Το παραμύθι της βροχής

Ετικέτες

Παρασκευή, 23 Ιουνίου 2017

Παραμύθια γεμάτα με όνειρα....




Τα Παραμύθια του Σαββάτου …γράφει η Ελένη Μπετεινάκη*

Παραμύθια γεμάτα με όνειρα. Όνειρα φανταστικά, όνειρα αληθινά , όνειρα που δεν σβήνουν ποτέ από ψυχή και μυαλό. Μια ολόκληρη ζωή μπορεία να έχει σαν κίνητρο ένα όνειρο. Μια ελπίδα που πάντα σιγόκαιει. Ιστορίες για την ζωή, για το πείσμα, την υπομονή, την ομορφιά των δικών μας ματιών. Αναζητήσεις, προσμονές, επιθυμίες, συναισθήματα.

Ναι, αυτό έχουν τα σημερινά» Παραμύθια του Σαββάτου». Ξεχειλίζουν συναίσθημα για όλα όσα ονειρευόμαστε και δεν ξέρουμε αν συμβούν πότε στ΄ αλήθεια!

Ο φυσητής των ονείρων, Bernard VilliotThibault Prugne, εκδ. Λιβάνης

Ο Ζορζί Μπαλαρί είναι ένα μικρό αγόρι , ορφανό και μαθητευόμενος του Πιέτρο Σπαλάτο, μάστορας στη Βενετία. Ήθελε μεγαλώνοντας να γινόταν ένας φυσητής γυαλιού μόνο που η μοίρα είχε άλλα σχέδια για τον μικρό Ζορζί. Στα δεκαπέντε του χρόνια, ένα κομμάτι γυαλί του τραυμάτισε το πόδι και του άφησε μια μικρή αναπηρία. Κούτσαινε πια κι αυτό σήμαινε πως δεν έκανε για Φυσητής Γυαλιών αφού δεν θα μπορούσε να σταθεί στα δύο του πόδια. Τον έδιωξε ο Πίετρο, τον έδιωχναν όλοι κι εκείνος μόνος, με κοροϊδίες αρκετές περιπλανιόταν  παντού τις νύχτες. Το χειρότερο; Του  κόλλησαν το παρατσούκλι «Χορευτής». Όμως τα όνειρα των ανθρώπων δεν σταματούν πότε να υπάρχουν όσες αναποδιές και να τους τύχουν. Έτσι ο Ζορζί βρήκε τρόπο να μπαίνει τις νύχτες στα εργαστήρια των άλλων μαστόρων και να προσπαθεί να  μάθει μόνος  του να χειρίζεται το φυσοκάλαμο. Ο Τζάκομο ένα δεκάχρονο αγόρι, ζητιάνος, θα μπει στη ζωή του Ζορζί και θα την αλλάξει…. Ο νεαρός μάστορας θα φτιάξει για πρώτη φορά στη ζωή του ένα όνειρο  από ένα κομμάτι γαλάζιο γυαλί και ο Τζάκομο θα το δει στον ύπνο του και θα μαγευτεί. Όλα τα παιδιά θέλουν  να γνωρίσουν τον σπουδαίο φυσητή του γυαλιού που φτιάχνει  φανταστικά όνειρα… Μια νέα περιπέτεια θα αρχίσει για τον Ζορζί, τον Τζάκομπο, τους πικρόχολους  μάστορες , για την ζωή και τις μεγάλες επιθυμίες ….
 Μια ιστορία λοιπόν για το όνειρο, τη δύναμη της φαντασίας. Μια ιστορία που μόνο ταξιδεύει τον νου και την ψυχή. Μια ιστορία που τα αδύνατα γίνονται δυνατά. Οι επιθυμίες που εκπληρώνονται, τα όνειρα που ακουμπούν την αλήθεια, οι άνθρωποι που με την επίμονή και υπομονή τους καταφέρνουν τα ακατόρθωτα. Για κάθε αναποδιά που μπορεί να συμβεί αλλά που δίνει περισσότερη δύναμη και πείσμα για καλύτερη ζωή. Ένα ταξίδι, όλο το βιβλίο, στην Βενετία, στο μοναδικό νησάκι το Μουράνο, στο χρώμα και στην ομορφιά της τέχνης. Της τέχνης του φυσητού γυαλιού που΄ ναι αλήθεια μάστορες του είδους,  οι Βενετοί. Μια ιστορία που έχει πάθη κακίες, μίση , μοναξιά μα και αγάπη, κι ομορφιά και θέληση κι απ΄όλα. Για να μην σταματάμε ποτέ να ελπίζουμε, για τα όνειρα που δίνουν ζωή, για τη ζωή που πάντα ονειρεύεται. Πότε δεν πρέπει να μας πτοούν οι δυσκολίες, αντίθετα να μας γεμίζουν δύναμη και συνεχή προσπάθεια. Και τότε ναι, το θαύμα μπορεί να συμβεί… Αν πιστεύουμε στον εαυτό μας , στα όνειρα και γιατί όχι …στα παραμύθια!
Να το ξεφυλλίσετε πολλές φορές, να θαυμάσετε την υπέροχη εικονογράφηση. Να αφεθείτε στο όνειρο…
Για παιδιά και μεγάλους που δεν τι βάζουν κάτω ΠΟΤΕ!΄

