά κι αλήθειες και συγκινήσεις μοναδικές.

Ποιο ήταν αυτό το κοριτσάκι;

Τι σχέση έχει ο μικρός Νόϊ με την φάλαινα και το κορίτσι;

Πόσες ιστορίες κρύβουν οι ζωές των ανθρώπων;

Πόσα πράγματα συμβαίνουν που μας σημαδεύουν για πάντα; Γνωρίζουμε όλοι από πρόσφατες έρευνες πως τα μεγάλα θαλάσσια θηλαστικά όπως οι  φάλαινες και οι φυσητήρες επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω μιας δικής τους διαλέκτου με σφυρίγματα εκδηλώνοντας συγχρόνως συνεργασία, εν συναίσθηση και μια εκπληκτική «συζήτηση» στην αγέλη τους και στην εκπαίδευση των μικρών τους. Κάτι ανάλογο βλέπουμε στην ιστορία του Benji Davies.

Τούτη η  ιστορία του αγαπημένου συγγραφέα και εικονογράφου είναι γεμάτη συναισθήματα και στάσεις ζωής. Είναι η τέταρτη στη σειρά που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά και μας μιλάει και πάλι για την οικογένεια, το δέσιμο των μελών της και τις καταστάσεις που τους κάνουν πιο δυνατούς. Μια ιστορία για τη δύναμη της μουσικής και της αγάπης, της φιλίας ανάμεσα στα ζώα και τους ανθρώπους.

Συναισθηματικές καταστάσεις με θέμα την απώλεια. Εκεί που νομίζεις πως όλα έχουν χαθεί ίσως να είναι η  αρχή για κάτι καινούργιο. Πως το καλό πάντα θριαμβεύει και την κατάλληλη στιγμή σου δίνεται …πίσω.

Μυστικά που αποκαλύπτονται και δυναμώνουν ακόμα περισσότερο τις σχέσεις. Συγκινητική ιστορία γεμάτη τρυφερότητα, αγάπη και μικρά θαύματα. Γιατί οι ιστορίες των ανθρώπων πρέπει να λέγονται, να περνούν από γενιά σε γενιά, για να γνωρίζουμε όλοι τις ρίζες, την καταγωγή, τις συνθήκες της σημερινής μας κατάστασης, όποια κι αν είναι.

Άλλη μια ιστορία του Νόι, άλλη μια εξαιρετική εικονογράφηση από το Benji Davies.

Μπείτε εδώ για να διαβάστε ένα απόσπασμα : https://ikarosbooks.gr/1167-o-noi-kai-i-spoydaia-falaina.html

Κι εδώ να δείτε τη σελίδα του βραβευμένου συγγραφέα: https://benjidavies.squarespace.com/

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 23 Οκτωβρίου 2023 :Εδώ!

Τ’ Αυγουστιάτικο φεγγάρι* …στα Παραμύθια του Σαββάτου!

Γράφει η Ελένη Μπετεινάκη

Εκείνα τα χρόνια τα παλιά όλα  ήταν διαφορετικά. Τα παιδιά έπαιζαν με τις ώρες στις αλάνες, στις εξοχές, στις ανηφοριές, στους κάμπους, στα φαράγγια και τις λίμνες, χωρίς να φοβούνται. Μια τέτοια παρέα είναι και αυτή της Άννας ή καλύτερα της Μάου Μάου, όπως την φωνάζουν οι κολλητοί της, που καταφέρνει με τις πλάκες, τα αστεία και την ευστροφία της, αν και κορίτσι, να γίνει ο αρχηγός της γειτονιάς, μάλιστα ανάμεσα σε τόσα αγόρια. Όλοι τους παιδιά Δημοτικού, σκαρφίζονται χίλια δυο πράγματα για να περάσουν το χρόνο τους με περιπέτειες μοναδικές και ανεπανάληπτες. Μόνο με κορίτσι δεν μοιάζει η Άννα στους τρόπους και την συμπεριφοράς της, αλλά δεν την νοιάζει και πολύ αυτό. Ζουν όλα, μια παιδική ηλικία ξεγνοιασιάς, χαράς που ίσως κάπου να θυμίζει και εκείνα τα δικά μας τα χρόνια. Και τι δεν έκαναν, και που δεν πήγαν με τις ιδέες της. Στον Γατσοπνίχτη, στον Καταρράκτη, στο ξωκλήσι με το νεκροταφείο, στην Ανηφοριά, στις φυλακές. Μια αναδρομή λοιπόν, μια θύμηση σε εκείνα τα χρόνια , στις συνήθειες και συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων, εκεί γύρω στις δεκαετίες του ’60 και ΄70.