Ένα κίτρινο φύλλο, Μιχάλης Μουλάκης, εικ: Φίλιππος Φωτιάδης,ε κδ.Ίκαρος

Ο κύκλος της ζωής μέσα από το τελευταίο ταξίδι ενός κίτρινου φύλλου. Χρώμα, φαντασία, διάλογοι με τους γειτόνους, τους φίλους, τους συνοδοιπόρους της ζωής. Μια ιστορία του τέλους ή μήπως μιας νέας αρχής. Μια ιστορία για το φόβο του άγνωστου, για την ελπίδα του αύριο, για την ίδια τη ζωή που προχωρά και δεν σταματά  πουθενά. Κάποιοι μας ακολουθούν, κάποιοι μας αγνοούν  και κάποιους δεν προσέχουμε εμείς ποτέ στο διάβα μας… Η πορεία, το ταξίδι έστω και την τελευταία  στιγμή είναι μια αναζήτηση, μια επισκόπηση, ένα απολογισμός  γεμάτος συναισθήματα κι εναλλαγές.
Πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας ο Μιχάλης Μουλάκης. Νέα γραφή, για μικρούς και μεγάλους. Ευαίσθητο, αληθινό, τρυφερό, φιλοσοφικό  και πολύ προσεγμένο κείμενο. Ένα κίτρινο φύλο από εκείνα τα χιλιάδες που πέφτουν, υπάρχουν, σκορπίζονται παντού κάθε φθινόπωρο, χειμώνα ή και την Άνοιξη ακόμα. Ένα κίτρινο φύλλο που την ώρα της τελευταίας πτήσης του ,της τελευταίας διαδρομής και την ίδια στιγμή της πρώτης, βλέπει τον  κόσμο με άλλα μάτια. Πράγματα που θεωρούνταν δεδομένα ανακαλύπτει πως δεν ήταν. Άλλη οπτική γωνία και ματιά, μικρές ή μεγάλες  αποκαλύψεις, χαρές και πίκρες. Άλλοι  το γνώριζαν, το θυμούνταν,  άλλοι όχι, κι αυτό που νόμιζε…. Κι ύστερα αρχίζουν οι φοβίες, οι έννοιες και τα ερωτήματα. Ερωτήματα για την ύπαρξη, το τέλος ή την αρχή μιας νέας ζωής, ίσως. Που πάμε, που ήμασταν, πως ήμασταν, ποιοι έζησαν πραγματικά δίπλα μας, ή παράλληλα  με τη δική μας ζωή. Αλληγορική πολύ η σημασία του κίτρινου φίλου δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα από ένα τόσο ασήμαντο μικρό φυλλαράκι να πάρουν απαντήσεις, σύμβολα και ερεθίσματα για τον κόσμο που τα περιβάλλει, τις ματιές, την ίδια την πορεία της ζωής. Κι οι απαντήσεις  είναι πολλές, κι είναι  όλες δεκτές κι αληθινές, όπως γράφει και την ιστορία του  ο συγγραφέας  γεμάτη τόλμη και θάρρος , με ελπίδα κι όνειρα.
Εικονογράφηση από τον Φίλιππο Φωτιάδη σαν τεχνική κολλάζ αρκετά προσεγμένη με απλές γραμμές, λιτό και απέριττο και φιλικά σκίτσα για  παιδιά!
Για παιδιά από 4 ετών….

*Η Ελένη Μπετεινάκη είναι νηπιαγωγός

24 Ιουνίου… Γενέθλιος Ημέρα του Ιωάννη Προδρόμου!



Της Ελένης Μπετεινάκη*

Κι έφταναν οι φωτιές ίσαμε τα πιο ψηλά τα κτίρια και γέμιζε ο κόσμος καπνούς, φωνές και γάργαρα γέλια. Ποιος θα πηδούσε πιο ψηλά, ποιος δεν θ ακουμπούσε ούτε για μια στιγμή τη φλόγα. Κανέναν δεν ένοιαζε η μουζουδιά ή το κάψιμο. Η λαχτάρα του κινδύνου, το βραβείο της επιτυχίας και οι μετέπειτα συζητήσεις για τον πιο άξιο ήταν λόγοι για να μην σκέφτεται  κανένας …τίποτα!
Κι ήταν  οι φωτιές έθιμο που ξεκίνησε από τα χρόνια της παλαιάς Διαθήκης με τις φρυκτωρίες είπαμε, (http://www.cretalive.gr/culture/oi-foties-t-ah-giannh-h-magikh-bradia-toy-klhdona ) που πέρασε μετά στο Βυζάντιο κι έμεινε ίσαμε τα νεότερα χρόνια.
Κι έριχναν μέσα εύφλεκτα παλιοσύνεργα της αγροτικής ζωής ή του νοικοκυριού όπως στειλιάρια, κοφίνια, καρέκλες και λουλούδια  όπως σταυρολούλουδα, Μάηδες, βάγια. Και πηδούσαν 3 φορές την φωτιά σε κάποια μέρη της Ελλάδας κι αλλού επτά, τα κορίτσια, για να΄ναι καλή η Τύχη τους. Τέλος έριχναν σκόρδα μοιράζοντας τα «χτένια » τους για υγεία και γεροσύνη.  Αλλού πάλι κρατούσαν μια πέτρα πάνω απ το κεφάλι κι εύχονταν :
Σίδερο η Μέση μου (για τις ώρες του θερισμού)
Πέτρα το κεφάλι μου ( για τους πυρετούς και τις ελονοσίες)

 Κι ήταν οι φωτιές οι διαβατάρικες, οι αναφωταρές, οι κάψαλοι, οι καραμουστιές, οι λαμπάδες, οι λούλες, οι ντολοφάγκες, οι φουνταριές….

Κι ήταν οι φωτιές της κάθαρσης αφού δεν υπήρχαν και πολλά απολυμαντικά εκείνα τα χρόνια, ούτε εντομοκτόνα. Και τις άναβαν παντού, όχι μόνο στα βουνά μα καις τις ακροθαλασσιές  κι έτσι θα καίγονταν  όλα τα ζουζούνια, οι κοριοί κι όλα τα βλαβερά ζωύφια που συνήθως κρύβονταν σε ένα σωρό παλιά σύνεργα. Οι καπνοί θα τα έπνιγαν κι η ατμόσφαιρα μετά από μια – δυο μέρες, θα καθάριζε , μαζί κι ο τόπος !

Την ημέρα λοιπόν του Αι Γιαννιού  στις 24 Ιουνίου πια, ξυπνούσαν από το ξημέρωμα, αν είχαν κοιμηθεί το προηγούμενο βράδυ, φυσικά. Κι είχαν ένα σωρό περάματα να κάνουν. Πρωτ΄από όλα  έπρεπε να παρατηρήσουν τον ήλιο που θα ανέτειλε. Ίσως και να τον έβλεπαν τούτη τη μέρα καλύτερα από τις προηγούμενες να «τρέμει»  γιατί το ταξίδι προς το χειμώνα αφού ζούσαν τις μέρες του θερινού  λιοτρόπιου,  ήταν πια γεγονός κι εκείνος έπρεπε να ακολουθήσει την πορεία του ….τρεκλίζοντας. Προσοχή όμως κανένας δεν θα κοίταγε τον ήλιο με γυμνό μάτι , μόνο με ένα σκούρο πανί ή γυαλί μπροστά του, γιατί αλλιώς όλα θα χάνονταν.
Του Αι Γιαννιού λοιπόν, σημαδιακή η μέρα, 6 μήνες πριν τη γέννηση του Χριστού η γιορτή του, όπως την όρισε η Εκκλησία μας. Παρετυμολογία του Ονόματος του Γιάννης = Γιαίνω= θεραπεύω, για αυτό και τούτον τον άγιο είχαν όλοι στο μυαλό τους να τον φωνάζουν Ριγανά. Έτοιμη είναι η ρίγανη, ώριμη πια, κι όλα τα θεραπευτικά βότανα έπρεπε να μαζευτούν ,να φυλακτούν,  αφού πρώτα έμεναν  όλο το προηγούμενο βράδυ στις ταράτσες και στα αλώνια να αστροφώτιστουν.
Και το πρωί σαν τα μάζευαν  όλα, πήγαιναν όσοι είχαν να «ορνιάσουν» τις συκιέ στους, δηλαδή να τους κρεμάσουν ορνούς (αγριόσυκα)  για να κρατήσουν την καρποφορία τους. Έβαζαν χώμα στις ρίζες τους και στάχτη από τη φωτιά της παραμονής  για να μην ρίξουν τα φύλλα τους.
 Κι είχε σειρά η υπόλοιπη διαδικασία του κλήδονα που  τοποθετούνταν σε σκιερό μέρος νωρίς το πρωί πριν προλάβει να τον δει ο ήλιος. Η μεγάλη τελετουργία άρχιζε αργά το απόγευμα όταν ο ήλιος « βουτούσε » στην νύχτα. Συγκεντρώνονταν όλοι γύρω από την στάμνα κι ένα μικρό παιδί έβγαζε από μέσα  όλα τα ριζικάρια.  Όλα ξεκινούσαν με την καθιερωμένη μαντινάδα:
« Ανοίξετε τον κλήδονα στ Αι Γιαννιού τη χάρη
και πουναι καλορίζικος το μήλο του να πάρει ».
Και με μαντινάδες συνεχιζόταν όλη η τελετή μέχρι το τέλος. Ύστερα τα κορίτσια μοιράζονταν το αμίλητο νερό και για τις επόμενες τρεις  μέρες έβαζαν λίγο στο στόμα τους και έβγαιναν στο δρόμο ή στα παραθύρια για  να ακούσουν ένα ανδρικό όνομα κι ίσως να ήταν αυτό  του μέλλοντος συζύγου τους.
Κι οι μαντείες δεν αρκούνταν μόνο στον Κλήδονα. Υπήρχαν κι  άλλες μαντικές τεχνικές που χρησιμοποιούσαν τούτη τη μέρα. Η στάχτη από τα καμένα στεφάνια ή κομμάτι από το κόκκινο πανί ή έριχναν βραστό μολύβι στο νερό για να μελετήσουν τα σχήματά του. Σε άλλες περιοχές πάλι σαν περνούσε η ώρα κι ίσως και την επόμενη μέρα, οι κοπελιές έβγαιναν και πήγαινα σε πηγάδια με ένα καθρέφτη μαζί τους  μήπως και δουν τη μορφή του νιού που θα έπαιρναν για άνδρα τους. Κι αν δεν είχαν αποτέλεσμα, σαν έρχονταν η νύχτα βαθιά, τα μεσάνυχτα, μόνες πια στην δική τους κάμαρη, γυμνές, μπροστά στον δικό τους καθρέφτη, κοίταζαν κι εκεί στα βάθη του σαν σκιά, έβλεπαν τον ποθητό άνδρα... Εκεί μέσα στην απόλυτη μοναξιά, την νυχτιά και την σιωπή, χωρίς ντροπές ή ενοχές, αλλά με την προσμονή και την επιθυμία…