Κι έτσι περνούσαν οι μέρες κι οι γιορτές, των Χριστουγέννων, της Αποκριάς με γλέντια και …φωτιές, ως την Πασχαλιά. Κι ύστερα ήρθε το καλοκαίρι και ξαφνικά όλα άλλαξαν. Η Άννα δεν θέλει πια να γυρνά μόνο με αγόρια αλλά της αρέσουν πια τα όμορφα πράγματα και τα φορέματα… Μάλλον εκείνη η …εφηβεία , έχει χτυπήσει την πόρτα της και στους φίλους της το ίδιο συμβαίνει. Ίσως με αφορμή εκείνο το έργο «Τ΄ Αυγουστιάτικο φεγγάρι», όλοι να νοιώσουν, να γευτούν την αλλαγή που έρχεται κι όλα εκείνα που υπεράσπιζαν με μανία  και θάρρος, να τους φανούν ανούσια .Καινούργιοι δρόμοι θα ανοιχτούν μπροστά τους και σκέψεις και συναισθήματα…

Μια διαδρομή νοσταλγική, μια ιστορία για μεγάλα παιδιά που θα γεμίσει τις ψυχές τους χρώματα, αρώματα και μυρωδιές μιας άλλης εποχής και ίσως μέσα από τούτο το βιβλίο να καταλάβουν και τη δική τους αλλαγή, στο σώμα, στη σκέψη και στην καθημερινότητά τους, ακόμα και αν δύσκολα μπορούν να την εξηγήσουν.

«Έτσι είναι  οι νύχτες με φεγγάρι, ξυπνούν ιστορίες, ανθρώπους και όμορφες στιγμές γεμάτες με ασημένιο φως και φεγγαροκουβέντες !»

Αναθεωρημένη έκδοση 2023

{…Η Άννα είναι μαθήτρια δημοτικού και σκέτος πονοκέφαλος για τη μαμά της, που υποστηρίζει ότι «τα θηλυκά δεν πρέπει να έχουν μεγάλο πόδι ούτε μεγάλο στόμα ούτε μεγάλο μπόι ούτε μεγάλη ιδέα». Η Άννα όμως δε λογαριάζει τον εαυτό της για θηλυκό! Μόλις κατάλαβε μάλιστα ότι δεν της αρέσουν τα κοριτσίστικα παιχνίδια, έψαξε και βρήκε την παρέα των αγοριών. Εκείνα, θα τη χρίσουν σύντομα αρχηγό τους. Τι θα συμβεί όμως στην Άννα όταν η γυναικεία της φύση αρχίζει να παίρνει το πάνω χέρι; Παιχνίδια και μπλεξίματα σε μια φαινομενικά ήσυχη επαρχιακή πόλη, η οποία κρύβει πολλά μυστικά.

Το μυθιστόρημα αποτελεί το πρώτο μέρος της τετραλογίας Η Άννα, τότε και πάντα, όπου παρακολουθούμε τη ζωή της Άννας από τα τέλη της δεκαετίας του ’50, όταν κορίτσι ακόμη μεγάλωνε στην επαρχία, ως τα μέσα της δεκαετίας του ’70, αμέσως μετά τη χούντα. Παράλληλα ζούμε μαζί της την ταραγμένη δεκαετία του ’60 στην Αθήνα, όπου είχε μετακομίσει…} από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

 

*Τ’ Αυγουστιάτικο φεγγάρι, Βούλα Μάστορη,( εικον. Νικόλας Ανδρικόπουλος) εκδόσεις Πατάκη https://www.patakis.gr/books/9786180706680-t-avgoustiatiko-fengari-anamorfom/

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 16 Αυγούστου 2025 : εδώ!

 

 

Το λένε «δεύτερο Πάσχα» των Ελλήνων κι εμείς απλά λέμε πως είναι «Της Παναγιάς!»

Της Ελένης Μπετεινάκη*

Η Παναγιά το πέλαγο κρατούσε στην ποδιά της

Τη Σίκινο, την Αμοργό και τ’ άλλα τα παιδιά της… «Τα ρω του Έρωτα», Οδυσσέας Ελύτης

Έτσι υμνεί ο ποιητής τη μάννα όλου του κόσμου…

Έτσι την θέλουμε κι εμείς, προστάτιδα όλων. Αν κι ο γενέθλιος τόπος μου δεν έχει θάλασσα είναι για μας η Παναγιά μας είναι σαν «Την  κυρά των αμπελιών, Κυρά μελαχρινή» όπως έγραψε ο  Γιάννης Ρίτσος …

Αρχάνες λένε τον τόπο μου, το ξέρετε πια πόσο τον αγαπώ, τον θαυμάζω, και τον κουβαλάω μαζί μου όπου κι αν βρίσκομαι ή ζω…

Κι είναι γεμάτος θρύλους και παραδόσεις, ιστορίες χαμένες στα βάθη των αιώνων, νεράιδες, ξωτικά, θαύματα. Κι είναι μέρες που γιορτάζει η Μάνα της Χριστιανοσύνης, της Ελλάδας, η Παναγιά μας. Είναι το «Δεύτερο Πάσχα »  όλων μας και η αρχή μιας άλλης μεγάλης αγροτικής γιορτής, τουλάχιστον κάποτε, εκείνη του Τρύγου, της συγκομιδής, των σταφυλιών και του κρασιού…

Στην Παναγία την Φανερωμένη ή Βατιανή των Αρχανών ανηφόρισα τούτο το πρωί!

Άφησα το αυτοκίνητο, στη μικρή πλατεία της Κατσοπρινιάς, ή των «Σκολειών» και περπάτησα ξανά ίσαμε εκείνη την εκκλησιά που για μένα παραμένει σύμβολο μοναδικό από την ώρα σχεδόν που αντίκρισα τον κόσμο…

Η μαγική πλακόστρωτη αυλή ήταν κατάφορτη με γλάστρες βασιλικού, έθιμο που χάνεται στα βάθη των χρόνων. Φέτος πιο πολύ από κάθε άλλη χρονιά. Λένε πως από παλιά οι  νοικοκυρές του χωριού τους φέρνουν  προσφορά στη Χάρη Της, όλη τη διάρκεια του Δεκαπενταύγουστου, για  να την συντροφεύουν  στο μεγάλο Της ταξίδι. Όσο πιο  περιποιημένη είναι η γλάστρα, όσο πιο πολύ φουντώνει ο βασιλικός,  τόσο φαίνεται η  νοικοκυροσύνη της γυναίκας που την έταξε…

Κι εκεί κάτω από την μεγάλη καρυδιά που χρόνια τώρα στέκει αγέρωχη, πότε με τα γυμνά της κλαδιά το χειμώνα, πότε με το πλούσιο φύλλωμα της το καλοκαίρι, δέχεται εκατοντάδες προσκυνητές από όλα τα μέρη του πλανήτη, ξενιτεμένους Αρχανιώτες που η παράδοση θέλει να γεμίζουν τούτες τις μέρα το χωριό, σαν μια επιστροφή στις ρίζες με αφορμή την Χάρη Σου… Παναγία μου!

Μια φράση που όλοι οι άνθρωποι, όλος ο κόσμος που πιστεύει σ΄ Αυτήν, επικαλείται σχεδόν καθημερινά, στα δύσκολα, στον κίνδυνο, στην προσευχή και παρακάλεσή του. Γιορτάζει  η Ελλάδα τούτες τις μέρες,  η Χριστιανοσύνη, κάθε χωριό, κάθε πόλη, κάθε νησί της. Με όποιο όνομα και να εκφωνεί την δική του Παναγία ο κάθε τόπος,έχει τουλάχιστον  μια εκκλησία αφιερωμένη στην Μάννα  όλου του Κόσμου. Γιορτάζουμε την Κοίμηση της  στις 15 του Αυγούστου κι όμως η μέρα δεν είναι πένθιμη. Η ίδια η παράδοση θέλει  την Παναγία να καλεί και να λέει σε όλους του φίλους της, στους Απόστολους και στους συγγενείς  που ήρθαν να την δουν, να μην θρηνήσουν σαν θα φύγει από τα εγκόσμια. Και αφού τους  καθησυχάζει  ξαπλώνει στο κρεβάτι της σαν να θέλει να κοιμηθεί, κι έτσι ...τελειώνει το πέρασμα της από τη Γη.