25 Ιουνίου…

Την άλλη μέρα 25 Ιουνίου πια στις δώδεκα το μεσημέρι ακριβώς πήγαιναν  σε πηγάδι που βρισκόταν σε δισταύρι και εκεί έκαναν νέες ευχές. Ρίχνανε μέσα όσο  νερό του κλήδονα είχε μείνει  και κάθε  κοπέλα έστεκε  στο χείλος του πηγαδιού κρατώντας έναν καθρέφτη με τρόπο ώστε οι ακτίνες του ήλιου να αντανακλώνται στο νερό, στην επιφάνεια του οποίου σχηματιζόταν το είδωλο του μελλοντικού συζύγου τους.
Έθιμα παλιά, γιορτές που σημάδεψαν πολλές γενιές ανθρώπων και που σήμερα τα συναντάμε να αναβιώνουν μόνο με  φολκλορικό χαρακτήρα. Άρωμα άλλων εποχών, αγνών και πιο ανθρώπινων που πάντα θα αναπολούμε όσοι τα ζήσαμε και θα προσπαθούμε να τα μεταφέρουμε όσο πιο πιστά μπορούμε στα παιδιά μας και στις επόμενες γενιές.
 «…Θυμάμαι ακόμα τον ήχο του κλήματος από τις φωτιές που έκαιγαν μόλις βράδιαζε στα σταυροδρόμια του χωριού μου, τις σπίθες που πετιόντουσαν παντού. Τις φωνές και τα γέλια  όλων μας. Μικρά παιδιά κι είχαμε την έννοια να γυρίζουμε τα σπίτια των νοικοκυραίων και να τους ζητάμε τα μαγιάτικα, ξεραμένα πια, στεφάνια ή κοφίνια και παλιά καλάθια  για να τα ρίξουμε στη φωτιά, να γίνει πιο μεγάλη, να φουντώσει να φτάσει η  δύναμή της όσο πιο ψηλά γινόταν. Κι ύστερα παίρναμε σειρά ο ένας πίσω από τον άλλο να πηδήσουμε τρεις φορές ,χωρίς να πατήσουμε κανένα κάρβουνο, να ξορκιστεί το κακό , να έχουμε υγεία, να ναι καλή η χρονιά που ζούσαμε ίσαμε τον επόμενο Ιούνη… Κι  ύστερα μαζευόμασταν στην αυλή της κυρίας Ειρήνης και με μαντινάδες , με γέλια και με πολλά πειράγματα ξεκινούσε η διαδικασία του Κλήδονα με το αμίλητο νερό του. Δεν καταλαβαίναμε ακριβώς τι γινόταν, μας άρεσε όμως που ήταν μαζεμένοι τόσο πολλοί άνθρωποι εκεί… Ιεροτελεστία μεγάλη κι όλοι πείραζαν  τα άλλα  κορίτσια που είχαν πάρει μέρος σ΄αυτό το « δρώμενο» έτσι ώστε να τα κάνουν να μιλήσουν ή να γελάσουν … Εκείνες όμως περίμενα υπομονετικά και σαν άδειαζε η στάμνα έπαιρναν μια γουλιά νερό, μέσα στο στόμα, «αμίλητο νερό», και έτρεχαν να στηθούν στα παράθυρα ή στην άκρη του δρόμου περιμένοντας να ακούσουν το πρώτο ανδρικό όνομα, ΄που ίσως και να΄ταν ίδιο με τον τυχερό που θα έκαναν ταίρι…. Και μύριζε η αυλή ρίγανη  και θυμάρι και ένα σωρό αλλά αρωματικά φυτά. Την επόμενη μέρα έπρεπε να τα μαζέψουμε όλα να τα αποξηράνουμε για τον χειμώνα γιατί εκτός από του Αι Γιαννιού του Φανιστή και Ριζικάρη εμείς τον φωνάζαμε  και  Ριγανά για αυτόν ακριβώς το λόγο.Μικρά παιδιά εμείς, κι όλο αυτό είχε κάτι μαγικό.Πιστεύαμε στ΄αλήθεια πως από τα σημάδια του Κλήδονα  που διάβαζαν μέσα στο νερό οι κοπελιές θα συναντούσαν τον νέο που αγαπούσαν , που ήθελε η ψυχή τους και την επόμενη  βραδιά θα φανερωνόταν και βιαζόμασταν να μεγαλώσουμε να πάρουμε μέρος κι εμείς…»**