Μεγαλόχαρη, Φανερωμένη, Γλυκοφιλούσα, Βρεφοκρατούσα, Μαντηλούσα, Δεξιοχερούσα χίλια ονόματα Σου έχουν χαρίσει και ανάλογα με τον τόπο και την εικόνα Σου ένα νέο  γεννιέται  : Αμπελιώτισσα - Περδικολόγισσα  - Φοδελιώτισσα -Μυριοκεφαλίτισσα - Χρυσοσκαλίτισσα  στην Κρήτη, Γιάτρισσα στην Μάνη, Μυρτιδιώτισσα στα Κύθηρα, Καλαμού στην Ξάνθη, Δεκαπεντούσσα στη Σίφνο, Βροντού στη Σαλαμίνα, Ηλιόκαλλη σ΄ όλη την Ελλάδα που λούζεται από το φως του Ήλιου όλο το χρόνο και που το κάλλος της, την ομορφιά της μόνο ο ήλιος θα μπορούσε να ζηλέψει!

Κάθε εκκλησία και μια ιστορία, κάθε εικόνα και μια παράδοση!

Η Παναγία η Φανερωμένη των Αρχανών είναι μια εκκλησία πολύ παλιά. Πρωτοκτίστηκε τον 14ο αιώνα μόνο με ένα κλίτος και ήταν αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Λένε πως υπήρχε το ίδιο κτίσμα όλη την περίοδο της Ενετοκρατίας. Καταστρέφεται ολοσχερώς μαζί με όλες τις κατοικίες γύρω απ ΄ αυτήν και οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή για να σωθούν. Επανέρχονται σταδιακά όταν οι Τούρκοι κατακτούν το νησί κι εκεί γύρω στα 1680 αρχίζουν να ξαναφτιάχνουν σπίτια και όσες εκκλησίες τους επέτρεπαν. Η περιοχή που βρισκόταν το μικρό εκκλησάκι είναι ερημωμένη  και με τέτοια βλάστηση από βάτους που παραμένει απλησίαστη. Ωστόσο οι κάτοικοι συνεχίζουν να ξαναφτιάχνουν τα σπίτια τους, να καλλιεργούν  τη γη και να βόσκουν τα πρόβατά τους . Η εκκλησία πρέπει να κτίστηκε κάπου κοντά στα 1690 και μέχρι το 1707. Το πρώτο της κλίτος ήταν και είναι αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου το δεξί κλίτος της σημερινής Παναγίας των Αρχανών.

Και κάπως έτσι ξεκινούν οι ιστορίες, οι παραδόσεις και τα «παραμύθια»

«Ήταν μια νύχτα από κείνες του καλοκαιριού που ύπνος δεν κόλλαγε σε ένα βοσκό Αρχανιώτη στην καταγωγή. Βρίσκονταν πάνω στο Γιούχτα και φύλαγε τα πρόβατά του σαν είδε ένα  φως απέναντι του προς το χωριό. Δεν έδωσε πολύ σημασία  την πρώτη φορά, όμως το φως παρουσιαζόταν κάθε βράδυ όλο και πιο δυνατό και πάντα στο ίδιο μέρος. Η περιέργεια του μεγάλωσε πολύ και σκέφτηκε να το κάνει γνωστό και σε άλλους μην το περάσουν για τρελό. Φοβόταν μήπως λέγανε πως οι Νεράιδες του Αυγούστου και τα Δαιμονικά, οι Δρίμες ή Αλουστίνες,  που πηγαινόρχονταν κοντά στα παλικάρια με σκοπό να τα παραπλανήσουν  και να τους πάρουν τη λαλιά, του΄χαν πάρει και τα δικά του τα μυαλά… Οι σύντροφοί του το είδαν κι αυτοί και η  είδηση για το παράξενο φως διαδόθηκε παντού, σε όλους τους Χριστιανούς της περιοχής. Η πρόσβαση στο συγκεκριμένο σημείο αδύνατη λόγω των αγριόκλαδων και των βάτων που υπήρχαν αλλά και ενός ακόμη πιο σοβαρού προβλήματος. Η περιοχή ανήκε στον Τούρκο Μπέη που ήταν σκληρός, βίαιος και αμίλητος. Κανένας δεν είχε το θάρρος να πάει και να του μιλήσει για οτιδήποτε, πόσο μάλλον για ένα τέτοιο θέμα που συγκρούονταν και με την δική του την Πίστη.