*H Ελένη Μπετεινάκη είναι  νηπιαγωγός

Πηγές :
Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη, Νίκος Ψιλάκης, εκδ. Καρμανωρ
Τα καλοκαιρινά, Λουκάτος Δ.Σ. Αθήνα 1981
**Λόγια του αέρα, Ελένη Μπετεινάκη, Συλλογή Διηγημάτων, 2015
Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Μέγας Γ.Α. , Αθήνα 1956
Λαογραφικά Αρχανών Κρήτης, Ελ. Ουσταμανωλάκη – Ειρ. Ουσταγιαννάκη , Μορφ.Σύλ.Αρχανών 1969.
Εφημερίδα Καθημερινή


Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 24 Ιουνίου 2017 :http://www.cretalive.gr/culture

Παραμονή Αϊ Γιαννιού του Ριζικάρη ή Ριγανά …



Ιστορίες που δεν πρέπει να ξεχάσουμε…

Της Ελένης Μπετεινάκη*

Μου φάνηκε πως είδα την Νεραϊδούσα  χθες βράδυ, εκείνη την πανέμορφη νεράιδα του Κάτω Μύλου, που φυλάει το νερό τις νύχτες να μην το πάρουν τα άλλα ξωτικά κι οι άνθρωποι. Ανήσυχη ήταν, πολύ… Είχε αφήσει την πηγή ανοιχτή, ήξερε πως κανείς πια δεν θα ΄ρχοταν με το πήλινο κανάτι του να μαζέψει το «αμίλητο» νερό. Κανένας δεν νοιαζόταν, κανέναν δεν θα πείραζε, να του πάρει τα « μυαλά» για λίγο, να χορέψουν μαζί στο φεγγαρόφωτο…
Πέρασε ο καιρός, μείνανε μόνο οι θύμησες και οι ιστορίες! Την είδα να χάνεται , σαν λυπημένη σκιά μέσα στη νύχτα και της φώναξα από μακριά…
«Μην νοιάζεσαι …εγώ δεν ξεχνώ!»

O μύθος λέει πως το νερό του μεγάλου πηγαδιού στην Κρήτη κοιμάται κάθε νύχτα μια ώρα μόνο. Είναι η ώρα που η Λάμια, η νεράιδα ή όποιο στοιχειό προσέχει το πηγάδι ησυχάζει. Κι αν κάποιος θέλει τούτη την ώρα να πιεί νερό θα πρέπει να το ξυπνήσει ταράσσοντας το απαλά με το χέρι του, αλλιώς τρομάζει , θυμώνει και του παίρνει τα μυαλά.
Μέρες  τώρα τριγυρνώ με το ποδήλατο και κοιτώ τις πόρτες , τις βεράντες, τα κάγκελα. Ψάχνω, ψάχνω τα μαγιάτικα στεφάνια. Ελάχιστα πια, λες και τούτο το έθιμο πάει ….έσβησε κι αυτό. Το νοιώθω πως τα πιο όμορφα πράγματα που κληρονομήσαμε, φθίνουν σιγά σιγά στην δύσκολη καθημερινότητα μας…

Ίσως τελικά να παραμένω ακόμα ρομαντική… 

Τούτο το τριήμερο που έρχεται είναι  από τα πιο σπουδαία του καλοκαιριού δεμένο με τις πιο δυνατές δοξασίες. Ήλιος, φωτιά, νερό… Τα τρία στοιχειά της φύσης, της ζωής. Εξουσία, δύναμη, φόβος  μα και λύτρωση. Δεμένο επίσης με τις πιο μεγάλες γιορτές του χρόνου, που το κόβουν στα δύο…
Η 25η Δεκεμβρίου με τη γέννηση του Χριστού και η 24η Ιουνίου με την γέννηση του Ιωάννου του Προδρόμου. Αρχαίες δοξασίες για τη δύναμη της φωτιάς, έθιμα που χάνονται στα βάθη των αιώνων που ακόμα και στις μέρες μας επιμένουν, προσπαθούν να διατηρήσουν την δόξα, τον χαρακτήρα, την έννοια όλων εκείνων που κάποτε αποτελούσαν τις βασικές συνήθειες για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής…

23 του Ιουνίου …

Μέρα χαράς γλεντιού, πειρακτικών μαντινάδων, σατυρικών τραγουδιών. Μέρα άρρηκτα δεμένη με το πιο παλιό έθιμο που θυμόμαστε, αυτό της μεταφοράς του αμίλητου νερού για τον  Κλήδονα, γιορτή των αρχαίων προγόνων μας που έχει τις ρίζες της στα Διονύσια εν αγροίς . Αρχή τρίμερων εκδηλώσεων που θέλει τον πιο «σκληρό» μήνα του καλοκαιριού για τον αγρότη λόγω συγκομιδής και αλωνίσματος των σιτηρών, να διαψεύδει το γνωμικό : «Πρωτόλη μήνα δουλευτή δίχως χαρές και γέλια». Σαν τελείωνε η σκληρή εργασία άρχιζαν την προετοιμασία για τις μεγάλες τελετουργίες με πρώτη πρώτη τις φωτιές του Αϊ Γιαννιού. Μέρα που έπρεπε οι νοικοκυρές να ξεσκονίσουν, να σφουγγαρίσουν για να περιμένουν τις «Τύχες»…
Οι φωτιές της παραμονής του Αϊ Γιάννη …
Έθιμο που συναντάται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους και με την γέννηση του Ιωάννου του Βαπτιστή . Όπως ήδη γνωρίζουμε από τα κείμενα της εκκλησίας ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ μέχρι τα βαθιά τους γεράματα δεν είχαν παιδιά και με εντολή Κυρίου απέκτησαν τον Ιωάννη. Το απίστευτο αυτό γεγονός ανακοινώθηκε με τα μέσα εκείνης της εποχής ,τις Φρυκτωρίες, σε όλη την Παλαιστίνη. 