Και τότε η Παναγιά έκανε το θαύμα της!

Ο Μπέης είχε για γυναίκα μια όμορφη ανατολίτισσα που ύστερα από πολλά χρόνια κατάφερε να μείνει έγκυος. Σαν έφτασε  η ώρα του τοκετού τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πολύ δύσκολα. Η γέννα δεν πήγαινε καλά και η ανησυχία σε όλο το κονάκι ήταν διάχυτη. Ο  Μπέης έφερε μια μουσουλμάνα μαμή από το Μεγάλο Κάστρο όμως δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Κείνη τον ενημέρωσε  πως και η γυναίκα του και το παιδί που είχε μέσα της ήταν αδύνατον να σωθούν. Ο Μπέης έπεσε σε μεγάλη στενοχώρια και ανησυχία και τότε ένας Αρχανιώτης υπηρέτης του, του είπε αν ήθελε να ειδοποιούσε την δικιά τους μαμή μήπως και ήξερε τίποτα παραπάνω. Ο Μπέης αν και συλλογίστηκε πολύ μην έχοντας καμία ελπίδα επέτρεψε να φωνάξουν την Χριστιανή γυναίκα…

Η μαμή ήταν μια νέα κοπέλα, ανύπαντρη, έξυπνη πολύ, ευσεβής και πολύ έμπειρη στη δουλειά της. Ήρθε, έκαμε την προσευχή της στην Παναγιά και ξεγέννησε την έγκυο φυσιολογικά καταφέρνοντας να τη σώσει κι αυτή και το υγιέστατο αγοράκι της.

Ο Μπέης ήταν ενθουσιασμένος και είπε στην μαμή πως θα της έδινε ρεγάλο ότι του ζητούσε… Εκείνη σκέφτηκε λίγο και του ζήτησε το μικρό χωράφι με τους βάτους εκεί στην άκρη του χωριού που ήθελαν όλοι οι Χριστιανοί γιατί η πίστη του , του εξήγησε, είχε δώσει σημάδια πως κείνος ο τόπος ήταν αγιασμένος. Ο Μπέης δεν χρειάστηκε να σκεφτεί καθόλου και της το χάρισε μεμιάς να το κάνε ότι εκείνη ήθελε. Η χαρά της κοπέλας ήταν μεγάλη όπως και όλων των Αρχανιωτών. Πήγαν σχεδόν αμέσως εκεί, έσκαψαν και βρήκαν την εικόνα της Παναγιάς ζωγραφισμένη σε πέτρα  η οποία λίγο αργότερα, κτίστηκε σε ειδική κόγχη στο νότιο τμήμα της εκκλησίας στο ίδιο μέρος όπου βρέθηκε. Το όνομα της μαμής ήταν Μαρία Κουτεζοπούλα - Αρχογαροπούλα, και  πρωτοστατούσε σε όλη την διάρκεια των εργασιών. Η χρονολογία που είναι γραμμένη πάνω στην εικόνα, 1707, δείχνει ίσως τότε έγινε η αποπεράτωση, της εκκλησίας.

 Ένα καντήλι ακοίμητο τοποθετήθηκε σιμά της που ανάβει ακόμα και σήμερα!

Όταν οι Τούρκικες αρχές του Μεγάλου Κάστρου έμαθαν πως οι Αρχανιώτες Χριστιανοί άρχισαν να κτίζουν καινούργια εκκλησιά, διέταξαν αμέσως να γκρεμιστεί και επέπληξαν τον Μπέη που τους το είχε επιτρέψει. Εκείνοι συνέχιζαν με την ανοχή του Μπέη μα την τελευταία φόρα αναγκάστηκε και τους  έκοψε το νερό.