Φρυκτωρίες ήταν οι φωτιές που άναβαν από κορυφή σε κορυφή βουνού για τη μετάδοση σημαντικών γεγονότων, όπως αυτό της γέννησης . Από αυτό το γεγονός καθιερώθηκαν οι φωτιές του Αι Γιαννιού καίγοντας στεφάνια και ανθοδέσμες της Πρωτομαγιάς που κοσμούσαν τα μπαλκόνια και τις εισόδους των σπιτιών μέχρι την παραμονή της γιορτής του Αγίου.
Άλλος πάλι θρύλος λέει πως κάποτε μια κοπέλα ξεκίνησε με τη στάμνα της ανήμερα του Αι Γιαννιού λίγο πριν τα μεσάνυχτα να πάει στη βρύση για να φέρει το αμίλητο νερό. Στο γυρισμό της όμως, ξαφνικά την περικύκλωσαν πειρασμοί , για να την τρομάξουν, να την κάνουν να μιλήσει και να χάσει το νερό τη δύναμή του. 

-Μίλα γιατί σε σκοτώνουμε! της φώναξαν…

Φωτ: Νίκος Ψιλάκης
Η κοπέλα όμως δεν έβγαλε μηλιά, αλλά από μέσα της παρακάλεσε τον άγιο να τη βοηθήσει. Αμέσως ο Άγιος μαρμάρωσε τους πειρασμούς κι έτσι η κοπέλα τράβηξε τον δρόμο της. Σαν έφτασε στο σπίτι της, έβαλε τα σημάδια στη στάμνα , τη σφράγισε και την άφησε στα κεραμίδια για να κατέβουν οι νεράιδες τη νύχτα ν αγιάσουν το νερό. Την άλλη μέρα μίλησε κι είπε τι έγινε σ΄όλους. Έκαναν το σταυρό τους  με το θαύμα του αγίου κι είπαν στο κορίτσι να τους πάει να δουν τους μαρμαρωμένους πειρασμούς .Το κορίτσι επειδή δεν εύρισκε το μέρος γιατί ήταν σκοτάδι , άναβε στο δρόμο φωτιές. Στο μεταξύ αυτοί οι πειρασμοί είχαν ζωντανέψει ξανά κι οι χωρικοί μόλις τους είδαν , τρόμαξαν τόσο πολύ, που το έβαλαν στα πόδια. Όπως έτρεχαν στο δρόμο τους συναντούσαν τις φωτιές και τις πηδούσαν για να μην πέσουν μέσα. Κι έμεινε η συνήθεια από τότε την παραμονή της γιορτής του αγίου να πηδούν την φωτιά με γέλια , γλέντια και γιορτές.
Την  ίδια μέρα  λοιπόν εκτός από τις φωτιές έπρεπε να μεταφερθεί και το αμίλητο νερό μέσα σε μια στάμνα από τρεις ανατολικές βρύσες ή πηγάδια και από τρεις κοπέλες που τα όνομά τους ήταν Μαρία. Το πηγάδι ή η βρύση έπρεπε να ΄ναι πάνω σε σταυροδρόμι γιατί πίστευαν πως εκεί σύχναζαν οι Νεράιδες ή Νηρηίδες που θα μάγευαν το νερό και θα του έδινα την ικανότητα της μαντικής. Η προετοιμασία στην συνέχεια ήταν μεγάλη. Η στάμνα τοποθετούνταν στο κεφαλόσκαλο του σπιτιού και μέσα σε μια κρομμυδοπλεχτή   Σταύρωναν το νερό μέσα σε μια στάμνα και μέσα έβαζαν το ριζικάρι  δηλ. ένα φρούτο οι ελεύθεροι, σύμβολο νεότητας, γονιμότητας και καρποφορίας  με το μονόγραμμα τους ή κάρφωναν ένα γαρίφαλο για διακριτικό. Οι παντρεμένοι πάλι είχαν έτοιμο ένα προσωπικό τους αντικείμενο δακτυλίδι ή σκουλαρίκι , σύμβολο ευτυχίας και περιουσιακών στοιχείων για να το ρίξουν μέσα. Μαζί έλεγαν και μια μαντινάδα  όπως :

Μήλο ΄βαλα στον κλήδονα για να το ριζικάρω,
Κι αν είναι κισιμέτι μου μικιό μου θα σε πάρω.