Δεν απελπίστηκαν όμως και με τη Χάρη της Παναγιάς άρμεξαν τα πρόβατα και τα κατσίκια τους,  φύλαξαν το γάλα των πρώτων  τριών ημερών και την τέταρτη νύχτα μάλαξαν πηλό με το γάλα και αποτελείωσαν την εκκλησιά.»

Λίγα χρόνια αργότερα προστίθεται το μεσαίο κλίτος, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Στα 1844, σύμφωνα με επιγραφή που υπάρχει στον βορινό τοίχο της εκκλησίας, ολοκληρώνεται το κτίσιμο με το τρίτο της κλίτος αφιερωμένο στους Άγιους Πάντες, καθώς κι ένας μικρός γυναικωνίτης. Στην μεγάλη επανάσταση του 1866 η εκκλησία λεηλατήθηκε, κάηκε και αποδείξεις αυτής της θηριωδίας φαίνονται πάνω στο μαυρισμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο που σώθηκε. Στα 1873 ξαναφτιάχτηκε ότι είχε καταστραφεί από έναν τεχνητή των Μιχάλη Αβρονύκτη, από το Μουχτάρο. Το περίφημο τέμπλο που σώζεται μέχρι σήμερα είναι ένα έργο τέχνης μοναδικής αξίας και ομορφιάς. Λένε μάλιστα πως την ίδια περίοδο που ο Αβρονύχτης έφτιαχνε το τέμπλο ένας εργάτης ο Γεώργιος Παχάκης έκοψε τον βάτο στο μέρος που βρέθηκε η εικόνα της Παναγιάς και που για χάρη Της κτίστηκε όλος ο ναός και ύστερα από λίγες ημέρες πέθανε από μια άγνωστη αρρώστια. Ο μύθος, η παράδοση ήθελε νεκρό όποιον ποτέ προσπαθούσε να τον κόψει ! Εξ αιτίας μάλιστα αυτού του βάτου η εκκλησία πήρε και το όνομα Βατιανή, όχι και τόσο γνωστό στα μέρες μας αλλά υπαρκτό προσωνύμιο. Τέλος να σημειώσουμε πως η  αυλή της χρησιμοποιήθηκε σαν νεκροταφείο περίπου μέχρι τα 1900.

Σήμερα η εκκλησία συγκεντρώνει πλήθος κόσμου όχι μόνο την ημέρα της Παναγιάς αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, μιας και λειτουργεί και εκθεσιακός χώρος πολύτιμων εικόνων, αμφίων, πολλών  ιερών σκευών και βιβλίων. Αποτελεί σύμβολο σε όλη  την Αρχάνα  και μάλιστα τα τελευταία χρόνια, στα 1930, δωρίστηκε από Αρχανιώτες που είχαν μεταναστεύσει στην Αμερική το περίφημο ρολόι της, τοποθετημένο κι αυτό στην αυλή της,  που δεσπόζει, ψηλό, αγέρωχο και μνημείο μιας άλλης εποχής αλλά πάντα νοσταλγικής.

Μόνο το περίφημο καμπαναριό της Παναγιάς μας λείπει τούτες τις μέρες. Ο σεισμός της 27^ης Σεπτεμβρίου 2021 το «ταρακούνησε» κι έτσι αφαιρέθηκε από το ναό με σκοπό να επισκευαστεί. Οι εργασίες για ένα πιο σύγχρονο μουσείο στο εσωτερικό της εκκλησίας μας  αρχίζουν αμέσως μετά  την μεγάλη γιορτή και έτσι σύντομα όλα να γίνουν όπως και πριν κ ίσως ακόμα καλύτερα…

Για την ιστορία να σημειώσουμε πως ακριβή ημερομηνία κατασκευής του καμπαναριού δεν βρήκα πουθενά. Σίγουρα μετά τα 1850 και ίσαμε τις αρχές τους 19^ου αιώνα…

Πηγές:

Νίκος Χριστινίδης, Η εκκλησία της Παναγίας της Φανερωμένης των Αρχανών, εκδ. Ενορίας Επάνω Αρχανών,1993

Ελένη Μπετεινάκη, Λόγια του αέρα», Ιδιωτική Συλλογή Διηγημάτων, υπό έκδοση

Φωτογραφίες : Ελένη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνος Γριβάκης

Δημοσιεύτηκε στο Cretalive.gr στις 14 Αυγούστου 2022 :Εδώ!