Σκέπαζαν την στάμνα με ένα κόσκινο  κι από πάνω τοποθετούσαν ένα κόκκινο πανί διάφανο. Το χρώμα αυτό τραβούσε τις Νεράιδες για να μπορούν να δουν μέσα τα ριζικάρια, να τα μαγέψουν χωρίς όμως να μπορούν να τα πάρουν. Έδεναν το ύφασμα γύρω από το λαιμό της στάμνας με πολύχρωμο κρουσσωτό σχοινί και από πάνω τοποθετούσαν ένα κλειδί. Στη συνέχεια  τα αφήναν όλη τη νύχτα να αστρονομιστεί ενώ οι κοπέλες παραφύλαγαν ακοίμιστοι φρουροί  για να μην πειράξει κανείς τον κλήδονα.
Κάποιες κοπέλες έπαιρναν και την στάχτη που είχε μείνει από το κάψιμο των Μάηδων , την κοσκίνιζαν πίσω από μια ανατολική πόρτα και το πρωί πίστευαν πως πάνω στην κοσκινισμένη σκόνη έβρισκαν γράμματα και εργαλεία σχετικά με το όνομα και το επάγγελμα του μέλλοντος συζύγου τους. 

(Συνεχίζεται…)

*H Ελένη Μπετεινάκη είναι  νηπιαγωγός

Πηγές :
Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη, Νίκος Ψιλάκης, εκδ. Καρμανωρ
Τα καλοκαιρινά, Λουκάτος Δ.Σ. Αθήνα 1981
Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Μέγας Γ.Α. , Αθήνα 1956
Λαογραφικά Αρχανών Κρήτης, Ελ. Ουσταμανωλάκη – Ειρ. Ουσταγιαννάκη , Μορφ.Σύλ.Αρχανών 1969.
Εφημερίδα Καθημερινή
Φωτογραφίες  :
Νίκος Ψιλάκης , Χανιά 1999
Κλήδονας στην Κρήτη αναπαράσταση : Γ.Ν. Αικατερινίδης 1980


Δημοσιεύτηκε στις 23 Ιουνίου 2017 στο cretalive.gr :http://www.cretalive.gr/culture

Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

21 Ιουνίου 2017…Η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου!

Της Ελένης Μπετεινάκη*

«…Τα πρωινά στο λιμάνι έχουν πάντα μια ηρεμία και ομορφιά που όσοι έχουμε εθιστεί σ΄ αυτό δύσκολα αποχωριζόμαστε τούτη τη συνήθεια. Τα χρώματα, ο ουρανός , η θάλασσα, το κάστρο μας, ο Άρχοντας του λιμανιού και της πόλης, δείχνουν αλλιώτικα. Να΄ναι που ξυπνάνε κι αυτά με το πρώτο φως κι έχουν εκείνη τη φρεσκάδα στη ματιά; Να φταίει που είναι η ώρα που γεννιέται η μέρα κι η ελπίδα για νέες περιπέτειες κι εμπειρίες; Ποιος ξέρει ; Ίσως να΄ναι η απόλυτη σιωπή, το γλυκοχάραμα, η μυρωδιά της αλμύρας που ξυπνά έντονα και καταλυτικά μέσα σου…
Σήμερα σηκώθηκα ακόμα πιο νωρίς… Ήθελα να προλάβω μια συγκεκριμένη  στιγμή! Λένε οι ειδικοί πως στις 7.24΄ ακριβώς μπαίνει το καλοκαίρι κι αρχίζει η πιο μεγάλη μέρα του χρόνου. Το προηγούμενο βράδυ ήδη είχαμε  ζήσει την μικρότερη νύχτα.

Και πρόλαβα…

Πρόλαβα το χρόνο, το μικρό καλοκαίρι που ξεπρόβαλε με ένα μικρό ψαροκάικο με  κάτασπρο πανί , με ψάθινο μικρό καπέλο, μανίκια σηκωμένα ίσαμε τους αγκώνες του και ένα ψαράδικο παντελόνι  στο χρώμα της πιο γαλάζιας θάλασσας. Χαμογελαστό ήταν, τρανταζόταν στα γέλια κι είχε  πεσκέσι πλούσιο μέσα στην μικρή του βάρκα. Ένα πανέρι μ΄ όλους τους καρπούς που τον είχε φιλέψει ο παππούς ο Χρόνος, ο πατέρας του,  απ΄ το μεγάλο περβόλι του. Σύκα, καρπούζια, βερίκοκα, πεπόνια, ροδάκινα και σταφύλια άγουρα ακόμα , πράσινα να τα κρατά στον Αύγουστο, να του δείξει πως η σοδειά και φέτος θα προκόψει. Είχε και βότανα κι στάχυα μπόλικα το καλάθι του . Μύριζε η θάλασσα  ρίγανη, αρισμαρί, φασκόμηλο και δυόσμο. Κατάλαβα πως το ΄νοιωσε , πως κάτι διαφορετικό ξύπνησε  μέσα της που βγάλε ένα δυο κυματάκια της μικρά, να πάρουν τις μυρωδιές, να τις απλώσουν ίσαμε όπου μπορούσαν…»**

Τετάρτη 21 Ιουνίου 2017 και ώρα 07:24…

Πέρα από τους επιστήμονες είναι και η παράδοση που θέλει του τη μέρα να ξεκινά το «Λιοτρόπι» ή θερινό ηλιοστάσιο.
Η ημερομηνία που « πέφτει »κάθε χρόνο εξαρτάται από   το Πάσχα, λόγω του τρόπου με τον οποίο υπολογίζουμε τις ημέρες στο Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου ήρθε λοιπόν και ο πιο καυτός καιρός  ακολουθεί πάντα ένα ή δύο μήνες αργότερα. Αυτό το λενε “υστέρηση των εποχών”. Στο βόρειο ημισφαίριο, αν και   περιμένουν  μέχρι τον Ιούλη ή τον Αύγουστο για το πιο καυτό καλοκαίρι επειδή ο ήλιος προβάλει μεγαλόπρεπα καθιέρωσαν την ημέρα σαν Γιορτή της Μουσικής. Τον Αύγουστο, το νερό των θαλασσών, θα είναι πολύ πιο ζεστό. Ο θερμότερος καιρός έρχεται μερικούς μήνες μετά την μεγαλύτερη μέρα του έτους. Η γη και οι ωκεανοί χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ζεσταθούν μετά το κρύο του χειμώνα.
Απόψε λοιπόν, μιας και επίσημα μπήκε το θερινό λιοτρόπι λένε πως ανοίγουν τα ουράνια. Οι «Πύλες» του Ομήρου, τα «Στόμια» του Πλάτωνα είναι τα ανοίγματα που ανεβοκατεβαίνουν στον άλλο κόσμο οι ψυχές κι όσες δεν έφυγαν την ημέρα της Πεντηκοστής προλαβαίνουν τούτη την ήμερα να κάνουν το μεγάλο τους ταξίδι. Η  21η  Ιουνίου είναι αρχή του θερινού ηλιοστασίου και η 21η Δεκεμβρίου αρχή του χειμερινού. Η μεγαλύτερη μέρα και η μεγαλύτερη νύχτα, αντίστοιχα. Οι δύο μέρες που «κρίνεται» το φως του Ήλιου  γιορτάζονται με Φωτιά το καλοκαίρι και με «φωτάκια » μικρά τον Δεκέμβρη, εκείνα των Χριστουγέννων που φωτίζουν τη νύχτα και το δρόμο του Ήλιου και με αποκορύφωμα τις  πελώριες φωτιές ή λαμπαδηδρομίες την ημέρα των Φώτων  και αντίστοιχα το καλοκαίρι με τις φωτιές του Κλήδονα, του Αι Γιαννιού. Τις μέρες επίσης των ηλιοστασίων κυριαρχούν τα μαντέματα και η τύχη. Την Πρωτοχρονιά με το φλουρί της βασιλόπιτας ή την χαρτοπαιξία  τότε που η μέρα αρχίζει να μεγαλώνει, ενώ τον Ιούνιο που αρχίζει να μικραίνει, στο χάσιμο της, τα κορίτσια αναζητούν την τύχη στα μαντέματα του κλήδονα και στα σημάδια της στάχτης της φωτιάς του Αι Γιάννη.
Στα πιο παλιά χρόνια ,στις 20 του Ιούνη  διανυχτέρευαν  όλη την νύχτα οι άνθρωποι, σε ομάδες τρώγοντας, πίνοντας και χορεύοντας και μόλις χάραζε σε πολλά μέρη της Ελλάδας  έβαζαν μια  μαγείρισσα μέσα στο καζάνι , περνούσαν ξύλα από τα χέρια του καζανιού και το σήκωναν τέσσερις  άνδρες. Κατέβαιναν όλοι μαζί με αυτήν την σύνθεση στην εξοχή. Εκεί περίμεναν να βγει ό ήλιος να δουν πως γυρνά εκείνη την μέρα , σαν τον τροχό της τύχης ή αλλιώτικα, και πάλι με χορό γύριζαν πίσω και πήγαιναν στην εκκλησιά .
Την ημέρα αυτήν δεν άρχιζαν καμία δουλειά, δεν έκοβαν ρούχα, δεν φύτευαν, δεν άρχιζαν σπορά δεν έκαναν γάμο.
Όμως είναι  η πρώτη μέρα του θερινού ηλιοστασίου και οι παραδόσεις, τα παρατηρήματα και τα μαντέματα βρίσκονται ακόμα στην αρχή. Τρεις μέρες κρατούν οι γιορτές , οι «καυτερές», όπως τις έλεγαν με αποκορύφωμα τις Φωτιές του αϊ Γιάννη, στις 24 του Ιούνη που σύντομα θα δούμε αναλυτικά.
Ίσαμε τότε, να το προσέχετε το μικρό καλοκαιράκι. Τριγυρίζει ξυπόλυτο  σε αυλές, μπαλκόνια, παραλίες και σκορπά μόνο το γέλιο, τη χαρά και το φως. Να «παίζετε» μαζί του, να γελάτε και να χαίρεστε την παρέα του, σε ίσκιους και γαλάζια νερά, σε βουνοκορφές και φαράγγια. Παντού τρυπώνει και χαρίζει  την ψυχή του…

Καλό καλοκαίρι … επισήμως λοιπόν!

ΠΗΓΕΣ:

**Λόγια του Αέρα, Ελένη Μπετεινάκη, 2015
Εφημερίδα Καθημερινή
Ελληνικαί  εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας , Γ.Α. Μέγα, Αθήνα 1963

Τα καλοκαιρινά, Δημ. Σ, Λουκάτος,εκδ. Φιλιππότη

Δημοσιεύτηκε στο cretalive.gr στις 21 Ιουνίου 2017 :http://www.cretalive.gr/opinions